İsrail, Azerbaycan'ı İran'la karşı karşıya getirip Türk dünyasını mı bölmek istiyor? Bakü'yü bekleyen tuzak

Azerbaycan: Türk, Müslüman ve İran'ın komşusu

Azerbaycan, Türk dünyasının Türkiye'den sonraki en güçlü devleti ve nüfusunun büyük çoğunluğu Müslüman. Ülkenin güneyinde, İran'la paylaştığı uzun bir kara sınırı bulunuyor; Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti de İran ile Türkiye arasında sıkışmış durumda. Sınırın öbür yakasında ise İran'ın kuzeybatısındaki Tebriz, Erdebil ve Urmiye başta olmak üzere milyonlarca Azerbaycan Türkü yaşıyor. Resmî bir sayım yok; tahminler 20 milyon ile 40 milyon arasında değişiyor.

Bu tablo, Bakü ile Tahran arasındaki her gerilimi sıradan bir komşuluk anlaşmazlığından çok daha hassas hâle getiriyor. İki ülke arasındaki siyaset zaten uzun süredir iyi değil: İran, Karabağ meselesinde yıllarca Ermenistan'a yakın durdu, Bakü'nün İsrail'le ilişkisini kendine yönelik bir tehdit olarak gördü. 5 Mart 2026'da İran yönünden gelen insansız hava araçları Nahçıvan Havalimanı'nı ve yakındaki bir okulu vurdu; Aliyev saldırıyı "terör eylemi" olarak nitelendirdi, orduyu en yüksek alarm seviyesine geçirdi. Tahran sorumluluğu reddetti ve İHA'ların İsrail tarafından gönderildiğini öne sürdü. Kriz, Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın Aliyev'i aramasıyla üç günde yatıştı, ama iki ülke arasındaki güvensizlik ortadan kalkmadı.

Karabağ savaşında Azerbaycan'ın yanında kim vardı?

Bugünkü tabloyu anlamak için 2020'ye dönmek gerekiyor. 27 Eylül 2020'de başlayan ve 44 gün süren İkinci Karabağ Savaşı'nda Azerbaycan'ın yanında açıkça ve her koşulda duran tek ülke Türkiye oldu. Cumhurbaşkanı Erdoğan savaşın ilk gününden itibaren "Azerbaycan'ın yanındayız" diyerek Ankara'nın tutumunu ilan etti. Türkiye, Bakü'ye siyasi ve diplomatik destek verdi, uluslararası platformlarda Azerbaycan'ın tezini savundu; Türk yapımı Bayraktar TB2 insansız hava araçları cephenin seyrini değiştiren silahlar arasında yer aldı.

Azerbaycan ordusu 8 Kasım 2020'de Şuşa'yı geri aldı, 10 Kasım'da imzalanan ateşkesle işgal altındaki topraklarının büyük bölümüne kavuştu. Zaferin ardından Aliyev, Türkiye'ye defalarca teşekkür etti; iki ülke 15 Haziran 2021'de imzaladıkları Şuşa Beyannamesi ile birbirlerine saldırı hâlinde karşılıklı yardım taahhüdünü içeren bir müttefiklik ilişkisine geçti. Eylül 2023'teki tek günlük operasyonla da Karabağ'ın tamamı Azerbaycan'ın denetimine girdi; Türkiye bu süreçte de Bakü'nün yanında durdu.

İsrail ise savaşta Azerbaycan'a kamikaze İHA ve füze sistemleri satan ülkeler arasındaydı; ancak bu destek bir ticaret ilişkisiydi. Bakü'nün yanında siyasi olarak bedel ödemeyi göze alan, Azerbaycan'ın davasını kendi davası sayan ülke Türkiye oldu. İran ise savaş boyunca resmî olarak Azerbaycan'ın toprak bütünlüğünü desteklediğini açıklasa da Bakü'deki pek çok çevre, Tahran'ın uzun yıllar Ermenistan'a yakın durduğunu hatırlatıyor. Aliyev'in 2018'de söylediği "Dağlık Karabağ meselesinin çözümünde Azerbaycan'a Türkiye kadar destek veren ikinci ülke olmamıştır" sözü, bugün bu yüzden yeniden hatırlanıyor.

İsrail Bakü'de neden bu kadar görünür?

Azerbaycan, İsrail'in ham petrol ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılayan başlıca tedarikçilerden biri; Azerbaycan petrolü Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattıyla Türkiye üzerinden taşınıyor. İsrail de yıllardır Azerbaycan'a insansız hava aracı, füze ve elektronik harp sistemleri satıyor. İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar Ocak 2026'da Bakü'deydi, İsrail Cumhurbaşkanı Herzog da Ekim'de geldi.

Herzog'un ziyaretinin zamanlaması dikkat çekici: Azerbaycan'da okullarda başörtüsü yasağı tartışılırken, Türkiye'den sert eleştiriler gelirken ve Ankara ile Bakü arasında karşılıklı açıklamalar sertleşirken İsrail Cumhurbaşkanı Bakü'de kırmızı halıyla karşılandı. Türk heyeti Herzog konuşurken salonu terk etti; Aliyev ise konuğuyla ayrıca görüştü. İran Dini Lideri'nin danışmanı Ali Ekber Velayeti de bu farkı kullanarak "İslam dünyası en net mesajı Bakü'deki gelişmelerden aldı" dedi.

Tuzak nerede?

Tabloyu birleştirdiğinizde ortaya çıkan soru basit: Etrafında Türk devletlerini toplamış, Kafkasya'dan Orta Asya'ya uzanan bir hattın merkezinde duran güçlü bir Türkiye mi İsrail'in işine gelir, yoksa müttefikleriyle arası açık, eskisi gibi yalnız bir Türkiye mi? Türkiye ile ilişkileri Gazze savaşından bu yana kopma noktasına gelen İsrail için ikinci seçeneğin daha cazip olduğu açık.

Bu açıdan bakıldığında Bakü'nün önündeki tuzak iki katmanlı. Birincisi, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki "iki devlet, tek millet" bağının zayıflaması: Aliyev'in Türk Devletleri Teşkilatı zirvesine gelmemesi ve 31 Türk vatandaşının ülkeye girişinin yasaklanması, bu bağın son yılların en zor dönemini yaşadığını gösteriyor. İkincisi, Azerbaycan'ın İran'la karşı karşıya getirilmesi: İsrail'le yakınlaştıkça Tahran'ın hedef tahtasına daha çok giren Bakü, olası bir İsrail-İran savaşında ilk vurulacak ülkelerden biri olabilir. Mart'ta Nahçıvan'a düşen İHA'lar bunun ilk işaretiydi.

Böyle bir çatışmanın İran'daki milyonlarca Azerbaycan Türkü'nü de doğrudan etkileyeceği açık. Türk dünyasının bir parçası olan iki halkın, başkalarının kavgasında karşı karşıya düşmesi, bölgede Türkiye'nin etkisini zayıflatmak isteyen her gücün işine yarar.

Zengezur koridoru: Türk dünyasını birleştirecek yol

Bölgedeki hesapların merkezinde Zengezur koridoru duruyor. Ermenistan'ın güneyindeki Meğri bölgesinden geçecek güzergâh, Azerbaycan'ın ana topraklarını Nahçıvan'a, oradan da Türkiye'ye kesintisiz bağlayacak. Türkiye'nin Kars'tan Iğdır üzerinden Nahçıvan'a uzanan demir yolu da bu hattın batı ayağını oluşturuyor. Koridor tamamlandığında Türkiye, İran ya da Gürcistan'a muhtaç olmadan Azerbaycan'a, Hazar üzerinden de Orta Asya'daki Türk devletlerine doğrudan bağlanacak. Demir yolu, kara yolu, enerji ve iletişim hatlarını kapsayan proje, Türk dünyasının bir arada durmasının en somut adımı olarak görülüyor.

Ağustos 2025'te Beyaz Saray'da ABD Başkanı Trump, Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'ın katılımıyla varılan uzlaşmada güzergâh, "Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası" (TRIPP) adıyla ABD'nin de dahil olduğu bir projeye dönüştü. Ermenistan Meclisi de bu hafta TRIPP anlaşmasını 32'ye karşı 63 oyla onayladı.

İran ise koridora en baştan karşı. Tahran, Ermenistan ile sınırının kesilmesinden ve bölgede ABD varlığının oluşmasından kaygılanıyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Ekim ortasında ABD'nin bölgede askerî ya da başka türden bir varlık göstermesinden endişe duyduklarını söyledi. Koridor, Türkiye ile Azerbaycan'ın el ele vermesiyle hayat bulacak bir proje; bu nedenle Ankara ile Bakü arasındaki her gerilim, Zengezur'un geleceğini de doğrudan ilgilendiriyor. Türk dünyasını birbirine bağlayacak yolun açılmak üzere olduğu bir dönemde iki müttefikin arasının açılması, bölgede güçlü bir Türkiye istemeyen herkesin işine yarıyor.

Yunanistan da aynı cephede

İsrail'in bölgedeki ortaklıkları yalnızca Bakü ile sınırlı değil. Yunanistan, 31 Ağustos 2026'da İsrail'le yaklaşık 3 milyar euroluk çok katmanlı hava savunma anlaşması imzaladı; "Aşil'in Kalkanı" adı verilen sistem kısa, orta ve uzun menzilli hava savunmasını ve İHA'lara karşı korumayı kapsıyor. İsrail Savunma Bakanlığı bunu iki ülke arasındaki en büyük savunma ihracatı olarak nitelendirdi. Yunan basınında sistemin adalara konuşlandırılabileceği yazılırken Atina'daki bazı siyasetçiler anlaşmanın Türkiye'ye karşı konumlandırıldığını açıkça dile getirdi. Yunan Savunma Bakanı Dendias'ın silah anlaşmalarına "Türkiye maddesi" eklemeyi planladığı da bildirildi.

Atina neredeyse her gün Türkiye'yi bir tehdit olarak gösteren açıklamalar yaparken İsrail'le kurduğu savunma ortaklığı, Türkiye'nin çıkarına olan gelişmeleri sınırlamaya yönelik daha geniş bir çabanın parçası olarak görülüyor. İki ülke kendi açılarından haklı olduklarını savunuyor; ancak ortaya çıkan tablo, Doğu Akdeniz'den Kafkasya'ya Türkiye'nin çevresinde bir kuşatma hattı oluştuğu yorumlarını güçlendiriyor.

İsrail-İran cephesi: Gerilim sürüyor, İsrail yalnızlaşıyor

İsrail ile İran arasında 2026 başında yaşanan çatışmanın ardından gerilim sürüyor. ABD Başkanı Donald Trump, İran tutumunu değiştirmezse yeni saldırıların gündeme gelebileceğini söylerken İran Genelkurmay Başkanı yeni bir saldırının çok daha sert karşılık göreceğini açıkladı. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Trump'ın henüz karar vermediğini ve diplomatik çözümü tercih ettiğini söyledi.

Bu arada İsrail'in uluslararası desteği hızla eriyor. Pew'in 2026 verilerine göre İsrail'e yönelik olumsuz görüşler, geleneksel müttefik ülkeler dahil dünya genelinde ikinci yıldır artıyor. ABD'de NYT/Siena anketinde İsrail'e desteğin yüzde 47'den yüzde 34'e gerilediği, Quinnipiac anketinde seçmenlerin yüzde 60'ının İsrail'e askeri yardıma karşı çıktığı görüldü. YouGov'un Batı Avrupa taramasında ise İsrail'e olumlu bakış 2016'dan bu yana en düşük seviyeye indi. Yalnızlaşan İsrail için Azerbaycan ve Yunanistan gibi ortaklar her zamankinden daha değerli; bu ortaklıkların bedelini ise bölge ülkeleri ödeyebilir.

Bakü'nün önündeki seçim

Azerbaycan, 44 günlük Karabağ zaferini yanında tek başına duran Türkiye'nin siyasi ve askerî desteğiyle kazandı. Bugün aynı Bakü, İsrail'le her zamankinden yakın, Türkiye ile ise başörtüsü krizi yüzünden mesafeli. İran'la gerginlik tırmanır ve bölgede yeni bir savaş çıkarsa Azerbaycan'ın yanında duracak en güçlü ülke yine Türkiye olacak. Bu yüzden Ankara ile Bakü arasındaki krizin bir an önce kapanması, yalnızca iki ülkenin değil Türk dünyasının tamamının çıkarına.