Doğu Akdeniz'deki kablo projesi neden tartışılıyor?

Doğu Akdeniz'de enerji hatları, uzun süredir bölgesel diplomasinin en hassas başlıklarından biri. Son dönemde tartışmanın merkezinde Great Sea Interconnector (GSI) adlı denizaltı elektrik kablosu projesi yer alıyor. Proje, Girit adası ile Güney Kıbrıs arasında deniz altından elektrik kablosu döşenmesini, hattın ileride İsrail'e kadar uzatılmasını öngörüyor. Amaç, Kıbrıs adasını Avrupa elektrik şebekesine bağlamak.

Fikir ilk kez 2012'de gündeme gelmiş, ancak teknik ve finansal nedenlerle hayata geçirilememişti. Yunanistan ve Güney Kıbrıs yönetimi, projeyi son yıllarda yeniden canlandırdı.

Projenin maliyeti ne kadar?

Projenin bütçesi yaklaşık 1,9 milyar euro olarak açıklanıyor. Avrupa Birliği'nin ortak çıkar projeleri kapsamında sağladığı katkının 700 milyon doların üzerinde olduğu bildiriliyor. Ağustos 2026'da yapılan bir anlaşmayla Fransız altyapı yatırım şirketi Meridiam'ın projede çoğunluk hissesi aldığı aktarıldı.

Finansman tarafında sorunlar da var. Güney Kıbrıs ile Yunanistan arasında maliyetin tüketiciye nasıl yansıtılacağı konusunda anlaşmazlık yaşandığı, Avrupa Savcılığı'nın (EPPO) projeyle ilgili bir inceleme yürüttüğü haberlere yansıdı. Bu nedenle projenin takvimi birkaç kez ertelendi.

Türkiye ne istiyor?

Türkiye'nin tutumu, projeye topyekûn karşı çıkmaktan çok usule ilişkin taleplere dayanıyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Türkiye'nin Great Sea Interconnector projesine karşı olmadığını, ancak deniz tabanında araştırma yapacak gemilerin Türkiye'ye önceden yazılı bildirimde bulunmasını ve koordinatları paylaşmasını istediklerini belirtti.

Türkiye'nin itirazının hukuki zemini, kıta sahanlığı ve deniz yetki alanları konusundaki görüş ayrılığı. Ankara, kablonun geçeceği bazı alanların Türkiye'nin kıta sahanlığı içinde kaldığını savunuyor ve bu alanlarda yapılacak çalışmalar için kendi onayının gerektiğini belirtiyor.

Güzergâh değişecek mi?

Eylül 2026'da Yunan basınına yansıyan haberlere göre Atina ve Paris, kablonun güzergâhında "hafif bir yeniden tasarım" seçeneğini değerlendirdi. Bu seçenekte hattın, Türkiye'nin Fethiye-Kaş Özel Çevre Koruma Bölgesi kapsamındaki deniz parkı alanının dışında kalacak şekilde kaydırılması konuşuldu.

Yunanistan tarafı ise kamuoyuna dönük açıklamalarında Türkiye'nin onayına ihtiyaç olmadığı tezini savunuyor. Kasım 2026'da çıkan haberlerde Atina'nın, projeye ilişkin bütün izinlerin tamamlandığını ve Türkiye'nin proje üzerinde yetkisi bulunmadığını belirttiği aktarıldı.

Kıbrıs'ın kendi hattı ne olacak?

Tartışmanın bir diğer boyutu, Kuzey Kıbrıs ile Türkiye arasında planlanan ayrı bir elektrik bağlantısı. Avrupa Komisyonu'nun bu hatla ilgili çekincelerini dile getirdiği bildirildi. Türkiye ile KKTC arasında elektrik ve su hatları konusunda daha önce de projeler hayata geçirilmişti; Anamur'dan KKTC'ye uzanan su temin hattı 2015'te tamamlanmıştı.

Bölgesel enerji hatları neden önemli?

Doğu Akdeniz'de doğal gaz sahalarının bulunmasıyla birlikte, bölgedeki enerji taşımacılığı hem ticari hem de siyasi bir mesele hâline geldi. Elektrik ara bağlantıları, ülkelerin birbirlerinden elektrik alıp satmasına imkân vererek arz güvenliğini artırıyor. Ancak bu hatların geçtiği deniz alanlarının hukuki statüsü, ülkeler arasındaki sınır anlaşmazlıklarıyla doğrudan bağlantılı.

Türkiye ile Yunanistan arasında kıta sahanlığı, kara suları genişliği ve ada statüleri konusundaki görüş ayrılıkları uzun yıllardır sürüyor. İki ülke, son dönemde "pozitif gündem" başlığı altında ekonomi, ticaret ve turizm alanlarında temaslarını artırmış durumda; enerji hatları ise anlaşmazlığın sürdüğü başlıklar arasında.

Doğu Akdeniz'deki enerji projelerine ve Türkiye-Yunanistan temaslarına ilişkin gelişmeleri takip ediyoruz.