İş kazası oldu: ilk saatlerde yapılan hata, yıllar sonra hak kaybına dönüşüyor

İş kazalarında en çok hak kaybı, kaza anında değil kazadan sonraki ilk birkaç günde yaşanıyor. Çünkü o günlerde yazılan ya da yazılmayan kayıtlar, yıllar sürecek bir sürecin zeminini oluşturuyor.

İlk saat: sağlık, sonra kayıt

Önceliğin yaralının sağlığı olduğu açık. Ama tedaviye başlanırken bir ayrıntı atlanıyor: hastane kaydının iş kazası olarak açılması.

Acile “düştüm” diye giren bir işçinin dosyası adi vaka olarak açılıyor ve bu kaydı sonradan değiştirmek, kaza iş kazası olsa bile zorlu bir sürece dönüşüyor. Kayıt yapılırken olayın işyerinde ve iş sırasında gerçekleştiği mutlaka söylenmeli.

İşverenin iki ayrı bildirim yükümlülüğü

Bu iki bildirim birbirinin yerine geçmiyor; ikisi de ayrı ayrı zorunlu. SGK bildirimi işveren tarafından, elektronik ortamda yapılıyor.

Süre kaçırılırsa iki sonucu var:

• İdari para cezası kesiliyor.
• Bildirim gecikirken SGK’nın işçiye ödediği geçici iş göremezlik ödeneği işverenden geri alınıyor.

Yani geç bildirim işverene iki koldan fatura çıkarıyor.

İşveren bildirmezse işçi ne yapacak

Uygulamada en sık karşılaşılan durum bu: işveren, prim oranının artmaması ya da denetim çekmemek için kazayı bildirmiyor; işçiye de “biz hallederiz, sen rapor al” deniyor.

Bu durumda işçinin elinde yol var. Kazayı kendisi SGK’ya bildirebilir. Kurum bildirim üzerine kendi incelemesini başlatıyor; olayın iş kazası olup olmadığına müfettiş incelemesi karar veriyor.

İşçinin bu aşamada toplaması gereken şeyler:

1. Hastane kayıtları ve raporlar
2. Kazayı gören iş arkadaşlarının bilgileri
3. Varsa işyeri kamera görüntüsünün olduğuna dair bilgi
4. Kaza anına ve yerine ait fotoğraflar
5. İşe giriş bildirgesi, bordro, varsa görev yazısı

Kayıt dışı çalışan işçinin durumu

Sigortasız çalışırken kaza geçiren işçinin hakkı yok sanılıyor. Doğru değil. Sigortasızlık işverenin suçudur; işçinin hakkını ortadan kaldırmaz. Bu durumda hizmet tespiti ile birlikte yürüyen bir süreç söz konusu olur ve ispat yükü ağırlaşır — tanık ve belge bu yüzden daha da önemli hale gelir.

İşçinin hakları

• Tedavi giderleri SGK tarafından karşılanır.
• Geçici iş göremezlik ödeneği: raporlu kaldığı süre boyunca ödenir.
• Sürekli iş göremezlik geliri: meslekte kazanma gücünde kalıcı kayıp varsa bağlanır.
• Maddi ve manevi tazminat: işverenin kusuru oranında, iş mahkemesinde talep edilir.
• Ölüm hâlinde geride kalanlara ölüm geliri bağlanır ve destekten yoksun kalma tazminatı talep edilebilir.

İşveren tarafında unutulan kalem

Bildirim tek başına yeterli değil. Kazanın ardından kaza inceleme raporu düzenlenmesi, kök nedenin belirlenmesi ve risk değerlendirmesinin güncellenmesi de gerekiyor. Denetimde “bildirdik” demek, “neden oldu, ne yaptınız” sorusunu karşılamıyor.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut olayda avukata ya da iş güvenliği uzmanına başvurulmalıdır.