‹ Barcha yangiliklar Turkiya
COP31 nima, qisqartma nimani anglatadi?
11-noyabr, 2026-yil, 05:11
Antalyada davom etayotgan BMTning iqlim konferensiyasi COP31 shu kunlarda eng ko'p qidirilayotgan mavzulardan biri. «COP» qisqartmasi nimani anglatadi, 31 raqami nimani ko'rsatadi, sammitda kimlar qatnashmoqda va 11-12-noyabrdagi Yetakchilar sammitida nimalar muhokama qilinadi?
- Ma'nosi: COP — inglizcha «Conference of the Parties», ya'ni «Tomonlar konferensiyasi». COP31 — BMTning Iqlim o'zgarishi to'g'risidagi doiraviy konvensiyasi tomonlarining 31-konferensiyasi.
- Qayerda, qachon? 2026-yil 9-20-noyabr, Antalyaning Aksu tumanidagi EXPO maydoni.
- Kim boshqaradi? COP31 raisi — Turkiya Atrof-muhit, shaharsozlik va iqlim o'zgarishi vaziri Murat Kurum; muzokaralarga avstraliyalik vazir Kris Bouen raislik qilmoqda.
- Yetakchilar sammiti: 11-12-noyabr; 95 mamlakat rahbari va 7 xalqaro tashkilot vakili bilan jami 102 yetakchi kutilmoqda.
- 10-noyabr: Konferensiyaning ikkinchi kuni «Energetika va transport» mavzusida o'tdi; soat 09.05 da ishtirokchilar Otaturk xotirasiga sukut saqladi.
Turkiya mezbonligida Antalyada Birlashgan Millatlar Tashkilotining Iqlim o'zgarishi bo'yicha konferensiyasi o'tmoqda. Konferensiyaning nomi bo'lgan «COP31» qisqartmasi 10-noyabr kuni Turkiyada Google'da eng tez o'sgan qidiruvlar qatoriga kirdi. Qisqartma iqlim o'zgarishiga qarshi kurashda davlatlar har yili yig'iladigan anjumanning rasmiy nomidan olingan.
COP ma'nosi: Tomonlar konferensiyasi
COP — inglizcha «Conference of the Parties» iborasining qisqartmasi, o'zbekchasi «Tomonlar konferensiyasi». Bu yerdagi «tomonlar» — 1992-yilda Rio-de-Janeyrodagi Yer sammitida imzolash uchun ochilgan BMTning Iqlim o'zgarishi to'g'risidagi doiraviy konvensiyasiga (inglizcha qisqartmasi UNFCCC) qo'shilgan davlatlar va Yevropa Ittifoqi. Konvensiyaning oliy qaror qabul qiluvchi organi bo'lgan Tomonlar konferensiyasi ilk bor 1995-yilda Berlinda yig'ilgan va o'shandan beri har yili turli mamlakatda o'tkaziladi. COP31 dagi «31» ham bu anjumanning o'ttiz birinchisi ekanini bildiradi.
Tomonlar konferensiyasi tarixidagi eng mashhur anjuman — 2015-yilda Parijda o'tgan COP21. Unda qabul qilingan Parij bitimi global haroratning o'sishini sanoatgacha bo'lgan davrga nisbatan 2 darajadan sezilarli past ushlab turishni va 1,5 daraja bilan cheklashga intilishni maqsad qiladi. Turkiya Parij bitimini 2021-yilda ratifikatsiya qilgan va 2053-yilga sof nol emissiya maqsadini e'lon qilgan. Oldingi ikki konferensiya 2024-yilda Bokuda (COP29) va 2025-yilda Braziliyaning Belen shahrida (COP30) o'tgan edi.
COP31 ni kim boshqaradi?
COP31 ga Turkiya Atrof-muhit, shaharsozlik va iqlim o'zgarishi vaziri Murat Kurum raislik qilmoqda. Konferensiya Turkiya va Avstraliya o'rtasida erishilgan kelishuv asosida o'tkazilmoqda: Turkiya konferensiyaga mezbonlik qiladi va raislikni o'z zimmasiga olgan, muzokaralarga esa avstraliyalik vazir Kris Bouen raislik qiladi. Turkiya bu konferensiyani davlatlar bergan va'dalarni amalga oshirishga qaratilgan «Amaliyot COPi» deb ta'riflaydi.
12 kun davomida nimalar bor?
Konferensiya 9-20-noyabr kunlari Antalyaning Aksu tumanidagi EXPO maydonida o'tmoqda. Kunlar turli mavzularga ajratilgan: birinchi kuni «Oziq-ovqat, qishloq xo'jaligi va sog'liq», 10-noyabrda «Energetika va transport» mavzulari ko'rildi. Ikkinchi kun majlislarida toza energetika yo'l xaritasi uchun elektrlashtirish, tarmoq infratuzilmasi, energiyani saqlash va adolatli o'tishni o'z ichiga olgan 5 ta asosiy yo'nalish belgilandi.
10-noyabr kuni soat 09.05 da konferensiya hududidagi barcha ishtirokchilar Otaturk vafotining 88 yilligi munosabati bilan sukut saqladi; hududdagi bayroqlar yarim tushirildi.
Yetakchilar sammiti
COP31 ning eng e'tiborli qismi bo'lgan Antalya Yetakchilar sammiti 11-12-noyabr kunlari Turkiya Prezidenti Rajab Toyyib Erdo'g'on mezbonligida o'tadi. Sammitning asosiy mavzusi — «Barqaror, bardoshli va adolatli kelajak sari». E'lon qilingan ma'lumotlarga ko'ra, 95 mamlakat rahbari va 7 xalqaro tashkilotning rahbar darajasidagi vakili bilan jami 102 yetakchi Antalyada bo'ladi. Sammitning birinchi kuni «Nol chiqindi», ikkinchi kuni «Bardoshli shaharlar va qurilgan muhit» mavzulariga bag'ishlanadi.
Moviy hudud va Yashil hudud nima?
COP anjumanlarida konferensiya maydoni odatda ikki qismga bo'linadi. Moviy hudud — BMT boshqaruvidagi, faqat akkreditatsiyadan o'tgan delegatsiyalar, kuzatuvchilar va matbuot kira oladigan muzokaralar maydoni; rasmiy majlislar, davlatlar pavilyonlari va ikki tomonlama uchrashuvlar shu yerda o'tadi. Yashil hudud esa mezbon davlat tashkil etadigan, fuqarolik jamiyati, kompaniyalar, yoshlar va tashrif buyuruvchilar uchun tadbirlar o'tkaziladigan maydon.
Keyingi xabarRossiyada eng kam ish haqi 2027-yilda qancha bo'ladi?Turk tilidagi asl matn: COP31 nedir, açılımı ne?