Atık ısı nedir? Avrupa'nın gaz bağımlılığını azaltabilir mi?

Avrupa'da doğal gaza bağımlılığı azaltmanın yolları tartışılırken, enerji sektörünün bir bölümü dikkatleri yeni bir kaynağa değil, zaten üretilip kullanılmadan havaya verilen ısıya çekiyor. Danimarkalı enerji teknolojisi şirketi Danfoss'un Eylül 2026'da yayımladığı rapor, atık ısıyı "dünyanın en büyük kullanılmamış enerji kaynağı" olarak tanımlıyor. Rapor Euronews başta olmak üzere birçok yayın organında geniş yer buldu.

Atık ısı nedir, nasıl geri kazanılıyor?

Atık ısı, gündelik ve endüstriyel süreçlerin ortaya çıkardığı fazla sıcaklık demek. Bir süpermarketin soğutucuları çalışırken, bir veri merkezindeki sunucular soğutulurken ya da bir fabrikada metal işlenirken ortaya çıkan ısı çoğu zaman doğrudan havaya veriliyor. Bu ısı hem boşa gidiyor hem de şehirlerde "kentsel ısı adası" denilen etkiyi artırıyor.

Geri kazanım genellikle ısı pompalarıyla yapılıyor. Isı pompası, düşük sıcaklıktaki atık ısının sıcaklığını yükseltiyor; elde edilen ısı ya aynı binada ısıtma ve sıcak su için kullanılıyor ya da bölgesel ısıtma şebekesine verilerek çevredeki konutlara ve iş yerlerine taşınıyor. Bölgesel ısıtmanın yaygın olduğu Danimarka, İsveç ve Finlandiya gibi ülkelerde bu yöntem uzun süredir uygulanıyor.

Rapordaki rakamlar ne söylüyor?

Danfoss'un raporuna göre 2024'te dünya genelinde tüketilen enerjinin yaklaşık üçte ikisi ısı olarak kayboldu. Şirket, 2023'te dünyada en az 3.100 teravatsaatlik atık ısının yakalanamadığını, bunun geri kazanılmasının yılda 140 milyar avroya kadar tasarruf sağlayabileceğini hesaplıyor. Danfoss'un kendi yayınında bu rakamlar dünya geneli için veriliyor; Euronews'in haberinde ise aynı tutar Avrupa bağlamında aktarıldı. Bu nedenle 140 milyar avroluk tasarrufu yalnızca Avrupa'ya ait bir rakam olarak okumamak gerekiyor.

Rapor Avrupa için ayrı bir karşılaştırma da yapıyor: Kıtada her yıl boşa giden ısı, Paris kentinin 48 yıldan uzun süre enerji ihtiyacını karşılayacak büyüklükte. Almanya'da ise mevcut sanayi kaynaklı atık ısının, ülkenin bölgesel ısıtma talebinin yüzde 30'undan fazlasını karşılayabileceği belirtiliyor. Bu hesaba veri merkezleri dahil değil; ülkede 3 binden fazla sunucu tesisi bulunduğu, bunların da hesaba katılmasıyla potansiyelin belirgin biçimde artacağı ifade ediliyor.

Danimarka örneği: Gazı tamamen bırakan fabrika

Raporda yer alan örneklerden biri Danimarka'daki bir alüminyum üreticisi. Tesis, kendi üretim sürecinde ortaya çıkan ısıyı yeniden kullanarak gaz tüketimini tamamen bıraktı. Rapora göre bu sayede tasarruf edilen gaz, 132 Danimarka hanesinin bir yıllık ısıtma ve sıcak su ihtiyacına denk geliyor.

Danfoss İklim Çözümleri Başkanı Kristian Strand, raporla ilgili değerlendirmesinde "Ödediğimiz enerjiyi çöpe atıyoruz" dedi. Strand'a göre atık ısı dünyanın en büyük kullanılmamış enerji kaynaklarından biri ve onu yeniden kullanmak, Avrupa'nın rekabet gücünü, enerji güvenliğini ve dayanıklılığını güçlendirmenin en hızlı yollarından biri.

Önündeki engeller neler?

Raporda ve rapora ilişkin değerlendirmelerde üç engel öne çıkıyor. Birincisi, ısı geri kazanım sistemlerinin ve bölgesel ısıtma bağlantılarının ilk yatırım maliyeti yüksek. İkincisi, birçok Avrupa ülkesinde elektrik, vergiler ve şebeke bedelleri nedeniyle gazdan pahalı; bu da elektrikle çalışan ısı pompalarını ekonomik olarak zorlaştırıyor. Üçüncüsü, ısıyı üreten tesis ile ısıya ihtiyaç duyan binaların aynı şebekeye bağlanması için planlama ve izin süreçleri gerekiyor.

Danfoss, sanayide ısı geri kazanımının "standart uygulama" hâline gelmesini, enerji işletmecilerinin şebeke bağlantılarını kolaylaştırmasını ve hükümetlerin elektriği gazdan pahalı kılan düzenlemeleri gözden geçirmesini öneriyor. Raporu değerlendiren bağımsız yayınlar ise açıklanan rakamların teknik potansiyeli gösterdiğini, bunun tamamının ekonomik olarak geri kazanılabileceği anlamına gelmediğini hatırlatıyor. Raporu hazırlayan Danfoss'un ısı pompası ve bölgesel ısıtma ekipmanı üreten bir şirket olduğu da not edilmeli.

Türkiye için ne anlama geliyor?

Türkiye'de bölgesel ısıtma Avrupa'nın kuzeyindeki kadar yaygın değil; ısınmada doğal gaz kombileri ve merkezi kazanlar ağırlıkta. Buna karşılık çimento, demir-çelik, cam ve seramik gibi enerji yoğun sektörlerde atık ısıdan elektrik üretimi ve proses ısısının geri kazanımı uzun süredir uygulanan yöntemler arasında. Antalya'da süren COP31'de elektrifikasyon ve enerji verimliliği başlıklarının öne çıkması, atık ısının geri kazanımını da enerji gündeminin parçası hâline getiriyor.