Antibiyotik her enfeksiyonda işe yarar mı?
- Ne zaman? Dünya Antimikrobiyal Direnç Farkındalık Haftası 18-24 Kasım 2026 tarihlerinde.
- Bu yılın teması: Dünya Sağlık Örgütü'nün açıkladığı tema "Tek Sağlık, tek eylem: Direnci şimdi önle".
- Temel bilgi: Antibiyotikler bakterilere etki eder; soğuk algınlığı ve grip gibi virüslerin yol açtığı hastalıklarda işe yaramaz.
- Risk: Gereksiz ve yanlış kullanım, bakterilerin ilaçlara direnç kazanmasını hızlandırıyor.
- Öneri: Antibiyotik yalnızca hekim önerisiyle, önerilen doz ve sürede kullanılmalı. Şikâyetleriniz için doktorunuza danışın.
18 Kasım güncellemesi: Dünya Antimikrobiyal Direnç Farkındalık Haftası bugün başladı. 18 Kasım aynı zamanda Avrupa'da Avrupa Antibiyotik Farkındalık Günü olarak işaretleniyor. Dpa'nın 16 Kasım'da aktardığına göre DSÖ, Dünya Sağlık Asamblesi'nin 2024'te 2030 için koyduğu hedeflerden pek çok ülkenin hâlâ uzak olduğu uyarısında bulundu.
Türkiye'de antibiyotik kullanımı ne durumda?
Sağlık Bakanlığı'nın verilerine göre Türkiye'de antibiyotik tüketimi 2011'de günlük bin kişi başına 42 tanımlanmış günlük doz (DDD) düzeyindeydi; bu oran 2018'de 31'e indi. Anadolu Ajansı'nın aktardığı Bakanlık açıklamasında, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun öncülüğündeki akılcı ilaç kullanımı çalışmalarıyla tüketimin 2011'den bu yana yüzde 19 azaldığı belirtildi.
Uluslararası karşılaştırmalarda ise tablo farklı. DSÖ Avrupa Bölgesi'nin Antimikrobiyal İlaç Tüketimi Ağı'na 2023 için veri bildiren 14 ülke arasında Türkiye, günlük bin kişi başına 42,7 DDD ile en yüksek tüketimin görüldüğü ülke oldu. Ölçüm yöntemleri ve kapsamı farklı olduğu için ulusal veriler ile uluslararası raporlardaki rakamlar birebir karşılaştırılamıyor. Bakanlık, il düzeyindeki Akılcı İlaç Kullanımı koordinatörlükleri aracılığıyla Antimikrobiyal Direnç ile Mücadele Ulusal Eylem Planı çalışmalarını sürdürüyor.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), her yıl 18-24 Kasım tarihlerinde düzenlenen Dünya Antimikrobiyal Direnç Farkındalık Haftası'nın bu yılki temasını "One Health, one action: Prevent AMR now", yani "Tek Sağlık, tek eylem: Antimikrobiyal direnci şimdi önle" olarak açıkladı. Kampanya, DSÖ'nün yanı sıra Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), BM Çevre Programı (UNEP) ve Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH) tarafından ortaklaşa yürütülüyor. Tema, ilaç direncinin yalnızca hastanelerin değil; tarımın, hayvancılığın ve çevrenin de sorunu olduğunu vurguluyor.
Antimikrobiyal direnç, bakteri, virüs, mantar ve parazitlerin zamanla değişerek kendilerine karşı kullanılan ilaçlardan etkilenmez hâle gelmesi anlamına geliyor. Bunun en bilinen örneği antibiyotik direnci. Dirençli bir bakteriyle gelişen enfeksiyonun tedavisi zorlaşıyor, hastanede kalış süresi uzuyor ve bazı durumlarda elde etkili ilaç kalmayabiliyor.
Antibiyotik hangi hastalıklarda işe yaramaz?
Antibiyotikler bakterilerin neden olduğu enfeksiyonları tedavi etmek için geliştirilmiş ilaçlar. Soğuk algınlığı, grip, COVID-19 ve boğaz ağrılarının önemli bir bölümü ise virüslerden kaynaklanıyor. Bu hastalıklarda antibiyotik kullanmak iyileşmeyi hızlandırmıyor; buna karşın ishal, mide bulantısı ve alerjik reaksiyon gibi yan etkilere yol açabiliyor ve vücuttaki bakterilerin direnç kazanmasını kolaylaştırıyor.
Bir enfeksiyonun bakteriden mi virüsten mi kaynaklandığını ayırt etmek her zaman kolay değil. Bu nedenle ateş, öksürük ya da boğaz ağrısı gibi şikâyetlerde kendi kendine ilaç başlamak yerine hekime başvurmak gerekiyor. Gerekli görülürse hekim, muayene ve testlerle enfeksiyonun nedenini belirleyip uygun tedaviyi önerebiliyor. Bu haber bilgilendirme amaçlıdır; herhangi bir şikâyetiniz varsa doktorunuza danışın.
Direnç neden bu kadar önemli?
Tıp dergisi The Lancet'te 2022'de yayımlanan ve 204 ülkeyi kapsayan küresel araştırmaya göre 2019'da dünyada 1,27 milyon ölüm doğrudan antibiyotiğe dirençli bakteri enfeksiyonlarından kaynaklandı; dirençli enfeksiyonların rol oynadığı ölümlerin sayısı ise 4,95 milyon olarak hesaplandı. Aynı araştırma grubunun 2024'te yayımladığı öngörüye göre önlem alınmazsa 2025-2050 döneminde 39 milyondan fazla kişinin doğrudan dirençli enfeksiyonlar nedeniyle hayatını kaybedebileceği tahmin ediliyor. Bu rakamlar model hesaplamalarına dayanan tahminler ve ülkelere göre büyük farklılık gösteriyor.
Uzmanlar, direnci hızlandıran üç ana etken sayıyor: gereksiz antibiyotik kullanımı, tedavinin erken bırakılması ya da yanlış dozda kullanılması ve hayvancılıkta antibiyotiklerin aşırı kullanımı. Hastanelerde enfeksiyon kontrol önlemlerinin yetersiz kalması da dirençli bakterilerin yayılmasını kolaylaştırıyor. DSÖ, yeni antibiyotik geliştirme hızının direncin ortaya çıkma hızının gerisinde kaldığını vurguluyor.
Doğru kullanım nasıl olmalı?
Türkiye'de antibiyotikler reçeteyle satılan ilaçlar arasında. Sağlık kuruluşlarının ve DSÖ'nün önerilerine göre antibiyotik yalnızca hekim reçete ettiğinde kullanılmalı. Hekimin önerdiği doz ve süreye uyulmalı; kendinizi iyi hissetseniz bile tedavi hekime danışmadan yarıda bırakılmamalı. Evde kalan eski antibiyotikler başka bir hastalıkta kullanılmamalı, başkalarına verilmemeli ve başkasının ilacı kullanılmamalı.
Enfeksiyonlardan korunmak da direnci önlemenin önemli bir parçası. Elleri düzenli yıkamak, öksürük ve hapşırık sırasında ağzı ve burnu kapatmak, hasta olunduğunda kalabalık ortamlardan uzak durmak ve önerilen aşıları zamanında yaptırmak, hem hastalanma riskini hem de antibiyotik ihtiyacını azaltıyor. Grip aşısı gibi aşılar, kış aylarında viral enfeksiyonların ardından gelişebilen bakteriyel komplikasyonların önlenmesine de katkı sağlıyor.
Gıda ve hayvancılıkla bağlantısı ne?
"Tek Sağlık" yaklaşımı, insan, hayvan ve çevre sağlığının birbirine bağlı olduğunu kabul ediyor. Hayvancılıkta büyümeyi hızlandırmak ya da hastalıkları önlemek amacıyla gereğinden fazla antibiyotik kullanılması, dirençli bakterilerin gıda zinciri ve çevre yoluyla insanlara ulaşmasına neden olabiliyor. FAO ve WOAH, çiftliklerde hijyen, aşılama ve veteriner gözetimiyle antibiyotik kullanımının azaltılabileceğini belirtiyor.
Tüketiciler için de pratik önlemler bulunuyor: Et, tavuk ve yumurtanın iyice pişirilmesi, çiğ ve pişmiş gıdaların ayrı tutulması, meyve ve sebzelerin temiz suyla yıkanması gıda kaynaklı enfeksiyon riskini düşürüyor. Farkındalık haftası boyunca sağlık kuruluşlarının bilgilendirme etkinlikleri düzenlemesi bekleniyor.
Haberleri kaçırmaSon dakika haberleri WhatsApp ve Telegram kanallarımıza anında düşüyor.
WhatsApp kanalını takip etTelegram'dan takip etUygulamayı kur
Grip mi, nezle mi? Ayırt etmenin en kolay yolu hastalığın nasıl başladığına bakmak
Okumaya devam et →
İlgili Haberler
RusyaRusya'da pasaportunu kaybeden Türk ne yapmalı?
2
RusyaRusya'da yabancı öğrencilere yeni denetim mi geliyor?
3
RusyaRusya'da bugün: 19 Kasım'da yabancıları ne ilgilendiriyor?
4
DünyaDünya Yeniden Şekillenirken: Putin–Avrupa gerilimi Türkiye'yi nasıl etkiliyor?
5
TürkiyePOLSAN iddiası ne? Fon dosyasında yeni tartışma