Epilepsi tedavisinde yeni yöntem: Çinli bilim insanları ilaca dirençli hastalarda nöbetleri yüzde 92,6 azalttı

Çalışmada ne yapıldı?

Pekin'deki Xuanwu Hastanesi'nde Zhao Guoguang liderliğindeki ekip, ilaç tedavisine yanıt vermeyen üç epilepsi hastasında yeni bir yöntemi denedi. Sonuçlar NEJM'in 5 Kasım sayısında, 4 Kasım'da çevrim içi olarak yayımlandı. Hastalar 28 ile 37 yaşları arasındaki erkeklerdi; hepsinde beynin hipokampüs bölgesindeki sertleşmeye (hipokampal skleroz) bağlı medial temporal lob epilepsisi vardı.

South China Morning Post'un aktardığına göre hastalar 10 ila 25 yıldır epilepsi tanısıyla yaşıyordu, en az iki farklı nöbet ilacına yanıt vermemişti ve daha önce epilepsi ameliyatı olmamıştı. Tedaviden yaklaşık iki ay sonra nöbet sıklığı ortalama yüzde 92,6 azaldı. Çalışmaya göre bazı dönemlerde nöbetler tamamen durdu.

Yöntem nasıl çalışıyor?

"Kemogenetik" adı verilen yöntemde, belirli sinir hücrelerinin davranışı bir ilaçla açılıp kapatılabilen bir "moleküler şalter" yardımıyla kontrol ediliyor. Araştırmacılar, hastalık yapma özelliği giderilmiş bir adeno-ilişkili virüsü (AAV) taşıyıcı olarak kullandı. Bu virüs, yalnızca belirli bir ilaca yanıt veren bir alıcının genini taşıyor. Ekip, gerçek zamanlı MR görüntülemeyle iğneyi yönlendirerek virüsü nöbetlerin başladığı hipokampüse enjekte etti.

Bu alıcıyı üretmeye başlayan sinir hücreleri, düşük doz klozapin verildiğinde baskılanıyor. Klozapin normalde psikiyatride kullanılan bir ilaç; bu çalışmada ise çok daha düşük dozda, yalnızca "şalteri" çalıştırmak için kullanıldı. Böylece nöbetlere yol açan anormal elektriksel etkinliğin, beynin geri kalanını etkilemeden yalnızca hedef bölgede bastırılması amaçlanıyor.

Yöntem daha önce hayvan deneylerinde denenmişti. Maymunlarda yapılan ve 2023'te Nature Communications'ta yayımlanan bir çalışmada, nöbet odağına yerleştirilen benzer bir alıcı ve ardından verilen ilaçla nöbetlerin hızla bastırılabildiği gösterilmişti. Xuanwu ekibinin çalışması, bu yaklaşımın insanda denendiği ilk çalışma olarak öne çıkıyor.

Uzmanlar ne diyor?

Çalışmanın yürütücüsü Zhao, sonuçların ilaca dirençli epilepsi hastalarında kemogenetik nöromodülasyon için ilk kavram kanıtını sunduğunu ve daha büyük çalışmalarda değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Science dergisinin haberine göre tedavi ciddi yan etkiye yol açmadı. Yorumcular ise yalnızca üç hastayla yapılan bir çalışmanın yeni bir tedavi standardı anlamına gelmediğini, uzun süreli güvenlik ve etkinliğin daha geniş hasta gruplarında gösterilmesi gerektiğini hatırlatıyor.

Türkiye'de epilepsi

Epilepsi, dünyada en sık görülen nörolojik hastalıklardan biri. Türk Nöroloji Derneği'ne göre Türkiye'de yaklaşık 750 bin epilepsi hastası bulunuyor; bazı uzmanlar bu sayının 1 milyona yaklaştığını belirtiyor. Hastaların önemli bir bölümünde nöbetler ilaçlarla kontrol altına alınabiliyor. Ancak kaynaklara göre hastaların yaklaşık yüzde 20-30'unda nöbetler en az iki uygun ilaca rağmen sürüyor; bu gruba ilaca dirençli epilepsi deniyor.

İlaca dirençli hastalarda bugün cerrahi tedavi, beyin pili (vagus siniri uyarımı ya da derin beyin uyarımı) ve özel diyetler gibi seçenekler uygulanıyor. Çin'deki çalışma, ileride ameliyata uygun olmayan ya da ameliyat istemeyen hastalar için yeni bir seçenek olabileceği umudunu doğurdu. Nöbetleri süren hastaların tedavilerini kendi başlarına değiştirmemesi, yeni seçenekler için nöroloji hekimine danışması gerekiyor.