Dünya Yeniden Şekillenirken: Anketler siyasetteki yeni dengeyi nasıl gösteriyor?
- Ortalama: 10 araştırma şirketinin ekim-kasım anketlerinden çıkarılan ortalamada AK Parti yüzde 29,8, YENİ Parti yüzde 26,6.
- En yeni saha: ASAL Araştırma'nın 8-15 Kasım'da 28 ilde 2.005 kişiyle yaptığı ankette AK Parti yüzde 29,7, YENİ Parti yüzde 25,4.
- Kararsızlar: Aynı ankette kararsızlar dağıtılmadan önce AK Parti yüzde 18,8, YENİ Parti yüzde 16,1 görünüyor.
- Karşılaştırma: AK Parti 2023 genel seçiminde yüzde 35,6 oy almıştı.
- Takvim: Olağan seçim 2028'de; erken seçim için Meclis kararı gerekiyor.
Dizinin 7. bölümünde ekonominin ve yargı gündeminin seçmen tercihine nasıl yansıdığına bakıyoruz. Önceki bölümde enflasyonun yavaşlamasına rağmen hayat pahalılığının neden sürdüğünü anlatmıştık. Bu bölümün sorusu şu: Sandık bugün kurulsa Türkiye'nin siyasi haritası nasıl görünürdü ve anketler bu soruya ne kadar güvenilir bir cevap veriyor?
AK Parti ile YENİ Parti arasındaki yarış
Ekim ve kasım aylarında 10 araştırma şirketinin yayımladığı anketlerin ortalamasında AK Parti yüzde 29,8 ile ilk, YENİ Parti yüzde 26,6 ile ikinci sırada. Aynı ortalamada İYİ Parti yüzde 9,2, DEM Parti yüzde 8,7, MHP yüzde 6,3 ve CHP yüzde 4,3 olarak hesaplandı. İki büyük parti arasındaki fark 3,2 puan.
Tek tek anketlere bakıldığında fark daha geniş bir aralıkta oynuyor. Ank-Ar'ın 26 Ekim-3 Kasım tarihli çalışmasında AK Parti yüzde 30, YENİ Parti yüzde 28,4 çıktı; fark 1,6 puana indi. Şirket bu oranları kararsızları ve oy kullanmayacağını söyleyenleri hesap dışında bırakarak verdi; çalışmanın örneklem büyüklüğü haberlere yansımadı. MAK Danışmanlık'ın 1-8 Kasım anketinde ise AK Parti yüzde 27,5, YENİ Parti yüzde 21,0 ölçüldü ve aradaki fark 6,5 puana çıktı.
Ayın en yeni sahası ASAL Araştırma'ya ait. 8-15 Kasım'da 28 ilde 18 yaş üstü 2.005 kişiyle yapılan ankette, kararsızlar dağıtıldıktan sonra AK Parti yüzde 29,7, YENİ Parti yüzde 25,4, DEM Parti yüzde 9,5, MHP yüzde 7,5, İYİ Parti yüzde 7,0 ve CHP yüzde 5,5 aldı. MHP'nin oranı bazı yayınlarda yüzde 7,7 olarak geçiyor. Şirketin bir önceki anketine göre AK Parti 4,1 puan kaybederken YENİ Parti 1,8 puan yükseldi.
Rakamlar neyi ölçüyor?
Anket haberlerinde en sık atlanan ayrıntı, oranların hangi tabandan hesaplandığı. ASAL'ın ham verisinde AK Parti yüzde 18,8, YENİ Parti yüzde 16,1; geri kalan büyük bölümü ya kararsız ya da tercih belirtmeyen seçmen. Yüzde 29,7 ile yüzde 18,8 arasındaki fark, kararsızların partilere dağıtılmasından geliyor. Yani manşetlerdeki rakamlar seçmenin henüz karar vermemiş kısmının da mevcut eğilimlere göre oy vereceği varsayımına dayanıyor.
Şirketler arasındaki farkın bir kısmı da yöntemden kaynaklanıyor: yüz yüze ya da telefonla görüşme, kaç ilde saha yapıldığı, örneklemin yaş ve bölge dağılımı. CHP'nin oranının bir ankette yüzde 2,6, bir başkasında yüzde 9,5 çıkması, bu farkların küçük partilerde ne kadar büyüdüğünü gösteriyor. Tek bir anket yerine birden çok şirketin aynı yöndeki hareketine bakmak daha sağlıklı bir okuma sağlıyor.
Muhalefette yeni yapılanma
Tablonun en büyük değişkeni, Özgür Özel'in kurucu genel başkanı olduğu YENİ Parti. Parti, genel başkanını 8 Kasım'da 81 ilde yaklaşık 3 bin sandıkta yapılan üye ön seçimiyle belirledi ve 14-15 Kasım'da Ankara'da ilk olağan kurultayını topladı. Kuruluşundan birkaç ay sonra ikinci sıraya yerleşmesi, muhalefet seçmeninin önemli bir kısmının yeni çatı altında toplandığını gösteriyor. Aynı dönemde CHP'nin oranı ortalamada yüzde 4-6 bandına geriledi.
YENİ Parti'nin önündeki sınav ise yerel yönetimlerden geliyor. Ekim sonu ve kasım başında partiden belediye başkanlarının istifaları ve bazı belediyelere yönelik soruşturmalar gündeme geldi. Yeni bir partinin örgütünü sahada kalıcı hâle getirip getiremeyeceği, önümüzdeki aylarda anketlerden çok sandık başı ve teşkilat sayılarıyla ölçülecek.
Fon soruşturması siyasi gündemi nasıl etkiliyor?
Ekim ve kasım anketleri, sermaye piyasasındaki fon soruşturmasının en yoğun döneminde sahaya çıktı. Soruşturma kapsamında eski Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya 6 Kasım'da tutuklandı; BDDK Başkanı Şahap Kavcıoğlu 11 Kasım'da görevden affını istedi ve Başsavcılık hakkında soruşturma izni talep etti. Cumhurbaşkanı Erdoğan 18 Kasım'da dosyada 500 şüpheliden 136'sının tutuklu olduğunu söyledi. Tutuklama ve soruşturma izni talebi suçluluk anlamına gelmiyor; yargılama süreci devam ediyor.
ASAL, kasım anketinde seçmenlere soruşturmayla ilgili sorular da yöneltti. AK Parti'nin şirketin önceki çalışmasına göre kaybettiği 4,1 puanın ne kadarının bu gündemden, ne kadarının ekonomiden kaynaklandığını anketler tek başına ayırmıyor. Dosyanın gün gün seyrini Fon Dosyası sayfamızda izleyebilirsiniz.
Cumhur İttifakı'nın toplam gücü
Anketlerde AK Parti'nin tek başına oranı 2023 genel seçimindeki yüzde 35,6'nın altında seyrediyor. Ortaklı tabloya bakıldığında ise iktidar ittifakının durumu MHP'nin oranına bağlı: Ortalamada yüzde 6,3, ASAL'da yüzde 7,5 çıkan MHP ile birlikte Cumhur İttifakı'nın toplamı yüzde 36-37 bandında görünüyor. 2023'teki cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turunda Recep Tayyip Erdoğan yüzde 52,2 oy almıştı. Olağan seçime yaklaşık bir buçuk yıl bulunduğu için kararsız seçmenin dağılımı, ittifak toplamlarını birkaç puan oynatabilecek büyüklükte.
Erken seçim ihtimali var mı?
Olağan takvime göre bir sonraki cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimi 2028'de yapılacak. Anayasa'ya göre Meclis, üye tamsayısının beşte üçüyle, yani 360 oyla seçimlerin yenilenmesine karar verebiliyor; Meclis'in aldığı yenileme kararı, ikinci dönemini sürdüren cumhurbaşkanına bir kez daha aday olma imkânı da tanıyor. Bu yüzden erken seçim tartışması, iktidarın da muhalefetin de hesabına doğrudan giriyor. Eski CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu 7 Kasım'da erken seçime destek verdiğini söyledi. İktidar cephesinden ise kasım sonu itibarıyla erken seçim için resmî bir tarih ya da takvim açıklanmadı.
Cevap bekleyen sorular
- YENİ Parti'nin yükselişi kalıcı bir seçmen kayması mı, yoksa kuruluş döneminin geçici ilgisi mi?
- Kararsız seçmenin büyük kısmı ekonomik tabloya mı, yargı gündemine mi bakarak karar verecek?
- CHP ile YENİ Parti arasındaki bölünme, muhalefetin toplam oyunu artırıyor mu, dağıtıyor mu?
- Meclis'te 360 oyu bulacak bir erken seçim çoğunluğu oluşabilir mi?
Bir sonraki bölümde Türkiye'nin iç siyasetinden dünyaya dönüyoruz: ABD, Çin, Rusya ve Avrupa arasında kurulan yeni dengeler ve küresel finans düzenindeki değişimin Türkiye'ye etkisi. Dizinin bütün bölümlerine Dünya Yeniden Şekillenirken sayfasından ulaşabilirsiniz.
Dünya Yeniden Şekillenirken: Bu dosya, Haberinsesi.net özel araştırma dizisinin 7. bölümü. Sonraki bölüm: Yeni dünya düzeni kuruluyor mu?
Haberleri kaçırmaSon dakika haberleri WhatsApp ve Telegram kanallarımıza anında düşüyor.
WhatsApp kanalını takip etTelegram'dan takip etUygulamayı kur
Dünya Yeniden Şekillenirken: Enflasyon düşüyor, hayat neden hâlâ pahalı?
Okumaya devam et →
İlgili Haberler
Dünya
Dünya Yeniden Şekillenirken: Avrupa neden 72 saat hazırlık istiyor?
Dünya
Dünya Yeniden Şekillenirken: Putin–Avrupa gerilimi Türkiye'yi nasıl etkiliyor?
Türkiye
Dünya Yeniden Şekillenirken: BlackRock Türkiye'den çekiliyor mu?
Ekonomi
Dünya Yeniden Şekillenirken: Takasbank'taki 35 milyar TL iddiası ne?
Ekonomi
Dünya Yeniden Şekillenirken: Fon soruşturmasında neler yaşanıyor?