Dünya Yeniden Şekillenirken: Enflasyon düşüyor, hayat neden hâlâ pahalı?
- Son veri: TÜİK'e göre ekimde fiyatlar aylık yüzde 2,58, yıllık yüzde 29,77 arttı. Yıllık oran, dört aylık düşüşün ardından eylüle göre 0,04 puan yükseldi.
- Neden rahatlama yok? Enflasyonun düşmesi fiyatların ucuzlaması demek değil, daha yavaş artması demek. Fiyatlar yılbaşından bu yana yüzde 27,52 yükseldi.
- Asgari ücret: Net 28.075,50 TL. Türk-İş'in ekim hesabına göre dört kişilik ailenin açlık sınırı 38.024 TL.
- En hızlı artan kalem: Kira, elektrik, su ve doğal gazı içeren konut grubu yıllık yüzde 40,24 ile başı çekiyor.
- Sıradaki tarihler: Kasım enflasyonu 3 Aralık'ta açıklanacak, Merkez Bankası 10 Aralık'ta faiz kararını verecek, 2027 asgari ücreti için komisyon aralıkta toplanacak.
Dizimizin önceki bölümünde Avrupa'daki bomba ihbarlarını ve 72 saat hazırlık rehberini ele almıştık. Küresel gerilimin evlere en somut yansıması ise fiyatlar. Bu 6. bölümde, enflasyon rakamları gerilerken mutfak masrafının neden hafiflemediğini, verilerle ve hesap örnekleriyle inceliyoruz.
Ekim ayında enflasyon ne oldu?
Türkiye İstatistik Kurumu 3 Kasım'da ekim verisini açıkladı. Tüketici fiyatları bir ayda yüzde 2,58, bir yılda yüzde 29,77 yükseldi. Bir yıl önce, Ekim 2025'te yıllık oran yüzde 32,87'ydi. Yani yıllık bazda gerileme sürüyor, ama hız kesildi: Eylülde yüzde 29,73 olan oran ekimde hafifçe yukarı döndü ve dört aylık düşüş serisi bitti. Ekim enflasyonu haberimizde grupların ayrıntısını vermiştik.
Ayın öne çıkan kalemi giyim oldu. Mevsim geçişiyle giyim ve ayakkabı fiyatları ekimde aylık yüzde 12,58 arttı. Gıda ve alkolsüz içecekler aylık yüzde 3,50, yıllık yüzde 27,73 yükseldi. Yıllık enflasyona en büyük katkı 6,81 puanla gıdadan, 6,10 puanla ulaştırmadan ve 4,71 puanla konut grubundan geldi.
Enflasyon düşerken vatandaş neden rahatlamıyor?
Cevap, "enflasyon" kelimesinin neyi ölçtüğünde saklı. Enflasyon oranı fiyat düzeyini değil, fiyatların artış hızını gösterir. Oran yüzde 50'den yüzde 30'a indiğinde fiyatlar geri gelmez; yalnızca daha yavaş yükselmeye devam eder.
Basit bir örnekle: Bir ürün iki yıl önce 100 lira olsun. İlk yıl yüzde 50 zamla 150 liraya çıkar. İkinci yıl enflasyon yüzde 30'a "düşer" ve ürün 195 lira olur. Kâğıt üzerinde enflasyon 20 puan geriledi, ama ürün iki yıl öncesine göre neredeyse iki kat pahalı. Hane bütçesini zorlayan da bu birikmiş fiyat düzeyi.
Bu yılın tablosu da benzer. TÜİK verisine göre fiyatlar Aralık 2025'ten Ekim 2026'ya kadar yüzde 27,52 arttı. Ocak ayında yapılan yüzde 27'lik asgari ücret zammı, ekim sonu itibarıyla neredeyse tamamen bu artışa karşılık gelmiş durumda. Kasım ve aralık fiyatları da eklendiğinde yıl boyunca sabit kalan ücretlerin satın alma gücü, yılbaşındaki düzeyin altına iniyor.
Resmî rakam ile hissedilen fiyat neden farklı?
Bir başka neden, herkesin sepetinin aynı olmaması. TÜİK endeksi ortalama bir hanenin harcama ağırlıklarını kullanır. Geliri düşük bir ailenin bütçesinde ise gıda ve kira çok daha büyük yer tutar. Konut grubunda yıllık artışın yüzde 40,24, gıdada yüzde 27,73 olması, kirada oturan ve gelirinin büyük kısmını mutfağa ayıran hanenin kendi enflasyonunun genel orandan yüksek olabileceğini gösteriyor.
Resmî rakamla bağımsız hesaplar arasında da açık bir fark var. Bağımsız akademisyenlerin kurduğu Enflasyon Araştırma Grubu (ENAG), ekim için yıllık enflasyonu yüzde 45,12 olarak hesapladı; bu, TÜİK'in açıkladığı orandan yaklaşık 15 puan yüksek. ENAG'ın verisi resmî istatistik değil, yöntemi de farklı. Yine de iki rakam arasındaki mesafe, kamuoyunda resmî veriye duyulan güvenle ilgili tartışmanın sürmesine yol açıyor.
Beklentiler de aynı ayrışmayı gösteriyor. Merkez Bankası'nın ekimde yayımladığı sektörel beklenti verisine göre hanehalkı önümüzdeki 12 ayda fiyatların yüzde 43,75 artacağını düşünüyor. Reel sektörün beklentisi yüzde 31,80. 13 Kasım'da açıklanan Piyasa Katılımcıları Anketi'nde ise ekonomistlerin 12 ay sonrası beklentisi yüzde 24,04. Aynı ekonomide yaşayan üç kesimin gelecek yıl için tahmini arasında 20 puana yakın fark bulunuyor.
Asgari ücretlinin bütçesinde en büyük sınav ne?
2026'da net asgari ücret 28.075,50 TL, brüt tutar 33.030 TL. Türk-İş'in 30 Ekim'de açıkladığı araştırmaya göre dört kişilik bir ailenin yalnızca sağlıklı beslenmesi için gereken aylık tutar, yani açlık sınırı, 38.024 TL'ye çıktı. Gıdaya ek olarak kira, ulaşım, eğitim ve sağlık harcamalarını da kapsayan yoksulluk sınırı 123.856 TL olarak hesaplandı.
Bu rakamlara göre tek maaşla geçinen dört kişilik bir ailede asgari ücret, açlık sınırının yaklaşık yüzde 74'ünü karşılıyor; aradaki fark aylık 9.948 TL. Aynı araştırma bekâr bir çalışanın aylık yaşam maliyetini 49.124 TL buldu; asgari ücret bunun yüzde 57'sine denk geliyor. Türk-İş'in hesabı Ankara'daki fiyatlara dayanıyor ve bir işçi konfederasyonunun yöntemiyle yapılıyor; resmî bir yoksulluk tanımı değil.
2027 asgari ücreti için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, Asgari Ücret Tespit Komisyonu'nun aralıkta toplanacağını açıkladı. İlk toplantının günü henüz duyurulmadı. Son iki yılda karar 23-24 Aralık'ta çıkmıştı. Zam oranına ilişkin senaryoları ayrı haberimizde derlemiştik.
Gıda ve konut harcamaları nereye gidiyor?
Konut grubu, yıllık yüzde 40,24 ile ana harcama grupları arasında en hızlı artanlardan biri. Bu grubun içinde kira, elektrik, su ve doğal gaz var. Kira tarafında yasal sınır 12 aylık ortalama enflasyona bağlı: Kasım ayında yenilenen konut kira sözleşmelerinde artış en fazla yüzde 31,23 olabiliyor. Bu tavan yalnızca mevcut sözleşmelerin yenilenmesinde geçerli; yeni kiralamalarda bedeli kiracı ile ev sahibi serbestçe belirliyor.
Gıdada yıllık artış genel enflasyonun biraz altında kalsa da ekimdeki aylık artış yüzde 3,50 ile genel ortalamanın üzerinde gerçekleşti. Türk-İş'in Ankara için yaptığı ayrı ölçümde ise ekimde mutfak harcamasındaki aylık artış yüzde 0,59 ile sınırlı kaldı. İki ölçüm arasındaki fark, ürün sepetinin ve fiyatların toplandığı yerlerin farklı olmasından kaynaklanıyor.
Enerji ve akaryakıt fiyatları ne durumda?
Ulaştırma grubunda yıllık artış yüzde 36,39. Akaryakıt fiyatları bu kalemin en görünür parçası. İstanbul Avrupa Yakası'nda 18 Kasım itibarıyla benzinin litresi 71,20 TL, motorinin litresi 95,20 TL civarında satılıyordu. Benzinde 12 Kasım'da litre başına 3,40 TL, motorinde 7 Kasım'da 5,40 TL indirim yapıldı. Motorin benzinden 24 lira kadar pahalı; nakliyede ve tarımda en çok kullanılan yakıt olduğu için bu fark taşıma ve üretim maliyetlerine ekleniyor.
Akaryakıt fiyatlarını üç unsur belirliyor: uluslararası ürün fiyatları, dolar/TL kuru ve vergiler. Piyasa Katılımcıları Anketi'nde yıl sonu dolar/TL beklentisi 51,61. Kurdaki her artış, ham petrol fiyatı değişmese bile pompaya yansıyor.
2027'ye girerken hangi riskler var?
Hükümetin eylülde açıkladığı Orta Vadeli Program, 2026'yı yüzde 28,4, 2027'yi yüzde 21 enflasyonla kapatmayı öngörüyor. Piyasa ise bu yıl için daha yüksek bir oran bekliyor: Kasım anketinde yıl sonu tahmini yüzde 29,63'ten yüzde 30,04'e çıktı. Beklenti ocak anketinden bu yana art arda on kez yükseldi.
Önümüzdeki aylarda üç başlık belirleyici olacak:
- Ocak fiyat ayarlamaları: Yılbaşında ücretler, vergiler ve harçlar yeniden belirleniyor. Ekonomistler ocak ayı için aylık yüzde 3,58 enflasyon bekliyor; bu, kasım ve aralık beklentilerinin üç katından fazla.
- Faiz kararı: Merkez Bankası politika faizini 22 Ekim'de yüzde 37'den yüzde 36'ya indirdi. Piyasa, 10 Aralık'taki toplantıda faizin yüzde 35'e çekilmesini bekliyor. Faiz indirimlerinin hızı, kredi maliyetini ve dolayısıyla talebi etkileyecek.
- Kur ve enerji: Dış piyasalardaki gerilim ve petrol fiyatları, dizinin önceki bölümlerinde ele aldığımız küresel gelişmelerin en doğrudan iç piyasaya geçtiği kanal.
Cevap bekleyen sorular
- Kasım enflasyonu, ekonomistlerin beklediği yüzde 1,09 civarında gelecek mi? Veri 3 Aralık'ta açıklanacak.
- 2027 asgari ücreti, bu yıl erimiş satın alma gücünü telafi edecek düzeyde mi belirlenecek?
- Hanehalkının fiyat beklentisi ile resmî tahminler arasındaki 20 puanlık fark kapanacak mı?
- Tavanın uygulanmadığı yeni kiralamalarda fiyat artışı 2027'de yavaşlayacak mı?
Dizinin açılış dosyasında sorduğumuz "Türkiye nerede duruyor?" sorusunun bu bölümdeki karşılığı, enflasyonun hızının düşmesi ile hayat pahalılığının sürmesi arasındaki fark. Bir sonraki bölümde, ekonomideki bu tablonun seçmen tercihine nasıl yansıdığını anketler üzerinden inceleyeceğiz. Dizinin bütün bölümlerine Dünya Yeniden Şekillenirken sayfasından ulaşabilirsiniz.
Dünya Yeniden Şekillenirken: Bu dosya, Haberinsesi.net özel araştırma dizisinin 6. bölümü. Sonraki bölüm: Anketler siyasetteki yeni dengeyi nasıl gösteriyor?
Haberleri kaçırmaSon dakika haberleri WhatsApp ve Telegram kanallarımıza anında düşüyor.
WhatsApp kanalını takip etTelegram'dan takip etUygulamayı kur
Dünya Yeniden Şekillenirken: Avrupa neden 72 saat hazırlık istiyor?
Okumaya devam et →
İlgili Haberler
Dünya
Dünya Yeniden Şekillenirken: Putin–Avrupa gerilimi Türkiye'yi nasıl etkiliyor?
Dünya
Özbekistan'da sum'a güven nasıl artacak?
Türkiye
Dünya Yeniden Şekillenirken: BlackRock Türkiye'den çekiliyor mu?
Ekonomi
Türkiye Sigorta fon kazancını neden TMSF'ye iade etti?
Ekonomi
Ocak 2027 memur zammı yüzde kaç olacak? (19 Kasım)
RusyaRusya'da bugün: 19 Kasım'da yabancıları ne ilgilendiriyor?
2
DünyaHırvatistan'da inşaat işi: Özbekistanlılar nasıl başvuracak?
3
DünyaDünya Yeniden Şekillenirken: Putin–Avrupa gerilimi Türkiye'yi nasıl etkiliyor?
4
Dünyaİstanbul'da hissedilen Romanya depremi kaç büyüklüğündeydi?
5
DünyaDünya Yeniden Şekillenirken: Avrupa neden 72 saat hazırlık istiyor?