İtalya F-35'e ne kadar daha harcayacak?

İtalya'da hükümet, F-35 savaş uçağı programına ayrılan bütçeyi artırmak için parlamentonun kapısını çaldı. İtalyan gazetelerinin 10 Kasım'da yayımladığı haberlere göre Savunma Bakanlığı, "Joint Strike Fighter" programının sürdürülmesine ilişkin kararname taslağını Meclis ve Senato'ya iletti. Taslak, hem yeni uçakların alımını hem de uçakların monte edildiği Cameri sanayi tesisinin güçlendirilmesini kapsıyor. Belgeye göre programın maliyeti yaklaşık 7,3 milyar avro artıyor.

Rakamlar ne diyor?

Ekonomi gazetesi Il Sole 24 Ore'nin parlamento dosyalarına dayandırdığı habere göre programın toplam maliyeti 20,84 milyar avroya yükseliyor. Programa 2009'da verilen ilk onayda öngörülen tutar ise yaklaşık 13,5 milyar avroydu. Aradaki fark, yüzde 50'nin üzerinde bir artış anlamına geliyor. Bazı yayınlar artışı 7,3 milyar avro olarak verirken, "7 milyardan fazla" ifadesini kullananlar da var; bir yayın ise farkı 7,8 milyar avro olarak aktardı. Rakamlar basın haberlerine dayanıyor; kararname metninin tamamı kamuoyuyla ayrıntılı biçimde paylaşılmış değil.

Haberlere göre kararname taslağı parlamentoya 30 Ekim'de ulaştı, 3 Kasım'da da savunma komisyonlarına havale edildi. Taslakta ödemelerin yıllara yayılacağı, ödeneklerin 2027'den başlayarak 2039'a kadar uzandığı belirtiliyor.

Uçak sayısı azaldı, maliyet arttı

İtalya'nın F-35 programı ilk tasarlandığında 131 uçak alınması öngörülüyordu. Güncel planda bu sayı 115. İtalyan basını, uçak sayısı ilk plana göre 16 azalmışken maliyetin artmasına dikkat çekiyor. Savunma alanında yayın yapan Analisi Difesa'ya göre 115 uçak hedefine ulaşmak için İtalya'nın daha onlarca uçak ve motor için sözleşme imzalaması gerekiyor.

Kararnamede maliyet artışının gerekçeleri arasında güvenlik gerekliliklerinin gözden geçirilmesi, teknolojik güncellemeler, enflasyon ve avro-dolar kurundaki değişimler sayılıyor. F-35, ABD'li Lockheed Martin'in ürettiği beşinci nesil bir savaş uçağı; İtalya programın hem alıcısı hem de üretim ortağı.

Cameri tesisi neden önemli?

İtalya'nın kuzeyinde, Piemonte bölgesindeki Cameri'de bulunan tesis, F-35'lerin Avrupa'daki son montaj hattına ev sahipliği yapıyor. Hükümetin parlamentoya gönderdiği taslak, bu tesisin güçlendirilmesini de kapsıyor. Ancak Milano Finanza gazetesine göre yeni kararname, ek yatırımdan beklenen sanayi getirisine ilişkin güncel bir hesap içermiyor. Parlamento notlarında da programın yeni tutarının, Savunma Bakanlığı'nın çok yıllı programlama belgesindeki rakamlarla örtüşmediğine dikkat çekildiği aktarılıyor.

Muhalefet ne diyor?

Karara en sert tepki muhalefetten geldi. Yeşil ve Sol İttifak (AVS) Milletvekili Angelo Bonelli, hükümetin emekli maaşlarında 14 milyar avroluk kesintiye gittiğini, okullarda 7 bin kadroyu kaldırdığını ve siber güvenlikten 180 milyon avro kestiğini öne sürerek, aynı hükümetin yeni F-35'ler için 7,3 milyar avro harcamak istediğini söyledi. Bonelli kararı "toplumsal soygun" olarak niteledi. Bu rakamlar Bonelli'nin açıklamasına dayanıyor.

Ana muhalefetteki Demokrat Parti'den (PD) Senatör Alessandro Alfieri'nin de Senato Savunma Komisyonu'ndaki görüşmenin ertelenmesini sağladığı ve Savunma Bakanı Guido Crosetto'nun çok yıllı programlama belgesi hakkında parlamentoya bilgi vermesini istediği bildirildi. İtalya'nın en büyük sendika konfederasyonu CGIL'in yayın organı da harcamayı "silahlanma yarışı" olarak eleştirdi.

Bundan sonra ne olacak?

Meclis ve Senato'nun savunma komisyonları 13 Aralık'a kadar taslak hakkında görüş bildirecek. İtalya'da bu tür silah programlarında komisyon görüşü, hükümetin harcamayı yapabilmesi için izlenen usulün bir parçası. Hükümeti oluşturan partiler parlamentoda çoğunluğa sahip; muhalefet ise konunun bütçe görüşmeleriyle birlikte ele alınmasını ve Savunma Bakanı'nın parlamentoya bilgi vermesini istiyor.

Türkiye için neden ilgi çekici?

F-35 programı Türkiye'de de yakından izlenen bir başlık. Türkiye, programın ortaklarından biriyken Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi alması nedeniyle 2019'da ABD tarafından programdan çıkarılmıştı. Ankara o tarihten beri hem programa dönüş ihtimalini hem de alternatif savaş uçağı seçeneklerini gündeminde tutuyor. İtalya örneği, programdaki ülkeler için uçak başına ve toplam maliyetin yıllar içinde nasıl arttığını göstermesi bakımından dikkat çekiyor.

Avrupa'da savunma harcamaları, NATO üyelerinin harcama hedeflerini yükseltmesinin ardından birçok ülkede iç siyasetin ana tartışma konularından biri hâline geldi. İtalya'da da savunma bütçesindeki artış ile sosyal harcamalar arasındaki denge, bütçe görüşmelerinin en çok tartışılan başlıkları arasında yer alıyor.