Voyager 1 hangi sınırı geçiyor?

NASA'nın 49 yıl önce fırlattığı Voyager 1, uzay araştırmalarında yeni bir eşiğe yaklaşıyor. Basına yansıyan hesaplamalara göre araç 18 Kasım 2026'da Dünya'dan bir ışık günü, yani yaklaşık 25,9 milyar kilometre uzaklığa ulaşacak. Bu, ışığın ya da bir radyo sinyalinin tam 24 saatte kat ettiği mesafe. Bazı kaynaklar, mesafenin ölçüldüğü referans noktasına göre tarihi birkaç gün önce veriyor.

Bir ışık günü ne demek?

Işık saniyede yaklaşık 300 bin kilometre yol alıyor. Güneş'ten çıkan ışık Dünya'ya yaklaşık 8 dakika 20 saniyede, Ay'dan yansıyan ışık 1,3 saniyede ulaşıyor. Voyager 1 ise artık o kadar uzakta ki, kontrol merkezinden gönderilen bir sinyalin araca varması bir tam gün sürecek. Mühendislerin bir komut gönderip sonucunu görmesi için yaklaşık 48 saat beklemesi gerekecek.

Bu mesafe Dünya ile Güneş arasındaki uzaklığın 170 katından fazla. Yine de en yakın yıldız sistemi Alpha Centauri'ye olan uzaklığın çok küçük bir parçası: O sisteme ışık bile 4 yıldan uzun sürede ulaşıyor.

Voyager 1 nasıl bu kadar uzağa gitti?

Voyager 1, 5 Eylül 1977'de ABD'nin Florida eyaletindeki Cape Canaveral'dan fırlatıldı. İkiz aracı Voyager 2 aynı yıl birkaç hafta önce yola çıkmıştı. Gezegenlerin nadir görülen dizilişinden yararlanan araçlar, her gezegenin çekim kuvvetini bir sapan gibi kullanarak hız kazandı.

Voyager 1, 1979'da Jüpiter'in, 1980'de Satürn'ün yanından geçti; bu geçişlerde gezegenlerin ve uydularının daha önce görülmemiş fotoğraflarını gönderdi. Jüpiter'in uydusu Io'da etkin volkanlar ilk kez bu araçla görüldü. 1990'da araçtan çekilen ve Dünya'yı uzayda küçük bir nokta olarak gösteren "Soluk Mavi Nokta" fotoğrafı, bilim tarihinin en tanınmış görüntüleri arasına girdi.

Araç, Ağustos 2012'de Güneş rüzgârının etkisinin sona erdiği sınırı aşarak yıldızlararası uzaya geçen ilk insan yapımı nesne oldu. Bugün saatte yaklaşık 61 bin kilometre hızla yol alıyor.

Enerjisi ne kadar dayanacak?

Voyager araçları enerjisini plütonyumun bozunmasıyla ısı üreten radyoizotop jeneratörlerden alıyor. Üretilen güç her yıl yaklaşık 4 watt azalıyor. NASA mühendisleri aracın çalışmaya devam edebilmesi için son yıllarda ısıtıcıları ve bazı bilimsel cihazları tek tek kapattı. Ajans, enerji tasarrufu nedeniyle kalan cihazların da önümüzdeki yıllarda kapatılacağını, aracın 2030'lu yıllara kadar sınırlı da olsa veri gönderebileceğini öngörüyor.

49 yıllık araç son yıllarda zaman zaman arızalarla da gündeme geldi. 2023 sonunda bilgisayarlarından birindeki bozulma nedeniyle aylarca anlamlı veri gönderemedi; NASA ekipleri milyarlarca kilometre uzaktan yazılım düzeltmesi yaparak aracı yeniden çalışır hâle getirdi.

Altın plakta ne var?

Her iki Voyager aracında da "Altın Plak" adı verilen bir kayıt bulunuyor. Plakta Dünya'dan sesler, müzik örnekleri, 55 dilde selamlama mesajları ve bilimsel bilgiler içeren görüntüler yer alıyor. Kayıt, araçlardan birinin bir gün başka bir uygarlık tarafından bulunması ihtimaline karşı hazırlandı. Plağın içeriğini, astronom Carl Sagan'ın başkanlığındaki bir kurul seçti.

Voyager 1'in bir ışık günü sınırına ulaşması bilimsel bir keşif değil, ama insanlığın uzaya gönderdiği bir aracın ulaştığı en uzak noktayı simgeleyen tarihî bir eşik olarak görülüyor. Araç enerjisi tükendikten sonra da sessizce yoluna devam edecek; yaklaşık 40 bin yıl sonra başka bir yıldızın görece yakınından geçmesi bekleniyor.