ABD'de uçuşlar neden durduruldu?

ABD'de hava ulaşımı, 13 Kasım Cuma günü son yılların en geniş çaplı aksamalarından birini yaşadı. Federal Havacılık İdaresi (FAA), hava trafik kontrol sisteminde ortaya çıkan iletişim sorunları nedeniyle ülke genelindeki havalimanlarından kalkışları geçici olarak durdurdu. Havada bulunan uçakların varış noktalarına devam etmesine izin verilirken yeni kalkışlara izin verilmedi. ABD basınına göre bu, 11 Eylül 2001 saldırılarından bu yana ülke çapında verilen ikinci kalkış durdurma kararı oldu; bir öncekini FAA, Ocak 2023'te pilotlara uyarı gönderen NOTAM sistemindeki arıza nedeniyle vermişti.

Kesinti nasıl başladı?

CNN, NBC ve The Air Current'ın aktardığına göre sorunlar önce Chicago'daki Hava Yolu Trafik Kontrol Merkezi'nde başladı, kısa sürede Boston, Washington, New York ve Minneapolis merkezleri de benzer arızalar bildirdi. Bu merkezler, havalimanları arasındaki yüksek irtifa trafiğini yöneten ve ABD hava sahasını bölgelere ayıran ana kontrol birimleri. Kalkış durdurma kararının başlangıç saati kaynaklara göre farklı veriliyor: ABD Doğu saatiyle 14.54 ile 16.00 arasında değişen saatler aktarıldı. Bu, Türkiye saatiyle 13 Kasım gecesi 23.00 ile 24.00 arasına denk geliyor.

FAA yaptığı açıklamada, birden fazla Hava Yolu Trafik Kontrol Merkezi'ni etkileyen iletişim sorunları nedeniyle kararı aldığını ve teknisyenlerin konuyu incelediğini bildirdi. Yaklaşık dört saat sonra, ABD Doğu saatiyle 20.15 civarında durdurma kaldırıldı ve kalkışlar kademeli olarak yeniden başladı. CNBC'ye göre kriz süresince on binden fazla uçuş gecikme ya da iptalden etkilendi; FlightAware verilerini aktaran The Washington Times, yaklaşık 1.840 iptal ve 10 binin üzerinde gecikme bildirdi; havayolu şirketleri uçak ve mürettebat planlaması bozulduğu için iptallerin hafta sonuna da yansıyacağını duyurdu.

Resmî açıklamalar ne diyor?

ABD Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, sorunun hava trafik kontrol sistemindeki yönlendiricilerin (router) veriyle aşırı yüklenmesinden ve tutarsız okumalar vermesinden kaynaklandığını söyledi. Duffy, sistemi "inanılmaz derecede eski" diye niteledi ve hava trafik altyapısının yenilenmesi gerektiğini vurguladı.

İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin ise ABC News'e yaptığı açıklamada, şu aşamada bir siber saldırıya ya da terör tehdidine işaret eden bir bulgu olmadığını belirtti. Ancak Mullin, siber saldırı ihtimalini tamamen dışlamadı ve incelemenin sürdüğünü söyledi. Kesintinin kesin teknik nedeni henüz resmî olarak açıklanmadı.

CBS News'e konuşan birden çok kaynağa göre, ABD hava trafik kontrol sistemini birbirine bağlayan özel iletişim ağına yapılan bir güncelleme sistemin yeniden başlamasına, ardından çökmesine ve iletişim kesintisine yol açtı. The Wall Street Journal ise kesintinin L3Harris şirketinin yönettiği telekomünikasyon ağını etkilediğini yazdı. FAA, sorunun nerede başladığını ve nasıl yayıldığını henüz resmî olarak doğrulamadı. Beyaz Saray da kesintinin arkasında kötü niyetli bir eylem olduğuna dair işaret bulunmadığını açıkladı.

Yapay zekâ sistemi de inceleniyor

FAA, SMART adlı yapay zekâ destekli trafik yönetim aracını Eylül 2026'nın sonunda Washington bölgesinde sınırlı olarak kullanmaya başlamıştı. Boston merkezli Air Space Intelligence'ın geliştirdiği sistem için Haziran 2026'da 12 yıllık, 875 milyon dolara kadar bir sözleşme imzalanmıştı; araç hava durumu gibi nedenlerle oluşan gecikmelere alternatif rota önerileri sunuyor, kararı ise hava trafik yöneticileri veriyor. Ülke geneline yayılması 2028'e kadar planlanıyor.

Mullin'in aktardığına göre federal kurumlar, FAA'nın kısa süre önce kullanmaya başladığı bu yapay zekâ tabanlı sistemin kesintiyle bir bağlantısı olup olmadığını da inceliyor. Sistemin sağlayıcısı Air Space Intelligence ise yaptığı açıklamada, kendi yazılımının ülke çapındaki kalkış durdurmaya yol açmadığını savundu. FAA da SMART'ın genişletilmesinin kalkış durdurmaya yol açtığını reddetti. İnceleme sonuçlanana kadar kesintinin nedenine ilişkin hiçbir iddia doğrulanmış değil.

İngiltere'de de benzer arızalar yaşanmıştı

Hava trafik altyapısındaki teknik sorunlar yalnızca ABD'nin gündeminde değil. İngiltere'nin hava trafik hizmetlerini yürüten NATS, 8-9 Eylül 2026'da yaşanan teknik arıza nedeniyle saatlerce aksama yaşadı; binden fazla uçuş iptal edildi, yüz binlerce yolcu havalimanlarında kaldı. NATS İcra Kurulu Başkanı Martin Rolfe, arızanın siber saldırıdan kaynaklanmadığını açıkladı. 21 Eylül'de ise İskoçya'daki Prestwick merkezinde ikinci bir sorun yaşandı; NATS'in raporuna göre bu kez neden, uçuşlara radar tanımlama kodu atayan sistemdeki bir yazılım hatasıydı. Havayolu şirketleri art arda gelen arızaların ardından NATS yönetimine sert tepki göstermişti.

Eskiyen altyapı tartışması

ABD'de hava trafik kontrol sisteminin eskiliği uzun süredir tartışılıyor. Ocak 2023'teki NOTAM arızası, 2025'te bazı merkezlerde yaşanan radar ve iletişim kopmaları ve son olarak 13 Kasım'daki kesinti, sistemin yenilenmesi çağrılarını güçlendirdi. Ulaştırma Bakanlığı, hava trafik kontrol altyapısının modernizasyonu için kapsamlı bir yenileme programı yürüttüğünü daha önce açıklamıştı. Uzmanlar, eski donanım ile yeni yazılımların bir arada çalıştığı sistemlerde tek bir noktadaki arızanın birçok merkezi aynı anda etkileyebildiğine dikkat çekiyor.

Geçmişte benzer olaylar

ABD'de hava trafik iletişiminde yaşanan sorunlar ilk kez gündeme gelmiyor. 11 Ocak 2023'te pilotlara uyarı gönderen NOTAM sistemindeki arıza, FAA'nın ülke genelinde iç hat kalkışlarını durdurmasına yol açmıştı; FAA, arızanın bir çalışanın yanlışlıkla dosya silmesinden kaynaklandığını açıklamıştı. 28 Nisan 2025'te ise Newark Havalimanı'na gelen uçakları yöneten Philadelphia yaklaşma kontrol merkezi, yaklaşık 90 saniye boyunca uçaklarla radar ve telsiz bağlantısını kaybetti. FAA bu olayı "eskimiş" telekomünikasyon altyapısına bağlamış; Senato'daki ifadeye göre yedek veri hattı da devreye girmemişti. 9 Mayıs 2025'te aynı merkezde 90 saniyelik ikinci bir kesinti yaşandı. FAA bunun üzerine yeni yüksek kapasiteli hatlar ve geçici yedek sistem kuracağını açıklamıştı.

Genel bağlam olarak, ABD Siber Güvenlik ve Altyapı Güvenliği Ajansı (CISA) ve müttefik kurumlar Şubat 2024'te yayımladıkları ortak uyarıda, "Volt Typhoon" adı verilen ve Çin bağlantılı olduğu belirtilen bir siber grubun ABD'de ulaşım dahil kritik altyapı ağlarına sızdığını bildirmişti. Bu uyarının 13 Kasım'daki kesintiyle bir ilgisi olduğuna dair hiçbir kanıt yok; yetkililer de böyle bir bağlantı kurmadı.

Cevap bekleyen sorular

• Arıza neden aynı anda birden çok merkezde oldu? Sorun Chicago'da başladı ve kısa sürede Boston, Washington, New York ve Minneapolis'e yayıldı. Basına göre ortak payda, merkezleri birbirine bağlayan özel iletişim ağı; ancak FAA bunu henüz resmî olarak doğrulamadı.
• Ağa yapılan güncellemeyi kim, ne zaman yaptı? CBS'in kaynakları bir güncellemeden söz ediyor; güncellemenin içeriği ve neden yedek sistemlerin devreye girmediği açıklanmadı.
• Yapay zekâ sistemi incelemesinin kapsamı ne? Mullin incelemenin sürdüğünü söyledi, FAA ve sağlayıcı şirket ise sistemin sebep olmadığını savunuyor.
• Resmî açıklamalar neden farklı vurgu taşıyor? Ulaştırma Bakanı Duffy sorunu eski sisteme ve aşırı yüklenen yönlendiricilere bağlarken, İç Güvenlik Bakanı Mullin saldırı işareti olmadığını ama siber saldırı ihtimalinin dışlanmadığını söyledi.

Bilinenler: Kalkış durdurma kararının bir iletişim kesintisinden kaynaklandığı, yaklaşık dört saat sürdüğü, on binden fazla uçuşun etkilendiği ve yetkililerin şu an bir saldırı işareti görmediği. Bilinmeyenler: Kesintinin kesin teknik nedeni, nerede başladığı, yedek sistemlerin neden çalışmadığı ve incelemenin ne zaman sonuçlanacağı. Bu sorulara resmî cevap gelmeden kimseyi sorumlu tutmak ya da bir saldırıdan söz etmek için kanıt bulunmuyor.

Türkiye'den ABD'ye uçacaklar ne yapmalı?

Kalkış durdurma kararı ABD içindeki havalimanlarından yapılan kalkışları kapsıyordu; ABD'ye gelen uluslararası seferlerin bu karardan nasıl etkilendiğine ilişkin havayolu şirketlerinin ayrıntılı bir açıklaması bulunmuyor. Ancak ABD'deki uçak ve mürettebat planlaması bozulduğu için bağlantılı uçuşlarda ve dönüş seferlerinde gecikmeler yaşanabilir. Hafta sonu ABD'ye ya da ABD'den Türkiye'ye seyahat edecek yolcuların, havalimanına gitmeden önce bilet aldıkları havayolu şirketinin internet sitesinden ya da mobil uygulamasından sefer durumunu kontrol etmesi, bağlantılı uçuşu olanların aktarma sürelerini gözden geçirmesi öneriliyor. ABD'de iptal edilen uçuşlarda yolcular, ABD Ulaştırma Bakanlığı kurallarına göre seyahat etmek istemezlerse bilet bedelinin iadesini talep edebiliyor.

Washington'da başka bir güvenlik tartışması

ABD'de son aylarda gündemde olan bir başka güvenlik konusu ise üst düzey yetkililerin askerî konutlara taşınması. Axios, The New York Times ve The Atlantic'in haberlerine göre Savunma Bakanı Pete Hegseth, Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Beyaz Saray Genel Sekreter Yardımcısı Stephen Miller, eski İç Güvenlik Bakanı Kristi Noem ve Başsavcı Pam Bondi gibi isimler Washington çevresindeki askerî üslerde bulunan konutlarda yaşamaya başladı. Haberlerde gerekçe olarak siyasi şiddet ve güvenlik kaygıları gösterildi. Başkan Donald Trump bu konuda, yetkililerin bunu kendilerinin tercih ettiğini söyledi.

Bu tartışma, 13 Kasım'daki hava trafik kesintisinden bağımsız bir konu. Yetkililer, uçuş durdurma kararının bir güvenlik tehdidiyle bağlantılı olduğuna dair şu ana kadar herhangi bir bulgu bulunmadığını açıkladı.

FAA ve ABD Ulaştırma Bakanlığı'nın kesintinin nedenine ilişkin incelemesi sürüyor. Resmî açıklama geldiğinde bu haberi güncelleyeceğiz.