Polonya'da Anayasa Mahkemesi krizi: Başbakan Tusk muhalefeti hukuku çiğnemekle suçladı, Cumhurbaşkanı Nawrocki "anayasal organın zorla ele geçirilmesi" dedi

Rus haber sitesi Gazeta.ru'nun Polonya basınına dayandırdığı habere göre Başbakan Donald Tusk, ülkedeki anayasa krizinin derinleştiği bir günde vatandaşlara seslendi. Tusk, muhalefetteki Hukuk ve Adalet Partisi'ni (PiS), Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki'yi ve eski Cumhurbaşkanı Andrzej Duda'yı hukukun üstünlüğünü yıkmakla suçladı.

Tusk ne dedi?

Polonya'nın Wiadomości haber programının aktardığına göre Tusk şu ifadeleri kullandı: "Dün Anayasa Mahkemesi binası önünde öfke verici olaylara tanık olduk. Polonya'da bir daha böyle sahneler görmek zorunda kalmamayı içtenlikle umuyorum. Ancak barışa giden yol, kanunsuzluğa ve şiddete göz yummaktan geçemez. Demokratik devlet güçlü olmalı ve adaleti sağlayabilmelidir. Bu durumları saatlerdir kaygıyla izliyoruz."

Tusk, hükümetin yargı sistemindeki reformlara devam edeceğini ve hukuka uyulması söz konusu olduğunda uzlaşma aramayacağını söyledi. Başbakan, PiS iktidarı döneminde oluşturulan Anayasa Mahkemesi'nin bağımsızlığını yitirdiğini, mevcut meclis çoğunluğunun mahkemenin işleyişini değiştirme girişimlerinin ise siyasi rakipleri tarafından engellendiğini savundu.

Tusk konuşmasında ayrıca Anayasa Mahkemesi çevresindeki çatışmada muhalefetin bir "Rus bot ordusu" tarafından desteklendiğini öne sürdü. Başbakan bu iddiaya ilişkin bir kanıt ya da ayrıntı paylaşmadı. Rusya tarafından iddiaya ilişkin bir açıklama haberlere yansımadı.

Nawrocki: "Anayasal organ zorla ele geçirildi"

Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki ise krizi tamamen farklı yorumladı. Senegal'e yaptığı ziyareti yarıda kesip ülkesine dönen Nawrocki, yaşananları hükümetin "anayasal düzeni ihlal etmesi" ve "anayasal bir organı zorla ele geçirmesi" olarak nitelendirdi ve mahkemenin önceki yönetiminin göreve iade edilmesini talep etti. Polonya basınına göre Nawrocki cumartesi sabahı mahkeme binasında, hükümetin desteklediği yargıçlarla sözlü bir tartışma yaşadı ve onlara "Siz Anayasa Mahkemesi yargıcı değilsiniz" dedi.

Muhalefetteki PiS'in önde gelen isimlerinden eski Başbakan Mateusz Morawiecki de Tusk hükümetine karşı gensoru hazırlığında olduklarını açıkladı. Cumhurbaşkanı cephesi, krizin Tusk'ın meclis çoğunluğunu zayıflatmasını umuyor.

Krizin arka planı

Polonya'daki Anayasa Mahkemesi tartışması yeni değil; kökleri 2015'e uzanıyor. O yıl iktidara gelen PiS, mahkemenin 15 yargıcından beşinin atanmasını ve mahkemenin işleyişini değiştiren düzenlemeler yaptı. Avrupa Birliği ve Polonyalı hukukçuların bir bölümü bu adımların mahkemenin bağımsızlığını zedelediğini savunurken PiS, düzenlemelerin anayasaya uygun olduğunu ileri sürdü.

2023 seçimlerinin ardından iktidara gelen Tusk liderliğindeki koalisyon, PiS döneminde yapılan atamaların geçersiz olduğunu ve mahkemenin yeniden yapılandırılması gerektiğini savunuyor. Meclis bu yıl 15 üyeli mahkemeye sekiz yargıç seçti; ancak mahkemenin başkanı Bogdan Święczkowski, bunlardan beşinin görev yapmasına izin vermedi. Hükümetin cuma akşamı Święczkowski'yi görevden uzaklaştırmasıyla kriz sokağa taşındı.

Bundan sonra ne olacak?

Polonya'da hükümet ile cumhurbaşkanı arasındaki yetki çatışması, Nawrocki'nin 2025'te göreve başlamasından bu yana sürüyor. Cumhurbaşkanının veto yetkisi, hükümetin yargı reformlarını yasalaştırmasını zorlaştırıyor. Morawiecki'nin duyurduğu gensorunun sonuç verebilmesi için Meclis'te mutlak çoğunluk ve yeni bir başbakan adayı gerekiyor; mevcut sandalye dağılımında bu çoğunluğun nasıl sağlanacağı belirsiz. Mahkeme binası önündeki protestoların sürüp sürmeyeceği ve yargıçlar arasındaki görev anlaşmazlığının nasıl çözüleceği, önümüzdeki günlerde Polonya siyasetinin seyrini belirleyecek.