Dünya Diyabet Günü: Diyabetin belirtileri neler?

Dünya Diyabet Günü, her yıl 14 Kasım'da dünya genelinde anılıyor. Gün, Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF) ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından 1991'de başlatıldı, 2006'da Birleşmiş Milletler'in resmî günleri arasına girdi. Tarih, insülinin keşfinde payı bulunan Kanadalı bilim insanı Frederick Banting'in doğum gününe denk geliyor. Günün simgesi mavi halka; bu nedenle 14 Kasım akşamı dünyanın pek çok yerinde simge yapılar maviye bürünüyor.

Bu yılın teması ne?

Uluslararası Diyabet Federasyonu, 2026 Dünya Diyabet Günü'nün temasını "diyabete karşı erken harekete geçmek" olarak açıkladı. Federasyon, iki yıl sürecek yeni kampanyasıyla erken tarama ve erken teşhisin önemine dikkat çekiyor. IDF'nin verilerine göre dünyada 252 milyon yetişkin diyabetle yaşadığı hâlde hastalığının farkında değil. Federasyon ayrıca 635 milyon yetişkinin tip 2 diyabet geliştirme açısından yüksek risk taşıdığını belirtiyor. Erken teşhis edilen tip 2 diyabette yaşam tarzı değişiklikleri ve tedaviyle böbrek, göz, kalp ve sinir hasarı gibi komplikasyonların önlenebildiği ya da geciktirilebildiği vurgulanıyor.

Türkiye'de durum ne?

Türkiye'de diyabet sıklığına ilişkin en kapsamlı saha çalışması TURDEP-II oldu. 2010'un ilk yarısında 15 ilde 540 merkezde yürütülen araştırmaya göre Türk erişkinlerde diyabet sıklığı yüzde 13,7 olarak bulundu. Oran erkeklerde yüzde 12,4, kadınlarda yüzde 14,6 çıktı. 1997-1998'de yapılan TURDEP-I çalışmasında bu oran yüzde 7,2 idi; yani 12 yılda diyabet sıklığı yaklaşık yüzde 90 arttı. Aynı dönemde obezitenin de yüzde 44 arttığı belirlendi. Uzmanlar, hareketsiz yaşam, kilo artışı ve beslenme alışkanlıklarındaki değişimi bu artışın başlıca nedenleri arasında gösteriyor.

Sağlık Bakanlığı da diyabetle ilgili farkındalık çalışmalarında risk faktörlerini bilmenin ve düzenli kontrolün önemine vurgu yapıyor. Bakanlığın geçen yılki kampanyası "Riskinizi bilin, sorumluluğunuzu bilin" sloganıyla tip 2 diyabetin önlenmesi ya da geciktirilmesine odaklanmıştı.

Diyabetin belirtileri nelerdir?

Diyabet, vücudun yeterli insülin üretememesi ya da üretilen insülini etkili kullanamaması sonucu kan şekerinin yükselmesiyle ortaya çıkan kronik bir hastalık. Tip 2 diyabet uzun süre belirti vermeden ilerleyebiliyor; bu yüzden pek çok kişi teşhisi rastlantısal bir kan tahliliyle öğreniyor. Belirtiler ortaya çıktığında en sık görülenler şunlar:

• Sık sık susama ve çok su içme
• Sık idrara çıkma, özellikle gece
• Ağız kuruluğu ve sürekli açlık hissi
• Açıklanamayan yorgunluk ve halsizlik
• Nedeni bilinmeyen kilo kaybı
• Bulanık görme
• Geç iyileşen yaralar, sık tekrarlayan enfeksiyonlar
• El ve ayaklarda uyuşma ya da karıncalanma

Tip 1 diyabet ise daha çok çocukluk ve gençlik döneminde, genellikle hızlı başlayan belirtilerle ortaya çıkıyor. Çocuklarda aşırı su içme, gece altını ıslatma, kilo kaybı ve halsizlik görüldüğünde gecikmeden hekime başvurulması öneriliyor.

Kimler risk altında?

Tip 2 diyabet için başlıca risk faktörleri arasında fazla kilo ve özellikle bel çevresinde yağlanma, hareketsiz yaşam, ailede diyabet öyküsü, ileri yaş, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve gebelikte şeker hastalığı geçirmiş olmak sayılıyor. Uzmanlar, bu risklerden birini ya da birkaçını taşıyanların belirti olmasa da düzenli aralıklarla kan şekerini ölçtürmesini öneriyor.

Test için ne yapmalı?

Diyabet taraması için aile hekimine başvurulabiliyor. Açlık kan şekeri ve son üç ayın ortalama şekerini gösteren HbA1c testi, en sık kullanılan yöntemler arasında yer alıyor. Gerekli görüldüğünde şeker yükleme testi de yapılıyor. Teşhis konan hastalarda tedavi; beslenme düzeni, düzenli fiziksel aktivite, kilo kontrolü ve gerekirse ilaç ya da insülinle sürdürülüyor. Uzmanlar, düzenli yürüyüş, şekerli içeceklerin azaltılması ve sebze ağırlıklı beslenmenin tip 2 diyabet riskini azaltmada etkili olduğunu belirtiyor.

Bu haberdeki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; belirti ya da şikâyeti olanların bir sağlık kuruluşuna başvurması gerekir.