Mekke Ortak Savunma Anlaşması Meclis Genel Kurulu'nda: İlk madde kabul edildi; Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasındaki anlaşma neleri kapsıyor?

Genel Kurul'da ilk madde kabul edildi

TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'un imzasıyla Meclis Başkanlığı'na sunulan "Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Teklifi", Dışişleri Komisyonu'nun ardından Genel Kurul gündemine geldi. Üç maddeden oluşan teklifin birinci maddesi Genel Kurul'da kabul edildi. Diğer maddelerin görüşülmesi, birleşimin sona ermesi nedeniyle bir sonraki oturuma kaldı. Teklifin tümünün kabul edilmesi hâlinde anlaşmanın onaylanması uygun bulunmuş olacak; ardından onay işlemi Cumhurbaşkanı kararıyla tamamlanacak.

Teklif, 27 Ekim'de TBMM Dışişleri Komisyonu'nda AK Parti, CHP ve MHP'nin desteğiyle kabul edilmişti. CHP kaynakları ise partinin anlaşmanın 2., 5. ve 16. maddelerine ilişkin tereddütleri bulunduğunu belirtmişti.

Anlaşma neleri kapsıyor?

16 maddeden oluşan anlaşmanın en önemli hükmü, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı bir saldırının bütün taraflara yapılmış sayılmasını öngören ortak savunma maddesi. Anlaşma bunun yanı sıra şu alanlarda iş birliğini düzenliyor:

• Terörle mücadele,
• Ortak eğitim ve tatbikatlar,
• Savunma sanayisinde teknoloji geliştirme ve ortak üretim,
• İstihbarat paylaşımı,
• Lojistik destek.

Teklifin gerekçesinde, ortak savunma hükmünün kendiliğinden işlemeyeceği, olası bir durumda kararların taraflar arasında istişareyle alınacağı vurgulanıyor. Anlaşmaya göre taraflar, yürürlüğe giriş tarihinden itibaren ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan çekilemeyecek; bu sürenin ardından en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunarak ayrılabilecek.

Uluslararası anlaşmalar Meclis'ten nasıl geçiyor?

Anayasa'nın 90. maddesine göre Türkiye adına yabancı devletlerle yapılan antlaşmaların onaylanması, TBMM'nin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlı. Bu tür kanun teklifleri genellikle "uygun bulma" maddesi, yürürlük maddesi ve yürütme maddesinden oluşan kısa metinlerden oluşuyor; anlaşmanın kendisi ise teklifin ekinde yer alıyor. Milletvekilleri anlaşma metnini değiştiremiyor, yalnızca onaylanmasını uygun bulup bulmamaya karar verebiliyor.

Muhalefetin itirazları

Muhalefet partileri, anlaşmanın Türkiye'yi bölgedeki olası çatışmalara dahil edebileceği endişesini dile getiriyor. CHP Dış Politika Kurulu, Meclis onayı olmadan yurt dışına askeri birlik gönderilmesinin hukuken ağır sakıncalar doğuracağını açıkladı ve TBMM denetiminin önemine dikkat çekti. CHP ayrıca anlaşmanın yaratabileceği güvenlik risklerinin incelenmesi için Meclis'te genel görüşme önergesi verdi. İlk 10 yıl boyunca anlaşmadan çekilme imkânı bulunmaması da muhalefetin eleştirdiği başlıklar arasında yer alıyor.

Hükümet ise anlaşmanın bir saldırı değil savunma anlaşması olduğunu vurguluyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, anlaşma Meclis gündemine gelmeden önce yaptığı açıklamada "Saldırı değil, savunma anlaşması" ifadesini kullanmıştı.

Neden önemli?

Mekke Anlaşması, NATO üyesi Türkiye'nin Körfez ve Güney Asya'daki iki önemli ülkeyle kurduğu ortak savunma çerçevesi olarak dikkat çekiyor. Pakistan'ın nükleer güce sahip bir ülke olması ve Suudi Arabistan'ın bölgedeki ağırlığı, anlaşmanın uluslararası kamuoyunda da yakından izlenmesine neden oluyor. Anlaşmanın Meclis'ten geçmesi hâlinde savunma sanayisi iş birliği ve ortak tatbikatlar gibi alanlarda somut adımların hız kazanması bekleniyor. Anlaşmanın ayrıntıları Meclis'e sunulduğu günkü haberimizde yer alıyor.