Fon krizinde SPK ne yaptı, kaç fon tasfiyede?

Sermaye piyasalarında yaşanan fon krizi, yalnızca bir soruşturma dosyası olmakla kalmadı; düzenleyici kurumun rolünü de tartışmaya açtı. Krizin ardından Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) denetim ve düzenleme konusunda yeterince hızlı davranıp davranmadığı sorusu gündemin başına yerleşti.

Kriz, belirli serbest fonlarda gerçekleşen olağan dışı işlemlerin ortaya çıkmasıyla büyüdü. SPK, incelemeleri sonucunda 7 portföy yönetim şirketinin işlettiği 131 fonu tasfiye sürecine dahil etti. Türkiye'de toplam fon sayısı 2 bin 38 olarak açıklandı; yani tasfiyeye alınan fonlar, piyasanın tamamını değil belirli bir bölümünü kapsıyor.

Bakan Şimşek ne söyledi?

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, krize ilişkin açıklamalarında genele yayılmış bir sıkıntı bulunmadığını, yapısal bir sorun olmadığını vurguladı. Şimşek, sınırlı sayıda fonda piyasa bozucu eylemler tespit edildiğini ve gereken adımların atıldığını belirtti. Tasfiye sürecinin sağlıklı işleyeceğini de söyledi.

Bakan ayrıca, bu tür sorunların yeniden yaşanmaması için düzenleme çalışmalarının büyük ölçüde tamamlandığını açıkladı. Şimşek'in değindiği başlıklardan biri de nitelikli yatırımcı tanımı oldu. Hâlihazırda 10 milyon lira olarak belirlenen bu sınırın yeniden düzenlenebileceğini ifade etti.

Nitelikli yatırımcı sınırı ne anlama geliyor?

Serbest fonlar, herkese açık fonlardan farklı kurallara tabi. Bu fonlara yalnızca "nitelikli yatırımcı" sayılan kişiler ve kurumlar yatırım yapabiliyor. Nitelikli yatırımcı olabilmek için belirli bir finansal varlık büyüklüğüne sahip olmak gerekiyor; bu eşik 10 milyon lira olarak uygulanıyor.

Mantık şu: Serbest fonlar daha riskli stratejiler kullanabildiği için, bu riski taşıyabilecek yatırımcılara açık olması bekleniyor. Eşiğin düşük kalması ya da uygulamadaki boşluklar, risk taşıma kapasitesi sınırlı yatırımcıların da bu fonlara girmesine yol açabiliyor. Tartışmanın bu başlığa gelmesinin nedeni de bu.

Müdahale neden geç kaldı eleştirisi

Krize yönelik en sık dile getirilen eleştiri, uyarıların erken yapılmasına rağmen adımların geç atıldığı yönünde. Muhalefet milletvekilleri ve bazı ekonomistler, fon hareketlerindeki olağan dışılığın daha önce fark edildiğini, buna karşın düzenleyici adımların aylar sonra geldiğini savunuyor.

Meclis'e verilen soru önergelerinde, belirli fonların kısa sürede olağan dışı büyüklüklere ulaştığı iddiası gündeme getirildi. Bir önergede, bir serbest fonun iki yılda değerinin çok katına çıktığı öne sürüldü. Bu iddialar önerge sahiplerine ait; resmî bir tespit niteliği taşımıyor ve yanıtları TBMM sürecinde değerlendiriliyor.

Tasfiye süreci nasıl işliyor?

Bir yatırım fonunun tasfiye sürecine alınması, fonun portföyündeki varlıkların satılarak nakde çevrilmesi ve elde edilen tutarın pay sahiplerine dağıtılması anlamına geliyor. Süreç SPK denetiminde yürütülüyor ve fonun büyüklüğüne, portföyündeki varlıkların niteliğine göre zaman alabiliyor.

Tasfiye, yatırımcının parasının tamamını geri alacağı anlamına gelmiyor. Dağıtılacak tutar, portföydeki varlıkların satıştan elde edilen gerçek değerine bağlı. Bu nedenle fonun son açıklanan birim pay değeri ile tasfiye sonunda yatırımcıya ödenen tutar birbirinden farklı olabiliyor.

Yatırımcılar ne yapmalı?

Fonlarda hak kaybına uğradığını düşünen yatırımcıların ilk yapması gereken, elindeki belgeleri eksiksiz saklamak: sözleşmeler, hesap ekstreleri, işlem dökümleri ve kurumla yapılan yazışmalar. Bu belgeler hem idari başvurularda hem de olası davalarda temel dayanak oluşturuyor.

Portföy yönetim şirketi ya da aracı kurumla ilgili şikâyetler SPK'ya iletilebiliyor; başvurular kurumun internet sitesi ve e-Devlet üzerinden yapılabiliyor. Suç duyurusu için cumhuriyet başsavcılığına, zararın tazmini için hukuk mahkemelerine başvurma yolu bulunuyor. Yatırım yapılacak kurumun SPK'dan yetki belgesi bulunup bulunmadığı ise kurumun resmî listelerinden kontrol edilebiliyor.

Fon krizine ilişkin soruşturmanın gün gün seyri, rakamlar ve kurum açıklamaları için Fon soruşturması dosyamıza bakabilirsiniz.