Yanıltıcı bilgi yayma suçunun cezası ne?

Sosyal medya paylaşımları nedeniyle açılan soruşturmalar, Türkiye'de son yıllarda sık gündeme gelen başlıklardan biri. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, sosyal medyada "çok önemli bir bakan istifa edecek" içerikli paylaşım yapan bir kullanıcı hakkında soruşturma başlattı. Gözaltına alınan kişi, emniyetteki işlemlerinin ardından Ankara Adliyesi'ne sevk edildi.

Savcılık ifadesinin ardından nöbetçi sulh ceza hâkimliğine sevk edilen kişi, "halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma" suçundan tutuklandı. Tutuklama, soruşturmanın selameti için alınan bir koruma tedbiri; suçluluğun tespiti anlamına gelmiyor. Kişi hakkında kesinleşmiş bir mahkeme kararı bulunmuyor.

Bu suç ne zaman kanuna girdi?

"Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma" suçu, Türk Ceza Kanunu'na 2022 yılında yapılan bir düzenlemeyle 217/A maddesi olarak eklendi. Kamuoyunda "dezenformasyon yasası" olarak anıldı. Düzenleme, basın ve ifade özgürlüğü açısından tartışmalara yol açmış, çeşitli meslek örgütleri ve hukukçular maddenin belirsiz ifadeler içerdiğini öne sürmüştü.

Cezası ne kadar?

Kanun maddesine göre suçun cezası bir yıldan üç yıla kadar hapis. Failin gerçek kimliğini gizleyerek ya da bir örgütün faaliyeti çerçevesinde suçu işlemesi hâlinde ceza yarı oranında artırılıyor. Yani anonim hesaplardan yapılan paylaşımlarda ceza daha ağır olabiliyor.

Her yanlış paylaşım suç mu?

Hayır. Maddenin uygulanabilmesi için birkaç şartın bir arada bulunması gerekiyor:

• Bilgi gerçeğe aykırı olmalı: Doğru olan ya da doğruluğu tartışmalı bir bilgi bu kapsama girmiyor.
• Alenen yayılmalı: Paylaşımın belirsiz sayıda kişiye ulaşabilecek biçimde yapılmış olması gerekiyor.
• Kamu barışını bozmaya elverişli olmalı: İçerik, ülkenin iç ve dış güvenliği, kamu düzeni ve genel sağlığı bakımından endişe yaratmaya elverişli olmalı.
• Kasten işlenmeli: Bilginin gerçeğe aykırı olduğunu bilerek yaymak aranıyor.

Kişisel görüş bildirmek, eleştiri yapmak ya da bir iddiayı kaynak göstererek aktarmak ile gerçeğe aykırı bir bilgiyi kasten yaymak hukuken farklı değerlendiriliyor. Ancak maddedeki "kamu barışını bozmaya elverişli" ifadesinin yoruma açık olduğu, bu nedenle uygulamada belirsizlik doğurduğu eleştirileri sürüyor.

Sosyal medyada nelere dikkat edilmeli?

• Doğruluğundan emin olunmayan iddialar paylaşılmadan önce resmî kaynaklardan kontrol edilmeli.
• "Duyduğuma göre", "kulis bilgisi" gibi ifadelerle aktarılan bilgiler, kaynağı belirtilse bile sorumluluğu ortadan kaldırmıyor.
• Başkasına ait bir içeriği paylaşmak (retweet, alıntı) da ayrı bir yayma eylemi sayılabiliyor.
• Afet, salgın ve güvenlik olayları gibi kriz dönemlerinde doğrulanmamış bilgi paylaşımı daha sıkı denetleniyor.
• Yanlış olduğu anlaşılan bir paylaşımın silinmesi ve düzeltilmesi, soruşturmada dikkate alınabiliyor.

Başka hangi suçlar gündeme gelebiliyor?

Sosyal medya paylaşımları nedeniyle açılan soruşturmalarda yalnızca 217/A maddesi uygulanmıyor. Hakaret, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak yayılması, özel hayatın gizliliğini ihlal, halkı kin ve düşmanlığa tahrik gibi suçlar da gündeme gelebiliyor. Ayrıca kişilik haklarına saldırı niteliğindeki paylaşımlar için erişim engeli ve tazminat davası yolu açık.

İfade özgürlüğü Anayasa'nın 26. maddesiyle güvence altında; ancak bu hak sınırsız değil ve başkalarının hakları, kamu düzeni ve genel ahlak gibi gerekçelerle kanunla sınırlanabiliyor. Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yolu, bu dengeyi denetleyen mekanizmalardan biri.

Dijital hak ve yükümlülüklere ilişkin diğer haberlerimizi sitemizden takip edebilirsiniz.