BDT zirvesi Türkmenistan'da: Avaza'da neler oldu?

Orta Asya’nın Hazar kıyısı bu hafta bölge liderlerini bir araya getiriyor.

Avaza’da iki zirve

BDT Liderler Zirvesi, 8–9 Ekim tarihlerinde Türkmenistan’ın Avaza Ulusal Turizm Bölgesi’nde yapılıyor; zirveye topluluğun dokuz üye ülkesinin devlet ve hükümet başkanları katılıyor. Aynı günlerde Rusya, Azerbaycan, İran, Kazakistan ve Türkmenistan liderlerinin katılımıyla Hazar Denizi’nin çevresini ve bölgesel iş birliğini konu alan zirve de toplanıyor.

Türkmen sofrası

Konuk liderler için 8 Ekim akşamı verilen yemekte Türkmen ve Avrupa mutfağından örnekler sunuldu. Menüde hindi ve kuzu kaburgalı pilav, etli, balkabaklı ve otlu samsa, dana biftek, çeşitli salatalar, meyve ve dondurma yer aldı. Gecenin kültürel programında Türkmen sanatçılar sahne aldı. Zirve kapsamında BDT ülkelerinin mutfaklarını tanıtan bir gastronomi sergisi de düzenlendi.

Putin–Pezeşkiyan görüşmesi

Putin, zirve marjında İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile bir araya geldi. Görüşmede enerji, tarım, ulaştırma ve ticaret alanlarındaki iş birliği ele alındı; taraflar ortak projelerin hızlandırılması konusunda uzlaştı.

Putin, görüşmenin basına açık bölümünde iki ülke arasındaki ticaret hacminin geçen yıl yüzde 21’in üzerinde arttığını, bu eğilimin bu yılın ilk yedi ayında da sürdüğünü söyledi. Putin, bölgedeki durumun görüşmenin en önemli gündem maddesi olduğunu belirterek Rusya’nın, İran’ın bölgedeki çatışmaları barışçıl yollarla çözme girişimlerini desteklediğini ve bu konuda yardıma hazır olduğunu ifade etti.

Pezeşkiyan da görüşmede, ABD’yi kastederek ülkelerin “tek taraflılığa fırsat vermemesi” gerektiğini söyledi ve İran’ın müzakere masasından hiçbir zaman ayrılmadığını belirtti.

Zirvede neler kararlaştırıldı?

Türkmenistan Devlet Başkanı Serdar Berdimuhamedov'un başkanlık ettiği BDT Devlet Başkanları Konseyi toplantısı, topluluğun kuruluşunun 35. yılına denk geldi. Rus basınına yansıyan bilgilere göre zirvede ekonomi, ticaret, ulaştırma, güvenlik ve yeni teknolojiler başlıca gündem maddeleri oldu.

Putin, toplantıdaki konuşmasında Rusya'nın BDT ülkeleriyle ticaret hacminin 2025'te 110 milyar doları aştığını, 2026'nın ilk yarısında ise yüzde 19 daha arttığını söyledi. Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, BDT'nin 2035'e kadar uzanan bir kalkınma stratejisinin hazırlanmasını önerdi. Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ise sınır ötesi dolandırıcılıkla mücadele için ortak bir iletişim merkezi kurulması teklifinde bulundu.

Zirvenin sonunda 2029 yılı "BDT'de Ulaştırma Bağlantısı Yılı" ilan edildi ve topluluğun geleceğine ilişkin ortak bir bildiri kabul edildi. Putin, liderlerin ortak tarihin korunmasına ilişkin ayrı bir karar da alacağını açıkladı.

Türk dünyası açısından önemi

Avaza'daki zirve, Orta Asya'daki Türk cumhuriyetlerinin liderlerini de bir araya getirdi. Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Azerbaycan, Türkiye'nin de üyesi olduğu Türk Devletleri Teşkilatı'nın üyeleri arasında; Türkmenistan ise teşkilatta gözlemci statüsünde bulunuyor. Bu ülkelerin hem BDT hem de Türk Devletleri Teşkilatı çerçevesinde yürüttüğü ulaştırma ve enerji projeleri, Hazar üzerinden Avrupa'ya uzanan Orta Koridor gibi Türkiye'yi de yakından ilgilendiren başlıkları kapsıyor.