Yasa dışı üreme hücresi ticareti soruşturmasında neler var?

İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı Terör ve Örgütlü Suçlar Soruşturma Bürosu koordinesinde yürütülen soruşturma, Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi'ne (CİMER) gelen bir ihbarla başladı. İstanbul merkezli 14 ilde eş zamanlı düzenlenen operasyonda 53 şüpheli hakkında işlem başlatıldı, 39 kişi gözaltına alındı. Bazı haberlerde gözaltı sayısı 36 olarak geçiyor; bir şüphelinin hâlihazırda cezaevinde, yedi şüphelinin ise yurt dışında olduğu belirlendi.

41 kadın, 811 yurt dışı seyahati

Soruşturma dosyasına yansıyan bilgilere göre örgütün, para karşılığında yumurta hücresi vermeye ikna ettiği kadınları yurt dışındaki kliniklere götürdüğü öne sürülüyor. Tespitlere göre 41 kadın donör, toplam 811 kez Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Arnavutluk ve Gürcistan'a götürüldü. Türkiye'de üreme hücresi bağışı ve satışı yasak.

Haberlere göre organizatörlerin, kadınlara yumurta başına 60-80 avro ödediği ve aynı hücreleri kliniklere yaklaşık 100 avroya sattığı iddia ediliyor. Mali incelemelerde yaklaşık 2 milyon avroluk para trafiği tespit edildi.

Şüpheliler arasında doktorlar da var

İşlem başlatılan 53 kişi arasında örgüt lideri olduğu değerlendirilen bir kişi, beş örgüt yöneticisi, 41 donör kadın, iki kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ile dört seyahat organizatörü bulunuyor. Soruşturma kapsamında seyahat kayıtları, banka hareketleri ve ele geçirilen dijital materyaller inceleniyor.

Operasyon yapılan iller

Soruşturmada son durum ne?

Operasyonun ardından gözaltına alınan şüpheliler adliyeye sevk edildi. Basına yansıyan bilgilere göre şüphelilerden 8'i tutuklandı, 36'sı adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı; ancak tutuklama ve gözaltı sayıları haberden habere farklı veriliyor ve Başsavcılık tarafından sayılara ilişkin ayrıntılı bir açıklama yapılmadı. Haberlere göre örgüt lideri olduğu öne sürülen şüphelinin etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanmak istediğini belirttiği de aktarıldı. Soruşturma sürüyor; dosya hakkında henüz bir iddianame düzenlendiğine dair bilgi yok. Şüphelilerin suçluluğu mahkeme kararıyla kesinleşmedikçe masumiyet karinesi geçerlidir.

Soruşturma dosyasına yansıyan bilgilere göre her bir satışın 60 ile 80 avro arasında bir ödemeyle yapıldığı ileri sürülüyor. Bazı haberlerde, donör kadınların fotoğraflarının yer aldığı kataloglar üzerinden "sipariş" alındığı da iddia edildi.

Türkiye'de üreme hücresi bağışı yasal mı?

Türkiye'de üremeye yardımcı tedavi uygulamaları, Sağlık Bakanlığı'nın Üremeye Yardımcı Tedavi Uygulamaları ve Üremeye Yardımcı Tedavi Merkezleri Hakkında Yönetmeliği ile düzenleniyor. Bu düzenlemeye göre tüp bebek tedavisinde yalnızca evli çiftin kendi üreme hücreleri kullanılabiliyor; başka birinden yumurta ya da sperm alınması (donörlük) ve üreme hücresi alım satımı yasak. Yurt dışında donör kullanımına aracılık etmek ve bu amaçla yönlendirme yapmak da yasak kapsamında değerlendiriliyor. Bu nedenle soruşturma, organize suç ve yasa dışı üreme hücresi ticareti iddiaları üzerinden yürütülüyor.

Sağlık riskleri neler?

Uzmanlar, yumurta toplanması için uygulanan hormon tedavilerinin denetimsiz ve tekrarlı yapılmasının kadın sağlığı açısından ciddi riskler taşıdığına dikkat çekiyor. Kısa aralıklarla tekrarlanan işlemler, yumurtalıkların aşırı uyarılması gibi komplikasyonlara yol açabiliyor. Soruşturmada bazı kadınların çok sayıda kez yurt dışına götürüldüğünün belirlenmesi, bu açıdan da endişe yaratıyor.

Operasyon İstanbul merkezli olarak Ankara, İzmir, Adana, Antalya, Tekirdağ, Giresun, Aydın, Edirne, Kocaeli, Sakarya, Şanlıurfa, Karaman ve Muğla'da eş zamanlı yürütüldü. Şüphelilerin emniyetteki işlemlerinin sürdüğü, soruşturmanın genişleyebileceği belirtiliyor.