‹ Barcha yangiliklar Dunyo

Italiya F-35 uchun yana qancha sarflaydi?

11-noyabr, 2026-yil, 07:14

Italiya hukumati F-35 qiruvchi samolyotlari dasturi uchun parlamentdan qariyb 7,3 milliard yevrolik qo'shimcha xarajatga rozilik so'radi. Italiya matbuotiga ko'ra, dasturning umumiy qiymati shu tariqa 20,8 milliard yevroga yetadi. Deputatlar palatasi va Senatning mudofaa qo'mitalari 13-dekabrgacha xulosa berishi kerak; muxolifat qarorni keskin tanqid qilmoqda.

Italiya hukumati F-35 qiruvchi samolyotlari dasturi byudjetini oshirish uchun parlamentga murojaat qildi. Italiya gazetalarining 10-noyabrdagi xabarlariga ko'ra, Mudofaa vazirligi Joint Strike Fighter dasturini davom ettirishga doir dekret loyihasini Deputatlar palatasi va Senatga topshirdi. Loyiha yangi samolyotlar xaridini ham, samolyotlar yig'iladigan Kameri sanoat maydonini kuchaytirishni ham qamrab oladi. Hujjatga ko'ra, dastur qiymati qariyb 7,3 milliard yevroga oshadi.

Raqamlar nima deydi?

Il Sole 24 Ore iqtisodiy gazetasining parlament hujjatlariga tayanib bergan xabariga ko'ra, dasturning umumiy qiymati 20,84 milliard yevroga ko'tariladi. Dastur 2009-yilda ilk bor tasdiqlanganda taxminan 13,5 milliard yevro ko'zda tutilgan edi. Farq 50 foizdan ortiq o'sishni anglatadi. Ayrim nashrlar o'sishni 7,3 milliard yevro deb ko'rsatsa, boshqalari «7 milliarddan ortiq» deb yozmoqda; bir nashr esa farqni 7,8 milliard yevro deb keltirdi. Raqamlar matbuot xabarlariga asoslangan; dekretning to'liq matni batafsil e'lon qilinmagan.

Xabarlarga ko'ra, dekret loyihasi parlamentga 30-oktabrda kelib tushgan, 3-noyabrda esa mudofaa qo'mitalariga yo'naltirilgan. Loyihada to'lovlar yillarga bo'linishi, mablag' ajratish 2027-yildan boshlanib 2039-yilgacha davom etishi ko'rsatilgan.

Samolyotlar kamaydi, xarajat oshdi

Italiyaning F-35 dasturi dastlab 131 ta samolyot xarid qilishni nazarda tutgan edi. Amaldagi rejada bu son 115 ta. Italiya matbuoti samolyotlar soni dastlabki rejaga nisbatan 16 taga kamayganiga qaramay, xarajat oshganiga e'tibor qaratmoqda. Mudofaa sohasiga ixtisoslashgan Analisi Difesa nashriga ko'ra, 115 ta samolyot maqsadiga erishish uchun Italiya yana o'nlab samolyot va dvigatel bo'yicha shartnoma imzolashi kerak.

Dekretda qimmatlashuv sabablari qatorida xavfsizlik talablarining qayta ko'rib chiqilishi, texnologik yangilanishlar, inflyatsiya hamda yevro-dollar kursidagi o'zgarishlar sanab o'tilgan. F-35 — AQShning Lockheed Martin kompaniyasi ishlab chiqaradigan beshinchi avlod qiruvchi samolyoti; Italiya dasturda ham xaridor, ham ishlab chiqarish hamkori hisoblanadi.

Kameri maydoni nega muhim?

Italiya shimolidagi Pyemont viloyatida joylashgan Kameri korxonasida F-35 samolyotlarining Yevropadagi yakuniy yig'ish liniyasi ishlaydi. Hukumat parlamentga yuborgan loyiha ushbu maydonni kuchaytirishni ham o'z ichiga oladi. Biroq Milano Finanza gazetasiga ko'ra, yangi dekretda qo'shimcha sarmoyadan kutilayotgan sanoat samarasi bo'yicha yangilangan hisob-kitob yo'q. Parlament materiallarida dasturning yangi summasi Mudofaa vazirligining ko'p yillik dasturiy hujjatidagi raqamlarga mos kelmasligi ham qayd etilgani xabar qilinmoqda.

Muxolifat nima deydi?

Qarorga eng keskin munosabatni muxolifat bildirdi. «Yashillar va so'llar ittifoqi» (AVS) deputati Anjelo Bonelli hukumat pensiya xarajatlarini 14 milliard yevroga qisqartirayotganini, maktablarda 7 ming shtatni tugatayotganini va kiberxavfsizlikdan 180 million yevro kesayotganini aytib, ayni shu hukumat yangi F-35 lar uchun 7,3 milliard yevro sarflamoqchi ekanini ta'kidladi. Bonelli qarorni «ijtimoiy talonchilik» deb atadi. Bu raqamlar Bonellining bayonotiga asoslangan.

Demokratik partiya (PD) senatori Alessandro Alfyeri ham Senatning mudofaa qo'mitasidagi muhokamani kechiktirishga erishgani va mudofaa vaziri Gvido Krozetto ko'p yillik dasturiy hujjat bo'yicha parlamentga axborot berishini talab qilgani xabar qilindi. Italiyaning eng yirik kasaba uyushmalari konfederatsiyasi CGIL nashri ham xarajatni «qurollanish poygasi» deb tanqid qildi.

Endi nima bo'ladi?

Deputatlar palatasi va Senatning mudofaa qo'mitalari 13-dekabrgacha loyiha bo'yicha xulosa beradi. Italiyada bunday qurol-yarog' dasturlarida qo'mita xulosasi hukumat xarajatni amalga oshirishi uchun belgilangan tartibning bir qismidir. Hukumatni tashkil etgan partiyalar parlamentda ko'pchilikka ega; muxolifat esa masalani byudjet muhokamalari bilan birga ko'rib chiqishni va mudofaa vazirining parlamentga axborot berishini talab qilmoqda.

Turkiya uchun nimasi qiziq?

F-35 dasturi Turkiyada ham diqqat bilan kuzatiladigan mavzu. Turkiya dastur hamkorlaridan biri edi, biroq Rossiyadan S-400 havo hujumidan mudofaa tizimini sotib olgani sababli 2019-yilda AQSh tomonidan dasturdan chiqarilgan. O'shandan beri Anqara dasturga qaytish ehtimolini ham, muqobil qiruvchi samolyot variantlarini ham kun tartibida saqlab kelmoqda. Italiya misoli dasturdagi davlatlar uchun umumiy xarajat yillar davomida qanday oshishini ko'rsatadi.

NATO a'zolari xarajat maqsadlarini oshirganidan so'ng, mudofaa byudjetlari Yevropaning ko'plab davlatlarida ichki siyosatning asosiy bahs mavzularidan biriga aylandi. Italiyada ham mudofaa byudjetining o'sishi bilan ijtimoiy xarajatlar o'rtasidagi muvozanat byudjet muhokamalarining eng ko'p tortishiladigan masalalari qatorida.

Keyingi xabarG'azoda sulhga qaramay hujum: 5 kishi halok bo'ldi

Turk tilidagi asl matn: İtalya F-35'e ne kadar daha harcayacak?