Kolesterol ilacı beyin kanserinde umut olur mu?

İzmir Ekonomi Üniversitesi öğrencilerinden oluşan bir ekip, beyin kanseri üzerine yürüttüğü araştırmayla TEKNOFEST'ten ödülle döndü. GlioGenesis adını taşıyan takım, kolesterolü düşürmek amacıyla kullanılan ilaçlardan birinin kanser hücreleri üzerindeki etkisini inceledi ve çalışmasıyla En İyi Poster Ödülü'nün sahibi oldu.

Araştırmada ne yapıldı?

Ekipte Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Biyomühendislik Programı yüksek lisans öğrencileri Başak Şen ve Helin Dönmez ile Genetik ve Biyomühendislik Bölümü öğrencisi Yaren Şahin yer aldı. Çalışma, Dr. Öğretim Üyesi Yağmur Kiraz Durmaz danışmanlığında yürütüldü.

Ekibin aktardığına göre araştırma yaklaşık 10 ay süren laboratuvar çalışmasının ürünü. Çalışmada, kolesterol düşürmek için kullanılan bir ilacın beyin kanseri hücreleri üzerindeki etkisi incelendi. Elde edilen bulgulara göre ilaç, kanser hücrelerinin çoğalma hızını azalttı ve hücre ölümünü artırdı. Ekip sonuçlarını, TEKNOFEST kapsamında düzenlenen Onkolojide 3T Yarışması'nın jürisine sundu.

Bu sonuç tedavi anlamına geliyor mu?

Hayır. Bu noktanın altını çizmek gerekiyor: elde edilen bulgular laboratuvar ortamında, hücreler üzerinde yapılan deneylere dayanıyor. Bir maddenin laboratuvarda kanser hücrelerini etkilemesi, insanda tedavi sağlayacağı anlamına gelmiyor.

Bir ilacın yeni bir hastalıkta kullanılabilmesi için uzun bir süreç gerekiyor: hücre çalışmalarının ardından hayvan deneyleri, sonra sırasıyla faz 1, faz 2 ve faz 3 klinik araştırmalar yapılıyor. Bu aşamalarda ilacın güvenliği, uygun dozu ve gerçekten işe yarayıp yaramadığı sınanıyor. Süreç çoğu zaman yıllar alıyor ve laboratuvarda umut veren birçok molekül bu aşamalarda eleniyor.

Bu nedenle hiçbir hastanın, hekimine danışmadan kendi başına ilaç kullanmaya başlaması ya da mevcut tedavisini değiştirmesi doğru değil. Kolesterol ilaçları da dâhil olmak üzere her ilacın yan etkileri ve kullanım koşulları bulunuyor.

Mevcut ilaçların yeniden değerlendirilmesi nedir?

Araştırmanın dayandığı yaklaşım, bilimde "ilaç yeniden konumlandırma" olarak biliniyor. Bu yöntemde, başka bir hastalık için zaten onaylanmış ve güvenlik profili bilinen ilaçların farklı hastalıklarda işe yarayıp yaramadığı araştırılıyor.

Yöntemin avantajı, ilacın insanlarda kullanım geçmişinin ve yan etki profilinin büyük ölçüde biliniyor olması. Bu da sıfırdan yeni bir molekül geliştirmeye göre süreci kısaltabiliyor ve maliyeti düşürebiliyor. Dünyada birçok araştırma grubu, kanser başta olmak üzere çeşitli hastalıklarda bu yaklaşımı izliyor.

Beyin tümörleri neden zorlu?

Beyin tümörleri, tedavisi en güç kanser türleri arasında sayılıyor. Bunun başlıca nedenlerinden biri kan-beyin bariyeri; beyni zararlı maddelerden koruyan bu yapı, aynı zamanda birçok ilacın da tümöre ulaşmasını engelliyor. Tümörün beyin dokusu içine yayılma biçimi de cerrahi olarak tamamen çıkarılmasını zorlaştırıyor.

Standart tedavide genellikle cerrahi, radyoterapi ve kemoterapi birlikte kullanılıyor. Buna rağmen bazı beyin tümörlerinde hastalığın tekrarlama oranı yüksek. Bu tablo, yeni tedavi seçenekleri üzerine yapılan araştırmaları önemli kılıyor.

TEKNOFEST'te öğrenci araştırmaları

TEKNOFEST, Türkiye'de havacılık, uzay ve teknoloji alanındaki yarışmaları bir araya getiren etkinlik. Sağlık ve biyoteknoloji alanındaki kategoriler, üniversite öğrencilerinin yürüttüğü araştırmaların jüri önünde değerlendirilmesine imkân sağlıyor. Onkolojide 3T Yarışması da kanser araştırmalarına ayrılmış kategorilerden biri.

Bu tür yarışmalar, lisans ve yüksek lisans düzeyindeki öğrencilerin laboratuvar deneyimi kazanmasına ve çalışmalarını akademik ölçütlerle sunmasına olanak tanıyor. GlioGenesis ekibinin aldığı ödül de bu kapsamda, öğrenci düzeyinde yürütülen bir araştırmanın bilimsel sunum başarısını gösteriyor. Araştırmanın bundan sonraki aşamaları, ekibin ve danışmanlarının yürüteceği ileri çalışmalara bağlı.