Gizli ayıp nedir, aracı değiştirmek mümkün mü?

Sıfır kilometre satın alınan bir otomobilde sonradan ortaya çıkan kusur, tüketicilerin en sık karşılaştığı sorunlardan biri. İzmir'de yaşanan bir uyuşmazlıkta Yargıtay, aracın tavanındaki boya kabarmasını gizli ayıp olarak değerlendirdi ve aracın ayıpsız misliyle değiştirilmesi yönündeki kararı onadı. Karar, benzer durumdaki tüketiciler için yol gösterici nitelikte.

Davada ne oldu?

Olayda, İzmir'de 2020 yılında sıfır kilometre bir otomobil satın alındı. Aracın tavanında bir süre sonra boya kabarması ortaya çıktı. Araç sahibinin aracın değiştirilmesi talebi şirket tarafından reddedilince konu yargıya taşındı.

İzmir 8. Tüketici Mahkemesi, bilirkişi raporuna dayanarak aracın ayıpsız misliyle değiştirilmesine karar verdi. Bilirkişi heyetinde bir otomotiv öğretim üyesi ile kimya yüksek mühendisi yer aldı; inceleme boya kalınlık ölçüm cihazıyla yapıldı. Mahkeme, ayıbın süresi içinde bildirildiğini ve tüketicinin aracı mevcut kusuruyla kabul etmeye zorlanamayacağını belirtti.

Dosyayı inceleyen Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, araçtaki kusurun gizli ayıp niteliğinde olduğunu kabul ederek davalı tarafın temyiz itirazlarını reddetti ve yerel mahkeme kararını onadı.

Gizli ayıp nedir?

Gizli ayıp, malın tüketiciye teslim edildiği anda aslında var olan, ancak olağan bir inceleme ile fark edilemeyen kusurdur. Boya altındaki bir kusur, motor bloğundaki üretim hatası ya da bir beyaz eşyanın içindeki parçanın hatalı olması bu kapsama girer.

Buna karşılık açık ayıp, teslim sırasında gözle görülebilen kusurdur: çizik, ezik, eksik parça gibi. Tüketici malı teslim alırken bu tür kusurları fark edip bildirmezse, sonradan ileri sürmesi güçleşir. Gizli ayıpta ise kusur ancak zamanla ortaya çıktığı için durum farklı değerlendirilir.

Tüketicinin hangi hakları var?

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a göre ayıplı bir mal satın alan tüketici, dört seçimlik haktan birini kullanabilir:

• Sözleşmeden dönme: Malı geri vererek ödediği bedelin iadesini isteme.
• Bedelde indirim: Malı elinde tutup ayıp oranında indirim talep etme.
• Ücretsiz onarım: Kusurun masrafsız giderilmesini isteme.
• Ayıpsız misliyle değişim: Aynı özellikte kusursuz bir ürünle değiştirilmesini isteme.

Bu hakların hangisinin kullanılacağını kural olarak tüketici seçer. Satıcı, seçilen hakkı yerine getirmekle yükümlüdür; onarım ya da değişim talebi, ücretsiz olarak ve makul sürede karşılanmalıdır.

Başvuru süresi ne kadar?

Genel kural, malın teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımı süresidir. Ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile bu süre teslimden işlemeye başlar. Teslimden sonraki ilk altı ay içinde ortaya çıkan kusurların ise teslim anında var olduğu kabul edilir; bu durumda kusurun sonradan oluştuğunu ispat yükü satıcıdadır.

Önemli bir istisna var: ayıp, satıcı tarafından hile ile ya da ağır kusurla gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz. Bu nedenle gizli ayıp iddiasında sürenin nasıl işleyeceği dosyanın özelliğine göre değişebiliyor. Hak kaybı yaşamamak için kusur fark edilir edilmez yazılı bildirim yapmak ve başvuruyu geciktirmemek önemli.

Nereye başvurulur?

Uyuşmazlığın tutarı başvurulacak yeri belirliyor. Ticaret Bakanlığı'nın her yıl güncellediği parasal sınıra göre 2026 yılı için değeri 186 bin liranın altındaki uyuşmazlıklarda il ve ilçe tüketici hakem heyetleri görevli. Bu tutarın üzerindeki uyuşmazlıklar ise tüketici mahkemesinde görülüyor. Sınır 2025 yılı için 149 bin liraydı.

Hakem heyetine başvuru e-Devlet üzerinden Tüketici Bilgi Sistemi'nden (TÜBİS) ya da ilgili kaymakamlık veya ticaret il müdürlüğüne dilekçeyle yapılabiliyor. Başvuru ücretsiz. Heyet, başvuruyu en geç altı ay içinde karara bağlıyor; karara itiraz etmek isteyen taraf, tebliğden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine başvurabiliyor.

Başvuruda hangi belgeler gerekiyor?

Başvurunun sonuç vermesi için kusurun belgelenmesi gerekiyor. Hazırlanması önerilen belgeler şunlar:

• Fatura ya da satış sözleşmesinin örneği,
• Garanti belgesi,
• Servise başvurulduysa servis fişleri ve raporlar,
• Kusuru gösteren tarihli fotoğraflar,
• Satıcıya yapılan yazılı bildirimin örneği, varsa noter ihtarnamesi,
• Varsa teknik rapor ya da ekspertiz raporu.

Araç gibi yüksek bedelli ürünlerde teknik inceleme belirleyici oluyor. İzmir'deki dosyada da kararın dayanağı, boya kalınlık ölçüm cihazıyla yapılan bilirkişi incelemesi oldu. Bu nedenle kusur fark edildiğinde ürünün üzerinde değişiklik yapmadan, kusuru belgeleyecek şekilde başvuru yapmak önem taşıyor.