Haberin Sesi Giriş📻 Haberinsesi.net/radyo TRRUUZ HaberGönderReklamVer
Dünya

Dünya Yeniden Şekillenirken: Yeni dünya düzeni kuruluyor mu?

Haberin Sesi Haber Merkezi · Yayın sorumlusu: Muzaffer Çavdar · 22 Kasım 2026 20:00
WhatsApp Telegram X Facebook
Dünya Yeniden Şekillenirken: Yeni dünya düzeni kuruluyor mu?
Kısaca
  • ABD ve Avrupa: Pentagon'un Avrupa'daki asker varlığı incelemesi için seçenekler 6 Kasım'a kadar Savunma Bakanı Pete Hegseth'e sunuldu; nihai karar aralıkta bekleniyor.
  • Yeni güvenlik çerçevesi: Axios'un 11 Kasım haberine göre ABD, Rusya'dan Avrupa ile yeni bir güvenlik anlaşması için talep ve adımlarını içeren bir öneri hazırlamasını istedi.
  • BRICS: 12-13 Eylül'deki Yeni Delhi zirvesinde 140 maddelik bildiri kabul edildi; BM Güvenlik Konseyi reformu ve tek taraflı yaptırımlara itiraz öne çıktı.
  • Çin: Çin'in Avrupa'daki doğrudan yatırımı 2025'te yüzde 67 artarak 16,8 milyar avroya çıktı.
  • Türkiye: Ankara, temmuzda NATO zirvesine ev sahipliği yaptı ve İngiltere ile Güvenlik ve Savunma Ortaklığı belgesi imzaladı.

Dizinin 8. bölümünde Türkiye'nin iç gündeminden çıkıp dünyaya bakıyoruz. Önceki bölümde anketlerin siyasetteki yeni dengeyi nasıl gösterdiğini incelemiştik. Bu bölümün sorusu daha geniş: Soğuk Savaş sonrasında ABD'nin merkezde durduğu düzen değişiyor mu, değişiyorsa yerine ne geliyor ve bu değişim Türkiye'yi nasıl etkiliyor?

ABD Avrupa'dan elini mi çekiyor?

Washington'un Avrupa'daki askerî varlığı 2026'nın en çok tartışılan konularından biri oldu. ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth haziranda Avrupa'daki ABD askerlerinin konuşlanmasını gözden geçirme kararı aldığını açıkladı ve savunma harcama sözünü tutmayan müttefiklere yönelik eleştirilerde bulundu. Pentagon'un politika sorumlusu Elbridge Colby'nin yürüttüğü incelemenin seçenekleri, Reuters'ın aktardığına göre 6 Kasım'a kadar Hegseth'in masasına geldi; incelemenin aralık ayında tamamlanması bekleniyor.

Ne kadar asker çekileceği henüz kesin değil. Kasım ortasında Bloomberg'e dayandırılan bir habere göre Washington, daha önce konuşulan yaklaşık 25 bin yerine 5 bin civarında askerin çekilmesini değerlendiriyor; bu rakam tek kaynağa dayanıyor ve resmî olarak doğrulanmadı. ABD'nin Avrupa'daki askerlerinin en büyük bölümü yaklaşık 36 bin kişiyle Almanya'da bulunuyor; onu İtalya, İngiltere ve Polonya izliyor.

Harcama tarafında tablo dengesiz. Temmuzdaki Ankara zirvesinde öne çıkan savunma harcaması hedefine haberlere göre şimdilik yalnız Baltık ülkeleri ve Polonya ulaşabildi; Almanya'nın gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 3,5'ine 2029'da ulaşması bekleniyor. Avrupa başkentleri, ABD'nin rolü küçüldükçe kendi savunma sanayilerine ve ortak alımlara daha fazla kaynak ayırmayı tartışıyor.

Rusya ve Avrupa güvenliği: Kim ne istiyor?

Axios'un 11 Kasım'daki haberine göre ABD yönetimi, Rusya'dan Avrupa ile yeni bir güvenlik anlaşmasına temel olacak bir öneri hazırlamasını istedi. Habere göre öneride Rusya'nın güvenlik kaygıları ve talepleri ile gerilimi azaltmak için atmaya hazır olduğu "simetrik adımlar" yer alacak. Aynı haberde Washington'un, Avrupa ve Ukrayna masada olmadan bir anlaşma yapmayacağını müttefiklerine ilettiği belirtildi. Konu, 10-11 Kasım'da Abu Dabi'deki üçlü görüşmelerin gündemindeydi; Abu Dabi'de ne kararlaştırıldığını daha önce aktarmıştık.

Rusya'nın bu konudaki resmî tutumu yıllardır aynı başlıklar üzerinde duruyor. Rusya Dışişleri Bakanlığı, Aralık 2021'de ABD'ye ve NATO'ya sunduğu antlaşma taslaklarında NATO'nun doğuya genişlemesinin durdurulmasını ve Rusya'ya hukuken bağlayıcı güvenlik garantileri verilmesini talep etmişti. Kremlin, Avrupa güvenliğinin Rusya'nın çıkarları dikkate alınarak yeniden düzenlenmesi gerektiğini savunuyor. Axios'un haberine ilişkin Moskova'dan bu bölümün yazıldığı saate kadar ayrıntılı bir resmî açıklama yapılmadı.

Avrupa cephesinde ise temkin hâkim. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen yeni bir güvenlik mimarisinin konuşulmasından önce savaşın bitmesi gerektiğini savunuyor. Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul de yeni bir Avrupa güvenlik mimarisi tartışmasını savaşı bitirmenin aracı olarak görmediğini söyledi. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ise 7 Kasım'da plana ilişkin endişelerini dile getirdi. Bu başlığı dizinin 5. bölümünde Türkiye açısından ayrıntılı ele almıştık.

Çin: Ticaretten yatırıma

Çin'in küresel ağırlığı en çok ekonomi üzerinden görünüyor. Rhodium Group ile MERICS'in mayısta yayımladığı rapora göre Çin'in İngiltere dahil Avrupa'daki doğrudan yatırımı 2025'te yüzde 67 artarak 16,8 milyar avroya çıktı ve 2018'den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Sıfırdan kurulan tesis yatırımları 8,9 milyar avroyla rekor kırdı. Yatırımların yüzde 34'ü Fransa, Almanya ve İngiltere'ye gitti. Raporu hazırlayan analistler, ticaret gerilimleri nedeniyle bu toparlanmanın kalıcı olmayabileceği uyarısında bulundu.

BRICS ne istiyor?

Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika'nın çekirdeğini oluşturduğu BRICS'in 18. zirvesi 12-13 Eylül 2026'da Yeni Delhi'de yapıldı. Liderlerin kabul ettiği 140 maddelik "Yeni Delhi Bildirisi" tek taraflı yaptırımlara itiraz etti, Dünya Ticaret Örgütü'nün temyiz mekanizmasının yeniden çalıştırılmasını istedi ve ilk kez Avrupa Birliği'nin sınırda karbon düzenlemesini açıkça eleştirdi. Bildiri, Hindistan ve Brezilya'nın Birleşmiş Milletler'de daha geniş rol almasını da destekledi. Al Jazeera, Orta Doğu başlığında üyeler arasında görüş ayrılıkları bulunduğunu yazdı. Grubun dönem başkanlığını 2027'de Çin devralacak.

Türkiye yeni dengede nerede?

Türkiye bu tabloda birden fazla masada oturan bir ülke. Ankara, 7-8 Temmuz 2026'da NATO zirvesine ev sahipliği yaptı. Zirvenin kenarında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Güvenlik ve Savunma Ortaklığı belgesini imzaladı. Ortak açıklamaya göre işbirliği caydırıcılık, savunma sanayisi, siber güvenlik, hibrit tehditler, terörle mücadele ve uzay alanlarını kapsıyor; belgenin tam metni kamuoyuyla paylaşılmadı.

Avrupa Birliği ile ilişkilerde ise üyelik süreci fiilen durmuş durumda. AB'nin ekimde açıkladığı genişleme yaklaşımında Türkiye için somut bir yol haritası yer almadı; bunu AB'nin yeni genişleme formülü haberimizde anlatmıştık. Ankara, Dışişleri Bakanlığının açıklamalarında Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü desteklediğini vurgularken Rusya ile diyalog kanallarını açık tutuyor ve iki taraf arasındaki müzakerelere ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu tekrarlıyor.

Fırsat mı, risk mi?

Değişen dengelerin Türkiye için iki yüzü var. Avrupa'nın kendi savunmasına daha fazla kaynak ayırması, Türk savunma sanayisi için yeni ortaklık ve ihracat kapıları açabilir. Karadeniz, Boğazlar ve enerji koridorları nedeniyle Türkiye'nin pazarlık gücü artıyor. Öte yandan büyük güçler arasındaki rekabet sertleştikçe yaptırımlar, ticaret kısıtlamaları ve finansal dalgalanmalar Türkiye ekonomisine daha hızlı yansıyor. Dizinin BlackRock bölümünde anlattığımız sermaye hareketleri, bu küresel rekabetin piyasalara dokunduğu yerlerden biri.

Cevap bekleyen sorular

  1. ABD Avrupa'daki askerlerini ne ölçüde ve hangi takvimle azaltacak?
  2. Rusya'nın hazırlaması istenen güvenlik önerisi masaya gelecek mi, Avrupa bu sürece nasıl katılacak?
  3. BRICS'in talepleri BM ve Dünya Ticaret Örgütü'nde somut bir değişikliğe dönüşebilecek mi?
  4. Türkiye, NATO üyeliği ile Rusya ve Çin'le ekonomik ilişkileri arasındaki dengeyi nasıl koruyacak?

Bir sonraki bölümde Türkiye'ye dönüyoruz: Menzil cemaatinin Bursa'daki külliye projesi ve Mehdi beklentisine ilişkin tartışmalar. Dizinin bütün bölümlerine Dünya Yeniden Şekillenirken sayfasından ulaşabilirsiniz.

Dünya Yeniden Şekillenirken: Bu dosya, Haberinsesi.net özel araştırma dizisinin 8. bölümü. Sonraki bölüm: Menzil'in Bursa külliyesi neden tartışılıyor?

WhatsApp'ta paylaş WhatsApp kanalımızı takip et
Bu haberi nasıl buldunuz?
Değerlendirmeniz diğer okuyucular için önemlidir.
Kaynak: Haberin Sesi

Haberleri kaçırmaSon dakika haberleri WhatsApp ve Telegram kanallarımıza anında düşüyor.

WhatsApp kanalını takip etTelegram'dan takip etUygulamayı kur
Etiketlerdunya-yeniden-sekillenirkenozel-arastirmadünya düzeniNATOBRICSÇinABD
Özel araştırma dizisiDünya Yeniden Şekillenirken: dizinin tüm bölümleri→ SONRAKİ HABER Dünya Yeniden Şekillenirken: Anketler siyasetteki yeni dengeyi nasıl gösteriyor?Dünya Yeniden Şekillenirken: Anketler siyasetteki yeni dengeyi nasıl gösteriyor? Okumaya devam et →

İlgili Haberler

En Çok Okunanlar
SIRADAKİ HABERDünya Yeniden Şekillenirken: Anketler siyasetteki yeni dengeyi nasıl gösteriyor?›