Haberin Sesi Giriş📻 Haberinsesi.net/radyo TRRUUZ HaberGönderReklamVer
Dünya

Dünya Yeniden Şekillenirken: Putin–Avrupa gerilimi Türkiye'yi nasıl etkiliyor?

Haberin Sesi Haber Merkezi · Yayın sorumlusu: Muzaffer Çavdar · 18 Kasım 2026 20:00
WhatsApp Telegram X Facebook
Dünya Yeniden Şekillenirken: Putin–Avrupa gerilimi Türkiye'yi nasıl etkiliyor?
Kısaca
  • Putin ne dedi? 29 Ekim'de Moskova'da Rusya'nın Avrupa ile savaş istemediğini ama buna hazır olduğunu, böyle bir çatışmada kazanan olmayacağını söyledi; Avrupa ile ilişkilerin yeniden kurulmasına açık olduklarını da belirtti.
  • NATO ne diyor? Genel Sekreter Mark Rutte 14 Ekim'de Estonya'da, NATO topraklarına yönelik yakın bir tehdit görmediklerini, ancak savunma yatırımlarının sürmesi gerektiğini söyledi.
  • Karadeniz'de ne oluyor? Ekim ve kasımda Bulgaristan ve Romanya açıklarında ticari gemiler vuruldu ya da battı; saldırıların kimin tarafından yapıldığı resmî olarak belirlenmedi.
  • Türkiye ne yapıyor? Bulgaristan ve Romanya ile ortak bir koordinasyon mekanizması kurdu, Montrö'yü "aynı kararlılıkla" uygulayacağını açıkladı ve hem Moskova hem Kiev ile temasını sürdürüyor.
  • Sırada ne var? Kremlin ve Beyaz Saray'ın açıklamasına göre Putin, Trump ve Şi Cinping 19 Kasım'da Çin'in Shenzhen kentinde üçlü görüşme yapacak.

Avrupa'da güvenlik tartışması bu sonbaharda yeni bir evreye girdi. Bir yanda Avrupa başkentleri savunma bütçelerini büyütüyor ve "hazırlık" kelimesini daha sık kullanıyor; öte yanda Moskova, Avrupa'nın kendisine yönelik bir tehdit algısı ürettiğini söylüyor. İki taraf da karşı tarafın adımlarını kendi kararlarının gerekçesi olarak gösteriyor.

Dizimizin 4. bölümünde bu gerilimin Türkiye'ye nasıl yansıdığına bakıyoruz. Önceki bölümlerde Türkiye'nin ekonomi cephesini, fon soruşturmasını, Takasbank iddiasını ve BlackRock tartışmasını incelemiştik. Bu kez soru şu: Avrupa'daki güvenlik tartışması, Karadeniz'e kıyısı olan ve Boğazları elinde tutan bir NATO üyesi için ne anlama geliyor?

Putin Avrupa hakkında ne dedi?

Putin, 29 Ekim'de Moskova'da düzenlenen Rusya-Afrika Zirvesi'nin ardından basın toplantısı yaptı. Interfax ve TASS'ın aktardığına göre Putin, Avrupa ile ilgili soruya "Hazırız, ama Avrupa ile hiçbir savaş istemiyoruz" diye karşılık verdi ve iş bu noktaya varırsa "hiç kazanan olmayacağını" söyledi.

Putin aynı toplantıda, iki gün önce Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ve Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre ile yaptığı telefon görüşmesine de değindi. 20 dakika planlanıp 90 dakika süren bu görüşme Avrupa'da tartışma yaratmıştı. Putin, Avrupa ülkeleriyle ilişkilerin yeniden kurulmasına yönelik adımları desteklediklerini belirtti. Baltık Denizi'nde seyrüseferin kısıtlanmadan sürmesini istediklerini, buna yönelik bir girişime yanıt vereceklerini de ekledi.

Kremlin, Rusya'nın Avrupa'ya saldırmaya hazırlandığı yönündeki değerlendirmeleri uzun süredir reddediyor. Putin bu tür iddiaları daha önce de "saçma" diye nitelendirmişti. Moskova'nın resmî tutumuna göre gerilimin kaynağı, NATO'nun 1990'lardan bu yana doğuya doğru genişlemesi ve Rusya'nın güvenlik kaygılarının dikkate alınmaması. Kremlin, Ukrayna'da kalıcı bir çözümün bu "kök nedenleri" ele alması gerektiğini her fırsatta tekrarlıyor.

Moskova'da Kızıl Meydan

NATO neden hazırlıklarını artırıyor?

NATO cephesinde ise vurgu caydırıcılık üzerine. Genel Sekreter Mark Rutte 14 Ekim'de Estonya'yı ziyaret etti, Ämari Hava Üssü'ndeki müttefik uçaklarını gördü. Rusya'nın bir NATO ülkesine saldırmayı düşünüp düşünmediği sorusuna Rutte, "Öyle düşünmüyoruz, NATO topraklarına yönelik yakın bir tehdit görmüyoruz. Bir yığınak görürsek tepki veririz" yanıtını verdi. Rutte, NATO'nun değerlendirmesine göre Rusya'nın müttefiklere yönelik "hibrit" faaliyetlerini sürdürdüğünü de söyledi.

Brüksel'deki NATO karargâhı

"Hibrit" kavramı, NATO ülkelerinin son iki yılda hava sahası ihlalleri, insansız hava aracı uçuşları ve sabotaj girişimleri için kullandığı bir başlık. Bu iddiaların her birinde Moskova sorumluluğu reddetti. En yakın örnek 16 Kasım'da yaşandı: Estonya, bir askerî dron üreticisine yönelik kundaklama girişiminin arkasında Rus askerî istihbaratının olduğunu öne sürdü ve 1 Aralık'tan itibaren Rusya sınırındaki geçiş noktalarını kapatacağını açıkladı. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, suçlamaların "tamamen asılsız" olduğunu, Estonya'nın hiçbir kanıt sunmadığını söyledi ve sınır kararının Tallinn'in kendisine zarar verebileceğini belirtti.

Savunma bütçeleri de bu tartışmanın parçası. Rutte, 13 Kasım'da Dublin'deki Avrupa Siyasi Topluluğu zirvesinde Avrupalı müttefiklerin ve Kanada'nın 2025-2026'da toplam 250 milyar dolar ek savunma harcaması yaptığını, ama bunun yetmediğini söyledi. Aynı gün Rutte, Türkiye'yi "NATO'nun kilit müttefiklerinden biri" olarak tanımladı ve Avrupa'nın en büyük ordularından birine, en büyük savunma sanayisi altyapılarından birine sahip olduğunu vurguladı (Rutte'nin açıklaması).

Abu Dabi'de masada neler var?

Gerilim dili sertleşirken diplomasi kanalı da yeniden açıldı. Rusya, Ukrayna ve ABD heyetleri 10-11 Kasım'da Abu Dabi'de, yaklaşık dokuz ay aradan sonra ilk kez üçlü formatta bir araya geldi. Rus heyetinin başkanı Vladimir Medinskiy, ikinci günün sonunda büyük çaplı bir esir takası konusunda "prensipte anlaşıldığını" açıkladı; Ukrayna heyetinin başkanı Rüstem Ümerov da takası doğruladı. Çatışmanın sona erdirilmesine ilişkin ana başlıklarda ise anlaşma açıklanmadı (Abu Dabi'de ne kararlaştırıldı?).

Abu Dabi'den bir görünüm

ABD'nin özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner 12 Kasım'da Kremlin'de Putin ile yaklaşık iki saat görüştü. Kremlin Dış Politika Danışmanı Yuriy Uşakov, müzakere sürecinin sürdürülmesi konusunda mutabık kalındığını söyledi. Kushner'e göre taraflar, ilerleyen aşamalarda Avrupalıların da masaya alınmasını kabul etti. Peskov ise Avrupa'nın sürece katılabilmesi için önce bir temsilci belirlemesi gerektiğini ifade etti (Avrupa masaya oturacak mı?).

Diplomasi trafiğinin bir sonraki durağı Çin. Peskov ve Beyaz Saray'ın açıklamalarına göre Putin, ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 19 Kasım'da Shenzhen'deki APEC Liderler Zirvesi sırasında ilk kez üçlü formatta görüşecek (ayrıntılar). Bu görüşmede Ukrayna başlığının ne kadar yer tutacağı henüz bilinmiyor.

Karadeniz'de neler yaşanıyor?

Avrupa'daki tartışmanın Türkiye'ye en yakın cephesi Karadeniz. Gazete Oksijen'in 12 Kasım'da yayımladığı derlemeye göre 2026'da Karadeniz'de ticari gemilere yönelik 300'den fazla saldırı kaydedildi ve bu saldırılarda onlarca kişi hayatını kaybetti ya da kayboldu. Son haftalardaki olaylardan bazıları şöyle:

Karadeniz'de bir yük gemisi

TarihOlay
2 EylülBarbados bayraklı TARYN EVE tankeri Karadeniz açıklarında İHA saldırısına uğradı; tanker 6 Kasım'da Boğaz trafiği durdurularak Yalova'ya götürüldü (haber).
28 EkimLiberya bayraklı Contship Jet konteyner gemisi Bulgaristan açıklarında deniz dronlarıyla vuruldu; 18 mürettebatın tamamı kurtarıldı (haber).
14-15 Kasım gecesiRomanya Savunma Bakanlığı'nın açıklamasına göre üç ticari gemi dron saldırısında hasar gördü; can kaybı olmadı, yangınlar mürettebat tarafından söndürüldü.
16 KasımMürettebatında Türk denizcilerin de bulunduğu BETUL 8 yük gemisi Varna açıklarında battı; 12 kişi kurtarıldı, batma nedeni resmî olarak açıklanmadı (haber).

Bu olayların ortak noktası, saldırıların kimin tarafından yapıldığının resmî olarak belirlenmemiş olması. Romanya basınına göre ekim ve kasımda hedef alınan gemilerin çoğu, Tuna Nehri'ni Karadeniz'e bağlayan Sulina Kanalı'na giden, oradan gelen ya da yakınında demirleyen gemilerdi. Karadeniz'den geçen tahıl, akaryakıt ve konteyner trafiği, Türkiye'nin limanları ve Boğazları için doğrudan bir ekonomik mesele; navlun ve sigorta maliyetleri arttıkça bunun etkisi Türk armatörlerine ve ithalatçılara da yansıyor.

Sofya'da hangi karar alındı?

Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler, 28 Ekim'de Sofya'da Bulgaristan ve Romanya savunma bakanlarıyla üçlü toplantı yaptı. Toplantıya Genelkurmay Başkanı Selçuk Bayraktaroğlu da katıldı. Üç ülke, Karadeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıları kınayan ortak bir açıklama yayımladı ve bilgi paylaşımı ile erken uyarı için üçlü bir koordinasyon mekanizması kurma kararı aldı. Güler, Karadeniz'deki ticari rotaların ve kıyıdaş ülkelerin güvenliğinin "ihlal edilemez bir kırmızı çizgi" olduğunu söyledi.

Sofya'dan bir görünüm

Üç ülkenin Karadeniz'deki ortak çalışmasının bir geçmişi var. Türkiye, Bulgaristan ve Romanya Ocak 2024'te imzaladıkları anlaşmayla Karadeniz Mayın Karşı Tedbirleri Görev Grubu'nu (MCM Black Sea) kurmuştu. Grubun ilk görevi sürüklenen deniz mayınlarını bulup etkisiz hâle getirmekti. Güler, Sofya'da kritik su altı altyapısının korunmasının da gündemde olduğunu belirtti. BETUL 8'in battığı 16 Kasım'daki arama-kurtarma operasyonuna da bu gruba bağlı Türk, Bulgar ve Rumen gemileri katıldı.

Montrö neden yeniden gündemde?

Türkiye'nin Karadeniz'deki rolünün hukuki dayanağı, 20 Temmuz 1936'da imzalanan Montrö Boğazlar Sözleşmesi. Dışişleri Bakanlığı, sözleşmenin 90. yıl dönümünde 20 Temmuz 2026'da yaptığı açıklamada, Montrö'nün Türk Boğazları üzerindeki egemenliği teyit ettiğini, Karadeniz'de barış ve güvenliğin temel dayanaklarından biri olduğunu ve Türkiye'nin sözleşmeyi bundan sonra da "aynı kararlılıkla" uygulayacağını bildirdi.

Montrö Boğazlar Sözleşmesi

Sözleşme, ticari gemilere barışta geçiş serbestisi tanıyor, savaş gemileri için ise sınırlar koyuyor. Karadeniz'e kıyısı olmayan devletlerin savaş gemileri bu denizde toplam tonaj sınırına tabi ve 21 günden fazla kalamıyor. Türkiye, Rusya-Ukrayna savaşının başlamasının ardından Şubat 2022'de sözleşmenin savaş hâline ilişkin hükmünü uyguladı ve savaşan tarafların savaş gemilerine Boğazları kapattı. Ankara'ya göre bu uygulama, savaşın Karadeniz'in geri kalanına yayılmasını sınırlayan unsurlardan biri oldu.

Bu yüzden Avrupa'da Karadeniz'e daha fazla NATO varlığı gönderilmesi önerileri her gündeme geldiğinde, Ankara'nın yanıtı Montrö'ye işaret ediyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da 16 Temmuz'da Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha ile ortak basın toplantısında, Rusya-Ukrayna savaşının Karadeniz'e taşınmasını istemediklerini söylemişti.

Türkiye iki tarafla nasıl konuşuyor?

Türkiye'nin resmî tutumu iki ayaklı. Bir yanda Dışişleri Bakanlığı, Ukrayna'nın toprak bütünlüğüne, bağımsızlığına ve egemenliğine desteğini her görüşmede tekrarlıyor; Fidan bu desteği 16 Temmuz'da Sibiha'nın yanında da dile getirdi. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy 31 Ekim'de İstanbul'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Dolmabahçe'de görüştü.

Öte yanda Ankara, Moskova ile ilişkisini koruyor. Putin, 27 Ekim'de Rusya'nın Türkiye'ye yılda 30 milyar metreküpe kadar doğal gaz sağladığını söylemişti. RIA Novosti'nin 9 Kasım'da Türk hükümetinden bir kaynağa dayandırdığı habere göre Türkiye, Ukrayna konusunda Rusya ile düzenli temasını sürdürüyor ve bu diyaloğu "güvene dayalı ve açık" buluyor (ayrıntılar). Erdoğan da 7 Kasım'da Trump ile telefonda görüşerek savaşın sona ermesine yönelik çabaların sonuç vermesini umduğunu söyledi.

Ankara'nın bu iki yönlü ilişkisi, geçmişte somut sonuçlar da üretti: 2022'deki İstanbul görüşmeleri, aynı yıl imzalanan Karadeniz Tahıl Girişimi ve Türkiye'nin katkısıyla yapılan bazı esir takasları bunlar arasında. Abu Dabi'de varılan yeni esir takası mutabakatında Türkiye'nin bir rolü olup olmayacağı ise henüz açıklanmadı.

Bu gerilim Türkiye için ne anlama geliyor?

Gerilimin Türkiye'ye yansıması birkaç başlıkta toplanıyor. İlki deniz güvenliği: Karadeniz'deki her yeni olay, Türk denizcilerini, Boğaz trafiğini ve Karadeniz limanlarını doğrudan ilgilendiriyor. İkincisi enerji: Türkiye doğal gazının önemli bir kısmını Rusya'dan alıyor ve TürkAkım hattı Karadeniz'in altından geçiyor. Üçüncüsü savunma sanayisi: Avrupa'nın artan savunma harcamaları, Türk savunma şirketleri için yeni bir pazar anlamına gelebilir. Rutte, Türk savunma sanayisinin üretim kapasitesini daha önce de müttefiklere örnek göstermişti.

Türkiye'nin uydu görüntüsü

Dördüncü başlık ekonomi. Dizimizin BlackRock bölümünde gördüğümüz gibi yabancı yatırımcı, jeopolitik riskleri ve enerji fiyatlarını Türkiye'ye bakışında hesaba katıyor. Karadeniz'deki belirsizliğin sürmesi navlun, sigorta ve enerji maliyetleri üzerinden enflasyona da yansıyabilir. Müzakerelerde ilerleme ise bu baskıyı azaltabilecek bir gelişme olarak izleniyor.

Cevap bekleyen sorular

  1. Karadeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıların arkasında kim var? Sofya'da kurulan üçlü mekanizma bu soruya yanıt bulmayı sağlayacak mı?
  2. BETUL 8'in batma nedeni ne? Bulgar makamlarının incelemesi ne zaman sonuçlanacak?
  3. Avrupalılar müzakere masasına hangi temsilciyle ve ne zaman katılacak? Bu süreçte Türkiye'ye bir rol düşecek mi?
  4. 19 Kasım'daki Shenzhen görüşmesi, Rusya ile Avrupa arasındaki gerilimi azaltacak bir adım üretecek mi?
  5. Avrupa'daki savunma harcaması artışından Türk savunma sanayisi ne kadar pay alacak?

Dizinin açılış dosyasında sorduğumuz "Türkiye nerede duruyor?" sorusunun güvenlik ayağında Karadeniz ve Montrö belirleyici olmaya devam ediyor. Bir sonraki bölümde, Avrupa'da art arda gelen uçak bomba ihbarlarına ve AB'nin vatandaşlarından 72 saatlik hazırlık yapmasını istemesine bakacağız. Dizinin bütün bölümlerine Dünya Yeniden Şekillenirken sayfasından ulaşabilirsiniz.

Dünya Yeniden Şekillenirken: Bu dosya, Haberinsesi.net özel araştırma dizisinin 4. bölümü. Sonraki bölüm: Avrupa neden 72 saat hazırlık istiyor?

WhatsApp'ta paylaş WhatsApp kanalımızı takip et
Bu haberi nasıl buldunuz?
Değerlendirmeniz diğer okuyucular için önemlidir.
Kaynak: Haberin Sesi

Haberleri kaçırmaSon dakika haberleri WhatsApp ve Telegram kanallarımıza anında düşüyor.

WhatsApp kanalını takip etTelegram'dan takip etUygulamayı kur
Etiketlerdunya-yeniden-sekillenirkenozel-arastirmarusyaavrupanatokaradenizmontro
Özel araştırma dizisiDünya Yeniden Şekillenirken: dizinin tüm bölümleri→ SONRAKİ HABER Dünya Yeniden Şekillenirken: Avrupa neden 72 saat hazırlık istiyor?Dünya Yeniden Şekillenirken: Avrupa neden 72 saat hazırlık istiyor? Okumaya devam et →

İlgili Haberler

En Çok Okunanlar
SIRADAKİ HABERDünya Yeniden Şekillenirken: Avrupa neden 72 saat hazırlık istiyor?›