Fon soruşturması BIST 30'a nasıl uzandı?

Eylül 2026'da başlayan fon soruşturması, ilk günlerde "birkaç portföy şirketi" dosyası gibi görünüyordu. Ancak 21 Eylül'de mal varlığı tedbiri istenen isimler açıklandığında tablo değişti: listede, Borsa İstanbul'un en büyük otuz şirketini kapsayan BIST 30 endeksinde işlem gören bir şirketin yöneticileri de vardı. Bu ayrıntı, dosyayı yalnızca fon yatırımcısını ilgilendiren bir konu olmaktan çıkardı.

Endeksin içindeki şirket hangisi?

Mal varlığı tedbiri talep edilen isimler arasında bulunan Astor Enerji'nin yöneticileri, aynı zamanda BIST 30 endeksinde işlem gören bir şirketin yönetiminde bulunuyor. Şirket, Temmuz 2023'ten bu yana hem BIST 100 hem de BIST 30 endekslerinde yer alıyor. Tedbir kararı şirketin kendisine değil, yöneticilerinin kişisel mal varlıklarına yönelik olarak gündeme geldi; ancak piyasa açısından ayrımın pratikte ne anlama geldiği uzun süre tartışıldı.

BIST 30 neden önemli?

BIST 30, Borsa İstanbul'da işlem hacmi ve piyasa değeri en yüksek otuz şirketten oluşuyor. Endeks üç ayda bir gözden geçiriliyor ve şirketler belirli ölçütlere göre endekse giriyor ya da endeksten çıkıyor. Vadeli işlem ve opsiyon piyasasındaki en yaygın sözleşmeler de bu endeks üzerine yazılıyor.

Endeksin asıl önemi, pasif yatırım tarafında. Yurt içi ve yurt dışı fonların çoğu, Türkiye'ye yatırım yaparken bu endeksi referans alıyor. Endeksi izleyen bir borsa yatırım fonu, endekste hangi şirket varsa onu, ağırlığı oranında satın almak zorunda. Yani endekse giren bir şirket, yalnızca kendi yatırımcısını değil, endeksi takip eden bütün fonları ve dolaylı olarak o fonlara para koyan bireysel yatırımcıyı ilgilendiriyor. Bireysel emeklilik fonlarının bir bölümü de endeks ağırlıklı çalışıyor.

Soruşturma piyasayı nasıl etkiledi?

Soruşturmanın bu düzeydeki bir şirkete uzanması, tartışmayı "birkaç kötü niyetli fon yöneticisi" çerçevesinden çıkarıp piyasanın tamamını ilgilendiren bir güven sorununa taşıdı. Fonların işleme kapatılması, yatırımcıların satış emri verdikleri hâlde paralarına ulaşamaması ve mal varlığı tedbirlerinin yayılması, eylül sonu ve ekim başında Borsa İstanbul'da işlem hacmini ve fiyatlamaları etkiledi.

Yabancı yatırımcı açısından soru, tek tek şirketlerin ötesinde: Bir ülkenin en büyük otuz şirketini kapsayan endeksin içinde soruşturmaya konu bir yapı varsa, endeksi referans almak ne kadar güvenli? Bu soru, denetim kurumlarının hızı ve şeffaflığıyla ilgili tartışmayı da büyüttü.

Mal varlığı tedbiri ne demek?

Mal varlığı tedbiri, soruşturma sırasında olası zararın karşılanabilmesi için taşınmaz, banka hesabı, araç ve şirket paylarına konulan geçici bir koruma tedbiridir. Hâkim kararıyla uygulanır ve suçluluk hükmü taşımaz. Soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilirse ya da sanık beraat ederse tedbir kaldırılır. Dosyada adı geçen kişi ve şirketler hakkında kesinleşmiş mahkeme kararı bulunmuyor; masumiyet karinesi herkes için geçerli.

Dosyada bugün hangi noktaya gelindi?

Eylülden bu yana soruşturma genişledi. Tasfiye sürecindeki fon sayısı 131'den 38'e indi. Yaklaşık 420 bin bireysel yatırımcıya bugüne kadar yaklaşık 130 milyar lira ödeme yapıldı; gönüllü iade yoluyla toplanan para, taşınmaz ve hisse tutarı yaklaşık 31,5 milyar liraya ulaştı. 9 Kasım'da TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda verilen bilgilere göre dosyada 464 şüpheli bulunuyor; 120 kişi tutuklu, 262 kişi adli kontrol altında, 40 kişi firari.

Soruşturma ekimde SPK'nın eski yönetimine, kasımda ise Takasbank ve bazı finans kuruluşlarının eski yöneticilerine uzandı. Yatırımcıların merak ettiği ara ödeme, PBLK blokajı ve iade başvurularıyla ilgili güncel bilgiler Fon soruşturması dosyamızda yer alıyor.