‹ Barcha yangiliklar Turkiya

COP31: Turkiyaning elektr energiyasi bo'yicha taklifi nima?

11-noyabr, 2026-yil, 07:00

Antalyada davom etayotgan COP31 iqlim konferensiyasida bugun Jahon yetakchilari sammiti boshlanadi. Turkiya raisligida o'tayotgan konferensiyaning asosiy mavzularidan biri — elektr energiyasining jahon yakuniy energiya iste'molidagi ulushini 2035-yilgacha 35 foizga yetkazish chaqirig'i. Hozircha bu taklif; u konferensiyaning umumiy qaroriga kiradimi-yo'qmi, muzokaralarda ma'lum bo'ladi.

BMTning Iqlim o'zgarishi to'g'risidagi doiraviy konvensiyasi tomonlarining 31-konferensiyasi (COP31) Antalyada uchinchi kuniga kirdi. 9-noyabrda EXPO hududida boshlangan va 20-noyabrgacha davom etadigan konferensiyada bugun dasturning eng ko'p kuzatiladigan qismi — Jahon yetakchilari sammiti boshlanadi. 190 dan ortiq davlat vakillari qatnashayotgan konferensiyada iqlim o'zgarishiga qarshi kurash, energetik o'tish, iqlim moliyasi va qazilma yoqilg'idan uzoqlashish masalalari muhokama qilinmoqda. Konferensiya nima ekani va qanday ishlashini «COP31 nima?» maqolamizda tushuntirgan edik.

Bugun Antalyada nima bor?

Yetakchilar sammiti 11 va 12-noyabr kunlari ikki kun davom etadi. E'lon qilingan dasturga ko'ra, bugun soat 15:00 da (Turkiya vaqti bilan) boshlanadigan birinchi yig'ilishda toza energiyaga o'tish va elektrlashtirish muhokama qilinadi. Sammitda 90 dan ortiq davlat va hukumat rahbari qatnashishi kutilmoqda. Turkiya Atrof-muhit, shaharsozlik va iqlim o'zgarishi vaziri, COP31 raisi Murat Kurum avvalroq Antalyaga 91 davlat rahbari va 300 ga yaqin vazir kelishi kutilayotganini aytgan edi.

Turkiya Prezidenti Rajab Toyyib Erdo'g'on sammit oldidan Antalyada ikki tomonlama uchrashuvlarni boshladi. Prezident administratsiyasi Aloqa boshqarmasining xabariga ko'ra, Erdo'g'on BMT Bosh kotibi Antoniu Guterrish bilan ham uchrashdi; uchrashuvda iqlim kun tartibi bilan birga mintaqaviy va global voqealar muhokama qilindi. Guterrish sammit ochilishida so'zga chiqishi rejalashtirilganlar qatorida ekani xabar qilindi.

«2035-yilgacha 35 foiz» nimani anglatadi?

Konferensiyaga raislik qilayotgan Turkiya ilgari surayotgan maqsad qisqacha «35 ga 35» deb ataladi: elektr energiyasining dunyoda iste'mol qilinadigan umumiy yakuniy energiyadagi ulushini 2035-yilgacha 35 foizga yetkazish. Vazir Kurum COP31 raisligi sifatida «2035-yilgacha 35 foiz global elektrlashtirish» majburiyatini boshlaganlarini ma'lum qildi.

Yakuniy energiya iste'moli uylarda, transportda, sanoatda va xizmat ko'rsatish sohasida ishlatiladigan barcha energiyani qamrab oladi. Bugun bu energiyaning katta qismi bevosita yoqiladigan neft, tabiiy gaz va ko'mirdan olinadi: avtomobil bakidagi benzin, qozondagi gaz, zavoddagi ko'mir kabi. Elektrlashtirish esa shu iste'molni elektrga o'tkazishni anglatadi: elektromobillar, issiqlik nasoslari va elektr bilan ishlaydigan sanoat qurilmalari.

Kurumning aytishicha, elektr energiyasining yakuniy energiya iste'molidagi ulushi bugun taxminan 23 foizni tashkil etadi. Ayrim xabarlarda bu ko'rsatkich taxminan 20 foiz deb berilgan; farq foydalanilgan ma'lumot manbai va hisob yilidan kelib chiqadi. Har ikki raqamga ko'ra ham maqsad o'n yildan kam vaqt ichida ulushni sezilarli oshirishni nazarda tutadi.

Kimlar qo'llab-quvvatlayapti?

Matbuot xabarlariga ko'ra, Yevropa Ittifoqiga a'zo 27 davlat Turkiya va Avstraliya ilgari surayotgan 35 foizlik maqsadni qo'llab-quvvatlash bo'yicha kelishib oldi. Shu xabarlarda YeI qo'llab-quvvatlashi rasmiylashishi uchun ayrim ma'muriy tartib-taomillar yakunlanishi kerakligi qayd etilgan.

COP31 da muzokaralarga Avstraliya raislik qilmoqda. Avstraliya Iqlim o'zgarishi va energetika vaziri Kris Bouen 10-noyabrdagi matbuot anjumanida elektrlashtirish konferensiyaning yakuniy qarorida qanday aks etishi bo'yicha tomonlar bilan maslahatlashuvlar davom etayotganini aytdi.

Hozircha bu kelishuv emas

Maqsadning hozirgi maqomi muhim: «35 ga 35» — COP31 raisligi boshlagan majburiyat chaqirig'i. U konferensiyaning barcha ishtirokchilari kelishgan qaror matniga aylangani yo'q. COP qarorlari ko'pchilik ovoz bilan emas, tomonlarning murosasi (konsensus) bilan qabul qilinadi; shu sababli bitta davlatning e'tirozi ham matnni o'zgartirishi mumkin. Taklif yakuniy qarorga kiradimi, kirsa qanday iboralar bilan kirishi konferensiyaning 20-noyabrda tugashi kutilayotgan muzokaralarida ma'lum bo'ladi.

Bahs: elektr qaysi manbadan?

Taklifning eng ko'p muhokama qilinayotgan jihati — ko'payadigan elektr energiyasi qanday ishlab chiqarilishi. Elektr iste'molining o'sishi, agar bu elektr ko'mir yoki gaz stansiyalarida ishlab chiqarilsa, o'z-o'zidan issiqxona gazlari chiqindisini kamaytirmaydi. BMT Iqlim o'zgarishi to'g'risidagi doiraviy konvensiyasi ijrochi kotibi Saymon Still elektrlashtirish toza energiya bilan birga rivojlanishi kerakligini ta'kidladi.

Ekologik tashkilotlar ham shu jihatga e'tibor qaratmoqda. Greenpeace 35 foizlik maqsad elektr ishlab chiqarishda qazilma yoqilg'i o'rnini bosadigan ishonchli yo'lga aylanishini va qazilma yoqilg'idan voz kechish jadvali bilan bog'lanishini so'ramoqda. Tashkilot konferensiyada muhokama qilinayotgan qazilma yoqilg'i bo'yicha yo'l xaritasida aniq jadval yo'qligini ham tanqid qilmoqda. Qazilma yoqilg'idan uzoqlashish muddati va usuli bo'yicha davlatlar o'rtasida hozircha umumiy yo'l xaritasi yo'q.

Bu nega muhim?

COP31 Turkiya mezbonlik qilgan eng yirik xalqaro anjumanlardan biri. Konferensiyaga Turkiya, muzokaralar jarayoniga esa Avstraliya raislik qilmoqda. Elektrlashtirish maqsadining yakuniy matnga kirishi Turkiya raisligining aniq natijalaridan biri sifatida ko'rilmoqda. Maqsad qabul qilinsa, davlatlardan transport, isitish va sanoat siyosatida elektrga o'tishni tezlashtiradigan qadamlar kutiladi; bu elektromobillardan tarmoq sarmoyalarigacha ko'plab sohalarga ta'sir qiladi.

Yetakchilar sammitidagi chiqishlar va muzokaralardagi o'zgarishlar taklifning kelajagi uchun hal qiluvchi bo'ladi. Haberinsesi.net Antalyadagi voqealarni kuzatishda davom etadi.

Keyingi xabarAbu-Dabida uch tomonlama muzokaralar boshlandi: birinchi kun

Turk tilidagi asl matn: COP31'de kritik gün: Türkiye'nin elektrik önerisi ne?