Haberin Sesi Giriş📻 Haberinsesi.net/radyo TRRUUZ HaberGönderReklamVer
Gastronomi

Mercimek çorbası neden her sofrada?

Haberin Sesi Haber Merkezi · Yayın sorumlusu: Muzaffer Çavdar · 20 Kasım 2026 16:30
WhatsApp Telegram X Facebook
Mercimek çorbası neden her sofrada?
Kısaca
  • Köken: Mercimek, Güneydoğu Anadolu'yu da içine alan Bereketli Hilal'de tarıma alınan ilk bitkiler arasında sayılıyor.
  • Üretim: TÜİK'in ilk tahminine göre 2026'da kırmızı mercimek üretimi yüzde 54,1 artışla 385 bin ton bekleniyor.
  • Nerede yetişiyor? Üretimin yaklaşık yüzde 94'ü Güneydoğu Anadolu'da.
  • Fiyat: Gaziantep Ticaret Borsası'nda 9 Kasım'daki son işlem kilogramı 66,26 liradan yapıldı.
  • Ezogelin: Çorbanın adını Gaziantepli bir gelinden aldığı anlatılır; hikâyenin ayrıntıları kaynaktan kaynağa değişir.

Türkiye'de bir lokantaya oturup çorba istediğinizde garsonun sayacağı ilk isim büyük ihtimalle mercimek olur. Sabah işçi lokantasında, öğlen esnaf lokantasında, ramazanda iftar sofrasında aynı tencere kaynar. Bu yaygınlığın arkasında üç sebep var: malzemesi ucuz ve dayanıklı, pişmesi kısa, karnı da doyuruyor.

Tarladan gelen uzun bir geçmiş

Mercimek, buğday ve arpayla birlikte insanın ilk ektiği bitkilerden biri olarak kabul ediliyor. Arkeolojik kazılar, Dicle ve Fırat havzasını da kapsayan Bereketli Hilal'de mercimek tarımının yaklaşık on bin yıl öncesine uzandığını gösteriyor. Güneydoğu Anadolu bu coğrafyanın kuzey kanadında yer alıyor; yani çorbanın ana malzemesi bu toprakların en eski ürünlerinden.

Kuru saklanabilmesi mercimeği kıtlık ve kış mevsiminin güvencesi yaptı. Mercimek çorbasının bugünkü hâlinin tek bir şehre ait olduğunu gösteren bir belge bulunmuyor; ülkenin her bölgesinde küçük farklarla pişiriliyor.

Ezogelin hikâyesi: Efsane ne anlatıyor?

Mercimek çorbasının bulgurlu, pirinçli ve naneli akrabası ezogelin, adını bir halk anlatısından alıyor. Anlatıya göre Ezo, Gaziantep'in Barak Ovası köylerinden birinde yaşamış, güzelliğiyle tanınmış bir gelindi. Kaynaklar köyün adını farklı veriyor: bir bölümü Uruş, bir bölümü Dokuzyol diyor. Anlatıların ortak yanı, Ezo'nun yoksulluk ve ayrılıkla geçen hayatı.

Çorbanın bu gelin tarafından ilk kez pişirildiği anlatımı bir efsane olarak kalıyor; belgeye dayanmıyor. Gaziantep mutfağında benzer çorbanın "ekşili malhıta" adıyla bilindiği de aktarılıyor. Malhıta, yörede mercimeğe verilen ad.

Gerçek malzeme ne?

Sade mercimek çorbasının malzemesi kısa: kırmızı mercimek, soğan, su, tuz ve yağ. Kırmızı mercimek aslında kabuğu soyulmuş mercimektir; kabuksuz olduğu için ıslatmaya gerek kalmadan 20-25 dakikada dağılır ve çorbaya kıvamını kendisi verir. Bu yüzden iyi bir mercimek çorbasına un katmak şart değildir.

Havuç ve patates çorbayı tatlandırır ve çoğaltır; lokanta usulünde ikisi de bulunur. Üstüne gezdirilen tereyağlı pul biber ve yanında limon, çorbanın tamamlayıcısıdır. Güneydoğu'da kimyon ve kuru nane, Ege'de zeytinyağı öne çıkar. Süzme mercimek adıyla bilinen lokanta çorbası ise piştikten sonra süzgeçten geçirilen ya da blenderdan çekilen hâlidir.

Tarlada ve borsada durum

Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) bitkisel üretim ilk tahminine göre 2026'da kırmızı mercimek üretiminin bir önceki yıla göre yüzde 54,1 artarak 385 bin tona çıkması bekleniyor. Geçen yıl rekolte düşük kalmış, fiyat yukarı gitmişti. Üretimin yaklaşık yüzde 94'ü Şanlıurfa, Diyarbakır, Mardin, Batman, Siirt ve Gaziantep'in bulunduğu Güneydoğu Anadolu'dan geliyor.

Rekoltedeki artış fiyata yansıdı. Yeni mahsul öncesinde 90 liranın üzerine çıkan dökme kırmızı mercimek, hasatla birlikte 70 liranın altına geriledi. Gaziantep Ticaret Borsası'nda 9 Kasım'da kaydedilen son işlem kilogramı 66,26 liradan gerçekleşti. Yılın ilk beş ayında borsa ortalaması 52,83 lira, üreticinin eline geçen ortalama fiyat 47,38 lira olmuştu. Market rafındaki paketli ürünün fiyatı marka ve gramaja göre bunun üzerinde seyrediyor.

Mercimek, nadas alanlarını değerlendirdiği ve toprağa azot bağladığı için kuru tarım yapılan bölgelerde buğdayla dönüşümlü ekiliyor. Bu özelliği onu yalnız mutfağın değil, bölge çiftçisinin gelir düzeninin de parçası yapıyor.

Dört kişilik ekonomik tarif

Malzemeler: 1 su bardağı kırmızı mercimek, 1 orta boy kuru soğan, 1 küçük havuç, 1 küçük patates, 2 yemek kaşığı sıvı yağ, 6 su bardağı sıcak su, 1 çay kaşığı tuz, yarım çay kaşığı kimyon. Üzeri için 1 yemek kaşığı tereyağı ve 1 çay kaşığı pul biber; yanında limon.

  1. Mercimeği suyu berraklaşana kadar yıkayın.
  2. Soğanı, havucu ve patatesi küp küp doğrayın; yağda 4-5 dakika çevirin.
  3. Mercimeği ekleyip bir iki kez karıştırın, sıcak suyu ilave edin.
  4. Kaynayınca altını kısın; kapağı aralık bırakarak 25 dakika pişirin. Üstte biriken köpüğü alın.
  5. Tuz ve kimyonu ekleyin. Pürüzsüz olması için blenderdan geçirin; koyu gelirse sıcak suyla açın.
  6. Tereyağını eritip pul biberi içinde bir kez çevirin, servis ederken üzerine gezdirin.

Bir su bardağı mercimek yaklaşık 180 gram geliyor. Borsadaki 66 liralık kilo fiyatıyla hesaplandığında dört kişilik bir tencerenin mercimeği 12 lira civarında tutuyor; sebze, yağ ve tereyağı eklendiğinde çorba, evde pişen en düşük maliyetli sıcak yemeklerden biri olmayı sürdürüyor. Artan çorba buzdolabında iki gün dayanır; ısıtırken koyulaştığı için bir miktar su eklemek yeterli.

WhatsApp'ta paylaş WhatsApp kanalımızı takip et
Bu haberi nasıl buldunuz?
Değerlendirmeniz diğer okuyucular için önemlidir.
Kaynak: Haberin Sesi

Haberleri kaçırmaSon dakika haberleri WhatsApp ve Telegram kanallarımıza anında düşüyor.

WhatsApp kanalını takip etTelegram'dan takip etUygulamayı kur
Etiketlergastronomimercimek çorbasıezogelinkırmızı mercimektarifekonomik tarifozgun-icerik
SONRAKİ HABER Michelin Rehberi ilk kez tüm Türkiye'de: Ne değişiyor?Michelin Rehberi ilk kez tüm Türkiye'de: Ne değişiyor? Okumaya devam et →

İlgili Haberler

En Çok Okunanlar
SIRADAKİ HABERMichelin Rehberi ilk kez tüm Türkiye'de: Ne değişiyor?›