COP31'de kritik gün: Türkiye'nin elektrik önerisi ne?

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31), Antalya'da üçüncü gününe girdi. 9 Kasım'da EXPO alanında başlayan ve 20 Kasım'a kadar sürecek konferansta bugün, takvimin en çok izlenen bölümü olan Dünya Liderler Zirvesi başlıyor. 190'dan fazla ülkenin temsil edildiği konferansta iklim değişikliğiyle mücadele, enerji dönüşümü, iklim finansmanı ve fosil yakıtlardan uzaklaşma başlıkları ele alınıyor. Konferansın ne olduğunu ve nasıl işlediğini COP31 nedir haberimizde, 12 günlük programı ise açılış haberimizde anlatmıştık.

Bugün Antalya'da ne var?

Liderler Zirvesi 11 ve 12 Kasım'da iki gün sürecek. Açıklanan programa göre bugün saat 15.00'te başlayacak ilk toplantıda temiz enerji dönüşümü ve elektrifikasyon ele alınacak. Zirveye 90'ı aşkın devlet ve hükümet başkanının katılması bekleniyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ve COP31 Başkanı Murat Kurum, daha önce yaptığı açıklamada 91 devlet başkanı ile 300'e yakın bakanın Antalya'ya gelmesinin beklendiğini söylemişti.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, zirve öncesinde Antalya'da ikili görüşmelere başladı. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığının açıklamasına göre Erdoğan, BM Genel Sekreteri António Guterres ile de bir araya geldi; görüşmede iklim gündeminin yanı sıra bölgesel ve küresel gelişmeler ele alındı. Guterres'in zirvenin açılışında konuşması planlanan isimler arasında olduğu bildirildi. Zirvenin ayrıntılı programını Liderler Zirvesi haberimizde aktarmıştık.

"2035'e kadar yüzde 35" ne demek?

Konferansın başkanlığını yürüten Türkiye'nin öne çıkardığı hedef, kısaca "35'e 35" diye anılıyor: Elektriğin, dünyada tüketilen toplam nihai enerji içindeki payının 2035 yılına kadar yüzde 35'e çıkarılması. Bakan Kurum, COP31 Başkanlığı olarak "2035'e kadar yüzde 35 küresel elektrifikasyon" taahhüdünü başlattıklarını açıkladı.

Nihai enerji tüketimi; evlerde, ulaşımda, sanayide ve hizmetlerde kullanılan bütün enerjiyi kapsıyor. Bugün bu enerjinin büyük kısmı doğrudan yakılan petrol, doğal gaz ve kömürden geliyor: otomobilin deposundaki benzin, kombideki doğal gaz, fabrikadaki kömür gibi. Elektrifikasyon ise bu kullanımların elektriğe kaydırılması anlamına geliyor: elektrikli araçlar, ısı pompaları ve elektrikle çalışan sanayi tesisleri.

Kurum'un açıklamasına göre elektriğin nihai enerji tüketimindeki payı bugün yaklaşık yüzde 23 düzeyinde. Bazı haberlerde bu oran yaklaşık yüzde 20 olarak veriliyor; fark, kullanılan veri kaynağından ve hesaplama yılından kaynaklanıyor. Her iki rakama göre de hedef, on yıldan kısa sürede payın belirgin biçimde artırılmasını öngörüyor.

Kimler destekliyor?

Basına yansıyan bilgilere göre Avrupa Birliği üyesi 27 ülke, Türkiye ile Avustralya'nın öne çıkardığı yüzde 35 hedefine destek verilmesi konusunda görüş birliğine vardı. Aynı haberlerde, AB'nin desteğinin resmîleşmesi için bazı idari işlemlerin tamamlanması gerektiği belirtiliyor.

COP31'de müzakerelere Avustralya başkanlık ediyor. Avustralya İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen, 10 Kasım'daki basın toplantısında elektrifikasyonun konferansın nihai kararında nasıl ele alınacağı konusunda taraflarla istişarelerin sürdüğünü söyledi.

Henüz bir anlaşma değil

Hedefin şu anki statüsü önemli: "35'e 35", COP31 Başkanlığının başlattığı bir taahhüt çağrısı. Konferansa katılan bütün tarafların üzerinde uzlaştığı bir karar metni hâline gelmiş değil. COP kararları oy çokluğuyla değil, tarafların uzlaşmasıyla alınıyor; bu nedenle tek bir ülkenin itirazı bile metni değiştirebiliyor. Önerinin nihai karara girip girmeyeceği, girerse hangi ifadelerle gireceği konferansın 20 Kasım'da sona ermesi beklenen müzakerelerinde belli olacak.

Tartışma: Elektrik hangi kaynaktan?

Önerinin en çok tartışılan yanı, artacak elektriğin nasıl üretileceği. Elektrik kullanımının artması, bu elektrik kömür ya da doğal gaz santrallerinde üretiliyorsa tek başına sera gazı salımını azaltmıyor. BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi İcra Sekreteri Simon Stiell, elektrifikasyonun temiz enerjiyle birlikte ilerlemesi gerektiğini vurguladı.

Çevre örgütleri de aynı noktaya dikkat çekiyor. Greenpeace, yüzde 35 hedefinin elektrik üretiminde fosil yakıtların yerini alacak güvenilir bir yola dönüşmesini ve fosil yakıtlardan çıkış takvimiyle bağlanmasını istiyor. Örgüt, konferansta görüşülen fosil yakıt yol haritasında açık bir çıkış takvimi bulunmadığını da eleştiriyor. Fosil yakıtlardan uzaklaşmanın takvimi ve yöntemi konusunda ülkeler arasında henüz ortak bir yol haritası bulunmuyor.

Türkiye için neden önemli?

COP31, Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı en büyük uluslararası toplantılardan biri. Konferansın başkanlığını Türkiye, müzakere sürecinin başkanlığını ise Avustralya yürütüyor. Elektrifikasyon hedefinin nihai metne girmesi, Türkiye'nin başkanlık döneminin somut çıktılarından biri olarak görülüyor. Hedef kabul edilirse ülkelerin ulaşım, ısınma ve sanayi politikalarında elektriğe geçişi hızlandıran adımlar atması beklenecek; bu da elektrikli araçlardan şebeke yatırımlarına kadar pek çok alanı etkileyecek.

Liderler Zirvesi'nde yapılacak konuşmalar ve müzakerelerdeki gelişmeler, önerinin geleceği açısından belirleyici olacak. Haberinsesi.net olarak Antalya'daki gelişmeleri takip etmeye devam ediyoruz.