Haberin Sesi Giriş📻 Haberinsesi.net/radyo TRRUUZ HaberGönderReklamVer
Dünya

Nelson Mandela kimdir? Özgürlüğün simgesinin hikâyesi

Haberin Sesi Haber Merkezi · Yayın sorumlusu: Muzaffer Çavdar · 17 Kasım 2026 12:00
WhatsApp Telegram X Facebook
Nelson Mandela kimdir? Özgürlüğün simgesinin hikâyesi
Kısaca
  • Kim? Doğum adı Rolihlahla Mandela. Avukat, Afrika Ulusal Kongresi (ANC) lideri, 1994-1999 arasında Güney Afrika Cumhurbaşkanı. Halkı ona klan adıyla "Madiba" diyor.
  • Doğumu: 18 Temmuz 1918, Güney Afrika'nın Doğu Kap bölgesindeki Mvezo köyü; Thembu kraliyet soyundan bir aile.
  • Cezaevi: 5 Ağustos 1962'de tutuklandı. 1964'teki Rivonia davasında sabotaj suçlamasıyla ömür boyu hapse mahkûm edildi; 11 Şubat 1990'da serbest bırakıldı.
  • Ödül: 1993 Nobel Barış Ödülü'nü, son apartheid dönemi cumhurbaşkanı F. W. de Klerk ile birlikte aldı.
  • Cumhurbaşkanlığı: Ülkenin ilk demokratik seçiminin ardından 10 Mayıs 1994'te yemin etti; tek dönem görev yapıp 1999'da bıraktı.
  • Vefatı: 5 Aralık 2013'te, 95 yaşında Johannesburg'daki evinde hayatını kaybetti.

Nelson Mandela özel dosyası: Özgürlük, eşitlik ve barışın sembolü

Önce bir not: Efsane ile gerçeği ayırmak

Nelson Mandela, 20. yüzyılın en çok anılan liderlerinden biri. Bu yüzden hayatı sık sık kısaltılarak, bazen de yanlış anlatılıyor. En yaygın hatalardan biri, onun 1962'de tutuklandığı gün ömür boyu hapis cezası aldığının söylenmesi. Gerçekte Mandela 1962'de beş yıl hapse mahkûm edildi; ömür boyu hapis cezası iki yıl sonra, Rivonia davasında verildi. Bir başka yaygın bilgi, onun Witwatersrand Üniversitesi'nden hukuk diploması aldığı. Mandela orada hukuk okudu ama mezun olamadı; hukuk diplomasını 1989'da, hâlâ cezaevindeyken uzaktan eğitimle aldı.

Mandela'yı yalnızca "barışçı bir aziz" olarak anlatmak da eksik kalır. ANC 1961'de, barışçıl protestoların sert biçimde bastırılmasının ardından silahlı mücadeleye geçti ve bu kararın arkasında Mandela da vardı. Bu dosyada onun hayatını, Nelson Mandela Vakfı, Nobel Komitesi ve tarih kaynaklarının aktardığı belgelenmiş olaylar üzerinden, doğumundan ölümüne kadar kronolojik olarak anlatıyoruz.

1. Mvezo'dan Qunu'ya bir çocukluk: 1918-1937

Mandela, 18 Temmuz 1918'de Güney Afrika'nın Doğu Kap bölgesindeki Mvezo köyünde doğdu. Babası Gadla Henry Mphakanyiswa, Thembu halkının kraliyet ailesine danışmanlık yapan bir şefti. Ailesi ona Xhosa dilinde "ağaç dalını çeken", halk arasındaki anlamıyla "baş belası" demek olan Rolihlahla adını verdi. "Nelson" adını ise ilkokulda öğretmeni verdi; o dönemde siyah çocuklara okulda İngilizce ad verilmesi yaygın bir uygulamaydı.

Çocukluğu, ailenin taşındığı Qunu köyünde geçti. Babası öldüğünde Mandela dokuz yaşındaydı. Bundan sonra Thembu halkının naibi Jongintaba Dalindyebo'nun himayesine verildi ve onun sarayında büyüdü. Kabile meclislerinde liderlerin herkesi dinleyip ortak karara varmasını izlemesi, onun sonraki yıllarda sık sık andığı bir liderlik dersi oldu.

2. Eğitim ve Johannesburg yılları: 1937-1943

Mandela, Clarkebury ve Healdtown'daki misyoner okullarında okuduktan sonra, siyah öğrencilere üniversite eğitimi veren az sayıdaki kurumdan biri olan Fort Hare Üniversitesi'ne girdi. 1940'ta bir öğrenci protestosuna katıldığı için okuldan uzaklaştırıldı ve buradaki öğrenimini tamamlayamadı.

Kendisi için ayarlanan bir evlilikten kaçmak üzere Johannesburg'a gitti. Burada bir hukuk bürosunda stajyer olarak çalışırken Güney Afrika Üniversitesi'nde (UNISA) uzaktan eğitimle okudu; UNISA'nın kayıtlarına göre lisans derecesini 1942'de tamamladı, diploma töreni için 1943'te Fort Hare'e döndü. 1943'te Witwatersrand Üniversitesi'ne yarı zamanlı hukuk öğrencisi olarak kaydoldu. Üniversitenin kendi açıklamasına göre 1947-1949 arasında son sınavlara üç kez girdi ama dereceyi alamadı; yani Mandela, Witwatersrand mezunu değil.

3. ANC ve apartheid'a karşı mücadele: 1944-1956

Mandela 1944'te Afrika Ulusal Kongresi'ne (ANC) katıldı ve aynı yıl Walter Sisulu, Oliver Tambo gibi isimlerle birlikte ANC Gençlik Kolu'nun kuruluşunda yer aldı. Gençlik Kolu, partinin daha kararlı ve kitlesel bir mücadeleye yönelmesini savunuyordu.

1948'de iktidara gelen Ulusal Parti, ırk ayrımcılığını apartheid adıyla yasal bir sisteme dönüştürdü. Siyahlar oturabilecekleri bölgeden okuyabilecekleri okula, binebilecekleri otobüsten evlenebilecekleri kişiye kadar ayrı yasalara tabi tutuldu. ANC 1952'de bu yasalara karşı "Meydan Okuma Kampanyası"nı başlattı; Mandela kampanyanın gönüllü sorumlusuydu. Aynı yıl Oliver Tambo ile birlikte Johannesburg'da ülkenin ilk siyahi hukuk bürolarından birini açtı.

4. İhanet Davası, Sharpeville ve silahlı mücadele: 1956-1962

Mandela, 1956 Aralık'ında 155 kişiyle birlikte vatana ihanet suçlamasıyla tutuklandı. Beş yıla yakın süren "İhanet Davası", Mart 1961'de bütün sanıkların beraatıyla sonuçlandı.

Dava sürerken, 21 Mart 1960'ta Sharpeville'de kimlik yasalarını protesto eden kalabalığa polisin ateş açması sonucu 69 kişi hayatını kaybetti. Hükümet olağanüstü hal ilan etti ve ANC'yi yasakladı. Barışçıl protestonun sonuç vermediğine kanaat getiren Mandela ve arkadaşları 1961'de ANC'nin silahlı kanadı Umkhonto we Sizwe'yi (Ulusun Mızrağı) kurdu. Örgüt ilk eylemlerini Aralık 1961'de, devlet tesislerine yönelik sabotajlarla başlattı; kurucuları, ilk aşamada can kaybına yol açmayacak hedefler seçildiğini anlatıyordu. Mandela 1962'nin başında askerî eğitim ve destek arayışı için Afrika ülkelerini ve Londra'yı gizlice dolaştı.

5. Tutuklanma ve Rivonia davası: 1962-1964

Mandela, ülkeye döndükten kısa süre sonra, 5 Ağustos 1962'de KwaZulu-Natal'daki Howick yakınlarında yapılan bir yol kontrolünde yakalandı. 7 Kasım 1962'de işçileri greve kışkırtmak ve ülkeden izinsiz çıkmak suçlarından beş yıl hapse mahkûm edildi.

Cezasını çekerken, Temmuz 1963'te polisin Johannesburg yakınlarındaki Rivonia'da bir çiftliğe düzenlediği baskında Umkhonto we Sizwe'nin liderleri yakalandı ve belgeler ele geçirildi. Mandela da bu dava kapsamında yeniden yargılandı. 9 Ekim 1963'te başlayan Rivonia davasında savcılık idam cezası istedi.

Mandela, 20 Nisan 1964'te tanık kürsüsüne çıkmak yerine sanık yerinden yaklaşık üç saat süren bir konuşma yaptı. Konuşmasını, beyaz ve siyah herkesin eşit haklarla birlikte yaşadığı demokratik bir toplum idealini anlattıktan sonra şu sözlerle bitirdi: "Bu, uğruna yaşamayı ve ulaşmayı umduğum bir idealdir. Ama gerekirse, uğruna ölmeye hazır olduğum bir idealdir." 11 Haziran 1964'te mahkûm edilen Mandela ve yedi arkadaşı, 12 Haziran 1964'te sabotaj suçlamasıyla ömür boyu hapse çarptırıldı.

6. Robben Adası ve 27 yıl: 1964-1990

Mandela, cezasının büyük kısmını Cape Town açıklarındaki Robben Adası cezaevinde geçirdi. 1964'ten 1982'ye kadar süren bu dönemde küçük bir hücrede kaldı, kireç ocağında ağır işlerde çalıştırıldı; ailesiyle görüşmesi ve mektuplaşması sıkı sınırlamalara tabiydi. Annesinin ve büyük oğlunun cenazesine katılmasına izin verilmedi.

1982'de anakaradaki Pollsmoor Cezaevi'ne nakledildi. 1988'de tüberküloz tedavisinin ardından Paarl yakınlarındaki Victor Verster Cezaevi'ne götürüldü ve son yılını orada, bir gardiyan evinde geçirdi. Bu yıllarda hükümet temsilcileriyle gizli görüşmeler başladı. Uzaktan eğitimle sürdürdüğü hukuk öğrenimini de burada tamamladı: UNISA'nın kayıtlarına göre 17 Mayıs 1989'da, cezaevindeyken gıyabında hukuk diploması aldı. Dünyanın dört bir yanında "Mandela'ya özgürlük" kampanyaları yürütüldü, Güney Afrika'ya uluslararası yaptırımlar arttı.

7. Özgürlük ve müzakereler: 1990-1994

Cumhurbaşkanı F. W. de Klerk Şubat 1990'da ANC üzerindeki yasağı kaldırdı. Mandela, 11 Şubat 1990'da Victor Verster Cezaevi'nden yürüyerek çıktı; 5 Ağustos 1962'deki tutuklanmasından bu yana yaklaşık 27,5 yıl geçmişti. Aynı gün Cape Town'da on binlerce kişiye seslendi.

1991'de ANC'nin başkanlığına seçildi. Sonraki yıllar, ülkeyi zaman zaman iç çatışmanın eşiğine getiren şiddet olaylarının gölgesinde geçen zorlu müzakerelerle geçti. Mandela ve de Klerk, apartheid rejiminin barışçıl yoldan sona erdirilmesi ve demokratik bir Güney Afrika'nın temellerinin atılması için yaptıkları çalışmalar nedeniyle 1993 Nobel Barış Ödülü'ne birlikte layık görüldü.

8. İlk siyahi cumhurbaşkanı: 1994-1999

Güney Afrika'nın bütün yetişkinlerin oy kullanabildiği ilk seçimi 27 Nisan 1994'te yapıldı ve ANC büyük çoğunluk kazandı. Mandela 10 Mayıs 1994'te Pretoria'da yemin ederek ülkenin ilk siyahi cumhurbaşkanı oldu; de Klerk yardımcılarından biri olarak hükümette yer aldı.

Cumhurbaşkanlığı döneminde öncelik, apartheid'ın derin yaralarını açmadan ülkeyi bir arada tutmaktı. Geçmişteki insan hakları ihlallerini kayıt altına almak için Başpiskopos Desmond Tutu başkanlığında Hakikat ve Uzlaşma Komisyonu kuruldu. 1996'da yeni anayasa kabul edildi. 1995 Rugby Dünya Kupası finalinde, uzun yıllar beyaz azınlığın sembolü sayılan milli takımın formasıyla sahaya çıkması, uzlaşma politikasının en çok hatırlanan anlarından biri oldu. Mandela tek dönem görev yaptı ve 1999'da yerini Thabo Mbeki'ye bıraktı.

9. Son yılları ve vefatı: 1999-2013

Görevden ayrıldıktan sonra Nelson Mandela Vakfı aracılığıyla eğitim, çocuk hakları ve barış çalışmalarını sürdürdü. 2005'te oğlunu AIDS nedeniyle kaybettiğini kamuoyuna açıklayarak hastalık hakkındaki sessizliği kırmaya çalıştı. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 10 Kasım 2009'da aldığı kararla onun doğum günü olan 18 Temmuz'u "Uluslararası Nelson Mandela Günü" ilan etti; gün 2010'dan beri her yıl anılıyor.

Mandela, uzun süren bir akciğer enfeksiyonunun ardından 5 Aralık 2013'te, 95 yaşında Johannesburg'un Houghton semtindeki evinde, ailesinin yanında hayatını kaybetti. On günlük ulusal yasın ardından 15 Aralık 2013'te çocukluğunun geçtiği Qunu'da toprağa verildi.

10. "Özgür olmak" sözü nereden geliyor?

Mandela'ya ait en çok paylaşılan sözlerden biri, 1994'te yayımlanan otobiyografisi Özgürlüğe Giden Uzun Yol'da (Long Walk to Freedom) geçiyor. Kitabın sonlarına doğru yer alan cümlenin aslı şöyle: "Özgür olmak yalnızca insanın zincirlerinden kurtulması değil; başkalarının özgürlüğüne saygı duyan ve onu güçlendiren bir biçimde yaşamaktır." Söz, internette ve tasarımlarda çoğu zaman kısaltılarak paylaşılıyor.

11. Mandela'nın mirası

Mandela'nın mirası, yalnızca apartheid'ın sona ermesinde değil, bu sonun iç savaşa dönüşmeden gelmesinde aranıyor. 27 yıl cezaevinde kalan bir liderin, kendisini hapseden rejimin temsilcileriyle masaya oturması ve intikam yerine uzlaşmayı savunması, dünyanın birçok çatışma bölgesinde örnek gösteriliyor. Bununla birlikte Güney Afrika'da bugün de süren ekonomik eşitsizlik, onun döneminde çözülemeyen sorunlar arasında anılıyor; tarihçiler Mandela'yı bu başarı ve sınırlarıyla birlikte değerlendiriyor.

Kısa kronoloji

WhatsApp'ta paylaş WhatsApp kanalımızı takip et
Bu haberi nasıl buldunuz?
Değerlendirmeniz diğer okuyucular için önemlidir.
Kaynak: Haberin Sesi

Haberleri kaçırmaSon dakika haberleri WhatsApp ve Telegram kanallarımıza anında düşüyor.

WhatsApp kanalını takip etTelegram'dan takip etUygulamayı kur
Etiketlernelson mandelagüney afrikaapartheidnobel barış ödülüözel dosyatarihdunyaya-yon-verenler
Seriİz Bırakanlar: serinin tüm dosyaları→ SONRAKİ HABER Dünya Yeniden Şekillenirken: Avrupa neden 72 saat hazırlık istiyor?Dünya Yeniden Şekillenirken: Avrupa neden 72 saat hazırlık istiyor? Okumaya devam et →

İlgili Haberler

En Çok Okunanlar
SIRADAKİ HABERDünya Yeniden Şekillenirken: Avrupa neden 72 saat hazırlık istiyor?›