Aliyev'in "Önce aynaya bakın" çıkışı: 2018'de "Azerbaycan'a Türkiye kadar destek veren ikinci ülke olmadı" demişti

Türkiye ile Azerbaycan arasında "iki devlet, tek millet" sözüyle anlatılan ilişkilerde son haftalarda alışılmadık bir gerginlik yaşanıyor. Gerginliğin merkezinde, Azerbaycan'daki okullarda uygulanan yeni kıyafet düzenlemesi ve Türkiye'den bu düzenlemeye yöneltilen eleştiriler bulunuyor. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ise son konuşmalarında bu eleştirilere giderek sertleşen bir dille yanıt verdi.

"Bağımsız bir ülkeye nasıl yaşayacağını söyleyemezsiniz"

Aliyev, 27 Ekim'de Bakü'de düzenlenen 7. Dünya Kültürlerarası Diyalog Forumu'nun açılışında yaptığı konuşmada, başka ülkelerin Azerbaycan'ın iç işlerine müdahale etme girişimlerini kabul etmeyeceklerini söyledi. Aliyev, "Bağımsız bir ülkeye nasıl yaşayacağını söylemeye ahlaki hakkınız var mı?" diye sordu ve eleştirenlere "Önce aynaya bakın" diye seslendi. Azerbaycan'a saygısızlık edilmesine ve ülkesine dikte edilmeye çalışılmasına kararlı bir tutumla karşılık verileceğini de vurguladı.

Aliyev konuşmasında Türkiye'nin ya da başörtüsü tartışmasının adını doğrudan anmadı. Ancak sözler, hem Türk hem Azerbaycan basınında Türkiye'den gelen eleştirilere verilmiş bir yanıt olarak değerlendirildi. Aliyev'in partisi Yeni Azerbaycan Partisi de Türkiye'den yapılan açıklamaları ülkenin iç işlerine müdahale olarak nitelendirmişti.

Aliyev daha önce yaptığı bir başka konuşmada da Azerbaycan'ın silahlarını dünya fiyatlarıyla kendi parasıyla aldığını söylemiş, başkalarının ülkesinin yaşam tarzına karışmaması gerektiğini ifade etmişti. Bu sözler de Türkiye'de, Azerbaycan'ın savunma alanındaki iş birliğine rağmen Türkiye'ye mesafe koyduğu şeklinde yorumlanmıştı.

Tartışma nasıl başladı?

Azerbaycan hükümeti 21 Eylül'de okullarda öğrenci kıyafetine ilişkin yeni bir düzenleme kabul etti. Düzenlemede başörtüsü yasaklanan kıyafetler arasında açıkça sayılmadı; ancak ardından başörtülü öğrencilerin derslere alınmadığını gösteren haberler ve görüntüler yayıldı. Uygulama Türkiye'de "başörtüsü yasağı" olarak tartışılmaya başlandı.

Türkiye'de pek çok siyasetçi ve kamuoyu figürü uygulamayı eleştirdi. Yeniden Refah Partisi Genel Başkanı Fatih Erbakan, uygulamanın devlet ile halk arasındaki ilişkiye zarar vereceğini söyledi. Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanı Oktay Saral ise başörtüsü uygulamasını eleştirmesinin ardından geçen hafta görevinden ayrıldığını sosyal medyadan duyurdu; bazı yayın organları bu ayrılığın Bakü'nün tepkisi sonrasında gerçekleştiğini yazdı.

Tartışmanın hukuki yansımaları da oldu: Karar gazetesinin haberine göre uygulamayı eleştirdikleri için Bakü'nün kara listesine alınan bazı kişiler, "yabancı devlet başkanına hakaret" iddiasıyla gözaltına alındı.

Aliyev, TDT zirvesine gelmiyor

Gerginliğin son halkası, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) zirvesi oldu. Azerbaycan basınına göre Aliyev, Türkiye'nin ev sahipliğinde düzenlenecek TDT zirvesine katılmayacak. Habere göre Aliyev'in talimatıyla zirvede Azerbaycan'ı Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov temsil edecek; gerekçe olarak önceden planlanmış etkinlikler ve yoğun çalışma programı gösterildi. Azerbaycan Cumhurbaşkanlığından konuya ilişkin doğrudan bir açıklama yapılmadı.

Gerginliğe rağmen Aliyev, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı dolayısıyla Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a kutlama mesajı gönderdi.

2018'de ne demişti?

Aliyev'in son sözleri, sosyal medyada eski paylaşımlarının yeniden dolaşıma girmesine yol açtı. Bunların başında, Aliyev'in 26 Nisan 2018'de resmî hesabından Azerbaycan Türkçesiyle yaptığı paylaşım geliyor: "Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ məsələsinin həllində Azərbaycana Türkiyə qədər dəstək verən ikinci ölkə olmamışdır." Yani: "Ermenistan-Azerbaycan, Dağlık Karabağ meselesinin çözümünde Azerbaycan'a Türkiye kadar destek veren ikinci ülke olmamıştır."

Türkiye, 2020'deki 44 günlük Karabağ savaşında Azerbaycan'a siyasi destek vermiş, Türk yapımı insansız hava araçları savaşın seyrinde belirleyici rol oynamıştı. Aliyev o dönemde Türkiye'ye defalarca teşekkür etmiş, iki ülke 2021'de Şuşa Beyannamesi'ni imzalayarak ittifakı resmîleştirmişti. Aliyev'in bugünkü "Önce aynaya bakın" çıkışı, bu nedenle Türkiye'de sorgulanıyor: Karabağ'da en büyük desteği veren ülke, bugün iç işlerine karışan ülke mi oldu?

İlişkiler nereye gidiyor?

Aliyev'in "aynaya bakın" sözlerine Ankara'dan resmî düzeyde bir yanıt verildiği haberlere yansımadı. İki ülke arasında enerji, ulaşım ve savunma alanlarında derin bir iş birliği bulunuyor; Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı, TANAP ve Zengezur koridoru projeleri bu iş birliğinin başlıcaları. Bu ortaklığa rağmen Aliyev'in TDT zirvesine katılmaması, başörtüsü tartışmasıyla başlayan gerginliğin kısa sürede kapanmayabileceğini gösteriyor.