İş kazası geçiren işçinin hakları neler?

Kaza SGK'ya nasıl bildiriliyor?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesi iş kazasını tanımlıyor: işyerinde bulunulduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, görevle başka bir yere gönderilirken, emzirme süresi içinde ya da işverence sağlanan taşıtla işe gidiş-gelişte meydana gelen ve sigortalıyı bedenen ya da ruhen zarara uğratan olaylar iş kazası sayılıyor. Kanuna göre işveren, kazayı öğrendiği tarihten itibaren en geç 3 iş günü içinde SGK'ya e-Bildirge sistemi üzerinden bildirmek zorunda. Bildirim yapılmazsa idari para cezası uygulanıyor; ayrıca bildirim tarihine kadar işçiye ödenen geçici iş göremezlik ödeneği SGK tarafından işverenden geri alınıyor. İşveren bildirmezse işçi ya da yakınları da SGK'ya başvurabiliyor.

Rapor parası ve sürekli gelir

İş kazası geçiren işçiye, doktor raporuyla çalışamadığı her gün için geçici iş göremezlik ödeneği ödeniyor. Hastalık ödeneğinden farklı olarak iş kazasında önceden prim ödeme şartı aranmıyor; kaza, işe başlanan ilk gün olsa bile ödenek hakkı doğuyor. Ödenek, ayakta tedavide günlük kazancın üçte ikisi, yatarak tedavide ise yarısı oranında hesaplanıyor. Tedavi sonrasında SGK sağlık kurulu, meslekte kazanma gücü kaybını belirliyor. Kayıp yüzde 10 ve üzerindeyse işçiye ömür boyu sürekli iş göremezlik geliri bağlanıyor; oran yükseldikçe gelir de artıyor. Tedavi giderleri genel sağlık sigortası kapsamında SGK tarafından karşılanıyor.

Kazada hayatını kaybeden işçinin ailesi ne alır?

İş kazası sonucu ölüm hâlinde işçinin hak sahiplerine, yani eşine, çocuklarına ve şartları taşıyorsa anne ve babasına ölüm geliri bağlanıyor. Bu gelir için de prim günü şartı aranmıyor. Ayrıca cenaze giderleri için SGK tarafından cenaze ödeneği veriliyor. Hak sahipleri başvurularını SGK il ya da merkez müdürlüklerine yapabiliyor. İşçinin varsa birikmiş ücret, kıdem tazminatı gibi işçilik alacakları da mirasçılara geçiyor.

İşverenden tazminat istenebilir mi?

SGK'nın ödediği gelir ve ödenekler, işçinin ya da ailesinin bütün zararını karşılamayabiliyor. Bu nedenle kazada işverenin kusuru varsa işçi ya da ölüm hâlinde yakınları, iş mahkemesinde işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açabiliyor. Maddi tazminat, SGK'nın karşıladığı kısım düşüldükten sonra kalan gelir kaybını kapsıyor; ölüm hâlinde destekten yoksun kalma tazminatı olarak hesaplanıyor. Manevi tazminat ise yaşanan acı ve üzüntü karşılığında isteniyor. Mahkeme, bilirkişi raporuyla işverenin, işçinin ve varsa üçüncü kişilerin kusur oranını belirliyor; tazminat bu orana göre hesaplanıyor. Davalarda zamanaşımı süreleri olayın niteliğine göre değiştiği için hak kaybı yaşamamak adına bir avukattan destek alınması öneriliyor. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca iş kazasından doğan tazminat davalarında zorunlu arabuluculuk şartı aranmıyor.

İşverenin sorumluluğu

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü veriyor: risk değerlendirmesi yapmak, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmek, çalışanlara eğitim vermek ve gerekli koruyucu donanımı sağlamak bu yükümlülükler arasında. Ağır kazalarda Cumhuriyet başsavcılıkları adli soruşturma, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişleri idari inceleme başlatıyor. Aliağa'daki olayda da adli ve idari soruşturma başlatıldı. Facianın ayrıntıları ve son rakamlar HABAŞ haberimizde.