Mekke Anlaşması'nda yeni adım: Ne değişiyor?

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan'ın 7 Ağustos 2026'da imzaladığı Mekke Anlaşması'nda Türkiye tarafındaki yasal süreç tamamlandı. Anlaşmanın onaylanmasının uygun bulunduğuna dair 7597 sayılı Kanun, 14 Kasım 2026 Cumartesi günkü Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Üç maddeden oluşan kanunu Cumhurbaşkanı yürütecek.

Kanun teklifi daha önce TBMM Dışişleri Komisyonu'nda, ardından 5 Kasım'da TBMM Genel Kurulu'nda kabul edilmişti. Komisyon görüşmelerinde yapılan açıklamaya göre Suudi Arabistan ve Pakistan kendi iç onay süreçlerini daha önce tamamlamıştı.

Kanunun yayımlanması ne anlama geliyor?

Bazı haberlerde "anlaşma yürürlüğe girdi" ifadesi kullanılsa da hukuki açıdan iki ayrı adım bulunuyor. Resmî Gazete'de yürürlüğe giren, anlaşmanın onaylanmasını uygun bulan kanun. Anlaşmanın kendisi ise metne göre, her tarafın kendi usullerine göre onaylanmasının ardından son onay belgesinin "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi" sekretaryasına teslim edildiği tarihte uluslararası alanda yürürlüğe girecek. Türkiye'nin onay belgesini teslim etmesiyle bu son adımın atılması bekleniyor.

Anlaşmada neler var?

Basına yansıyan bilgilere göre 16 maddeden oluşan anlaşmanın en çok tartışılan hükmü, taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırının tüm taraflara yönelik saldırı sayılması. Ancak haberlere göre bu kolektif savunma hükmü kendiliğinden devreye girmeyecek; nasıl uygulanacağına taraflar arasında yapılacak istişarelerle ve ortak mutabakatla karar verilecek.

Anlaşma, uygulamayı yürütmek için üç ülkenin temsilcilerinden oluşan bir Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi kurulmasını öngörüyor. İlgili bakanların yılda iki kez bir araya gelmesi planlanıyor. Savunma sanayii, ortak tatbikat, eğitim ve bilgi paylaşımı gibi alanlarda iş birliği de anlaşmanın kapsamında yer alıyor.

Anlaşma süresiz olarak düzenlendi. Taraflardan biri, anlaşmanın yürürlüğe girmesinden itibaren 10 yıl geçtikten sonra, en az üç ay önceden yazılı bildirimde bulunarak anlaşmadan çekilebilecek.

Neden önemli?

Mekke Anlaşması, Türkiye'nin NATO dışındaki ülkelerle imzaladığı en kapsamlı savunma anlaşmalarından biri olarak değerlendiriliyor. Türkiye 1952'den bu yana NATO üyesi; Pakistan ve Suudi Arabistan ise NATO'nun üyesi değil. Anlaşmanın NATO yükümlülükleriyle nasıl uyumlu hâle getirileceği, Meclis'teki görüşmelerde de gündeme gelen konular arasında yer aldı.

Üç ülke arasında savunma alanındaki iş birliği yeni değil. Türkiye, Pakistan'a savaş gemisi ve insansız hava aracı satışı yapıyor; Suudi Arabistan ile de son yıllarda savunma sanayii alanında çeşitli anlaşmalar imzalandı. Pakistan ile Suudi Arabistan arasında ise Eylül 2025'te ikili bir stratejik karşılıklı savunma anlaşması imzalanmıştı. Mekke Anlaşması, bu ikili ilişkileri üçlü bir çerçeveye taşıyor.

Süreç nasıl ilerledi?

Anlaşma 7 Ağustos 2026'da imzalandı. Ekim ayının son haftasında TBMM Dışişleri Komisyonu'nda kabul edilen kanun teklifi, 5 Kasım'da Genel Kurul'dan geçti. Kanunun 14 Kasım'da Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla Türkiye'deki onay zinciri tamamlanmış oldu. Pakistan ve Suudi Arabistan'ın iç onay işlemlerini daha önce bitirdiği komisyonda yapılan açıklamayla duyurulmuştu; bu nedenle anlaşmanın yürürlüğe girmesi için kalan adımın Türkiye'nin onay belgesini teslim etmesi olduğu belirtiliyor.

Sırada ne var?

Kanunun yayımlanmasının ardından Türkiye'nin onay belgesini ortak komite sekretaryasına iletmesi bekleniyor. Bu adımın tamamlanmasıyla anlaşma üç ülke için uluslararası alanda yürürlüğe girecek. Yürürlük tarihine ilişkin resmî bir açıklama henüz yapılmadı. Ardından Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi'nin ilk toplantısının ve uygulama takviminin belirlenmesi gündeme gelecek.