‹ Barcha yangiliklar Dunyo
O'zbekistonda karta firibgarligi qanday amalga oshirilmoqda?
18-noyabr, 2026-yil, 09:30
O'zbekiston Markaziy banki bankka bildirilgan karta firibgarligi bo'yicha murojaatlarning to'qqiz oylik tahlilini e'lon qildi. 39 mingdan ortiq holatda zarar 278,3 mlrd so'mni tashkil etdi. Eng ko'p murojaat telefonga o'rnatilgan zararli ilovalar bilan bog'liq. Bank qaysi usullarni sanab o'tdi, kartasi bloklangan kishi nima qilishi kerak?

- Davr: 2026-yil 1-yanvar - 1-oktyabr; ma'lumotlar Markaziy bankning 16-noyabrda e'lon qilingan Cardblock murojaatlari tahlilidan olingan.
- Holatlar: 39 mingdan ortiq firibgarlik murojaati.
- Zarar: 278,3 mlrd so'm; tezkor choralar natijasida 113,1 mlrd so'm bloklandi.
- Eng ko'p uchraydigan usul: telefonga zararli ilova (APK) o'rnattirish: 18 830 holat, 79,3 mlrd so'm.
- Bank ogohlantirishi: messenjerlardan APK yuklab olinmasin, karta ma'lumotlari va tasdiqlash kodi hech kimga berilmasin.
O'zbekiston Markaziy banki fuqarolarning Cardblock tizimi orqali yuborgan firibgarlik murojaatlari bo'yicha tahlil e'lon qildi. 16-noyabr kuni ma'lum qilingan ma'lumotlarga ko'ra, 2026-yilning 1-yanvaridan 1-oktyabrigacha 39 mingdan ortiq firibgarlik holati qayd etilgan. Fuqarolarga yetkazilgan moddiy zarar 278,3 mlrd so'mni tashkil etdi. Banklar va to'lov tashkilotlarining tezkor choralari natijasida shu mablag'ning 113,1 mlrd so'mi, ya'ni taxminan 40 foizi bloklandi.
Mahalliy matbuotda davr turlicha ko'rsatildi: Gazeta.uz va Spot.uz ma'lumotlarni to'qqiz oylik deb bergan bo'lsa, Kun.uz sarlavhasida o'n oy haqida so'z yuritildi. Markaziy bank e'lonidagi sana oralig'i 1-yanvar - 1-oktyabr, ya'ni to'qqiz oy.
Qaysi usulda qancha zarar ko'rildi?
Markaziy bank murojaatlarni firibgarlik turiga qarab ajratdi. Eng katta guruh fuqaroning telefoniga zararli dastur o'rnatilishi bilan bog'liq. Bu usulda 18 830 holat qayd etilgan, zarar 79,3 mlrd so'mga yetgan. Firibgarlar odatda messenjerlar orqali fayl yuboradi; Android telefonlarda ilova o'rnatish fayli bo'lgan APK ochilganda telefonga keladigan SMS tasdiqlash kodlari va bank ilovasi ma'lumotlari firibgar qo'liga o'tishi mumkin.
Ikkinchi katta guruhda bank kartasi yoki elektron hamyondan pul yechib olinganini bildirgan, ammo firibgarlik turini ko'rsatmagan murojaatlar bor. 11 475 holat bo'yicha zarar 98,1 mlrd so'm deb qayd etilgan. Summa jihatidan eng katta band shu. Markaziy bankning ma'lum qilishicha, bu murojaatlarning bir qismi tekshirilganda mablag' aslida kredit qarzini so'ndirish uchun avtomatik yechib olingani aniqlangan.
Telegram akkauntini egallab olish 2 808 holatda kuzatilgan va 21,9 mlrd so'm zarar keltirgan. Bu usulda firibgar egallab olgan akkauntdan egasining yaqinlariga qarz so'rab xabar yuboradi. Telefonda qo'ng'iroq qilgan shaxsga ishonib, uning ko'rsatmalarini bajargan 611 kishining umumiy zarari 27,7 mlrd so'mni tashkil etdi; holatlar soni kam bo'lsa-da, bir kishiga to'g'ri keladigan zarar boshqa usullarga qaraganda ancha yuqori. Soxta investitsiya va treyding va'dasi bilan qilingan firibgarlikda esa 1 044 holatda 15,1 mlrd so'm yo'qotilgan.
Markaziy bank nimani tavsiya qilmoqda?
Bank tavsiyalarining boshida APK fayllar turibdi. Markaziy bank messenjerlar va noma'lum manbalardan APK fayllarni yuklab olmaslikni, ilovalarni faqat Google Play va App Store kabi rasmiy do'konlardan o'rnatishni so'ramoqda. O'zini bank xodimi yoki huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimi deb tanishtirgan shaxslarga karta raqami, amal qilish muddati va SMS orqali kelgan tasdiqlash kodlarini bermaslik ham ogohlantirishlar qatorida.
Markaziy bank soxta ilovalar bo'yicha 2024-yil oktyabrida ham shunga o'xshash ogohlantirish bergan, ilovalarni messenjerlar orqali emas, faqat rasmiy do'konlardan o'rnatishni so'ragan edi. To'qqiz oylik ko'rsatkichlar oradan o'tgan ikki yilda bu usul eng keng tarqalgan firibgarlik turi bo'lib qolayotganini ko'rsatmoqda.
Kartasi bloklangan kishi nima qilishi kerak?
O'zbekistonda 2025-yildan buyon Markaziy bank shubhali operatsiyalarda kartalarni vaqtincha bloklash bo'yicha banklarga majburiy ko'rsatma berish vakolatiga ega. 2026-yil sentyabrida esa InfoCards axborot almashinuvi tizimi ishga tushirildi. Markaziy bank, tijorat banklari, to'lov tashkilotlari va to'lov tizimi operatorlarini bog'laydigan tizim kartani qaysi organ, qachon va qanday sabab bilan bloklaganini ko'rsatadi.
Kartasi bloklangan kishi Markaziy bankka alohida murojaat qilishi shart emas. O'ziga xizmat ko'rsatuvchi bankka borishi kifoya; bank InfoCards orqali ma'lumotni aniqlab, bloklash sababini tushuntiradi. Bank javobidan qoniqmagan fuqaro Markaziy bankning murojaatlar nizomiga ko'ra bevosita Markaziy bankka ham murojaat qilishi mumkin.
Bir kishiga karta cheklovi davom etmoqda
Firibgarlikka qarshi choralardan biri bir shaxs nomiga ochilishi mumkin bo'lgan kartalar soniga qo'yilgan cheklovdir. O'tgan yili joriy etilgan tartibga ko'ra virtual kartalar bilan birga bir kishiga ko'pi bilan 20 ta karta ochish mumkin. Markaziy bank 2026-yil fevralida bu vaqtinchalik cheklov muddatini uzaytirdi. Cheklovdan maqsad boshqalar nomiga ochilgan kartalarni firibgarlik pullarini o'tkazishda ishlatishni qiyinlashtirish.
Xorijdagi muhojirlar uchun nega muhim?
O'zbekistonga keladigan pul o'tkazmalari asosan kartalarga tushadi. Markaziy bank ma'lumotlariga ko'ra, 2026-yilning dastlabki to'qqiz oyida xalqaro pul o'tkazmalari tizimlari orqali mamlakatga 15,16 mlrd dollar kelgan; bu o'tgan yilning shu davriga nisbatan 8,9 foiz o'sish. Rossiya va boshqa davlatlarda ishlab, oilasiga kartaga pul jo'natadigan muhojirlar ham xuddi shu xavflarga duch keladi. Oilasining kartasiga pul yuboradigan kishi oila a'zolariga tasdiqlash kodlarini hech kimga bermaslikni va kelgan fayllarni ochmaslikni eslatib qo'ysa, Markaziy bank sanab o'tgan usullarning aksariyati natija bermaydi.
Keyingi xabarRossiyada bugun, 18-noyabr: chet elliklar nimani bilishi kerak?Turk tilidagi asl matn: Özbekistan'da kart dolandırıcılığı nasıl yapılıyor?