Karaburun açıklarında bin yıllık altın sikke

İzmir'in Karaburun ilçesi açıklarında yapılan bir dalışta bulunan altın sikke, kentin binlerce yıllık tarihine yeni bir halka ekledi. Amatör bir dalgıcın yaklaşık 2-3 metre derinlikte fark ettiği sikke, uzmanlarca incelendikten sonra Doğu Roma dönemine tarihlendirildi.

Sikke nasıl bulundu?

Basına yansıyan bilgilere göre buluntu, nisan ayında Karaburun açıklarında yapılan bir dalış sırasında ortaya çıktı. Sığ sularda dalış yapan amatör dalgıç, deniz tabanında gördüğü metal parçasının tarihi bir eser olabileceğini düşünerek durumu yetkililere bildirdi ve sikkeyi İzmir Arkeoloji Müzesi'ne teslim etti.

Müzede yapılan incelemede sikkenin Doğu Roma İmparatoru 1. Ioannes Çimiskes dönemine ait olduğu belirlendi. Çimiskes, 969-976 yılları arasında hüküm sürmüştü. Bu da sikkenin yaklaşık bin yıllık olduğu anlamına geliyor. Haberlerde sikkenin üzerinde Hz. İsa ve Meryem tasvirlerinin bulunduğu aktarıldı.

Karaburun'un deniz tarihi

Karaburun Yarımadası, antik çağlardan bu yana Ege'deki deniz ticaret yollarının üzerinde bulunuyor. Çeşme, Foça ve İzmir Körfezi'ni birbirine bağlayan bu güzergâh, yüzyıllar boyunca gemilerin uğrak noktası oldu. Bölgedeki sualtı araştırmalarında daha önce de batık kalıntılarına ve amfora parçalarına rastlanmıştı.

Sikkelerin deniz tabanında bulunması olağandışı değil. Batan gemilerden, limanlarda düşen keselerden ya da kıyıdaki yerleşimlerden denize karışan sikkeler, yüzyıllar sonra akıntıların ve kum hareketlerinin etkisiyle yeniden yüzeye çıkabiliyor. Bu nedenle kıyı sularında yapılan dalışlarda zaman zaman bu tür buluntular ortaya çıkıyor.

Doğu Roma sikkeleri ne anlatıyor?

Doğu Roma, yani Bizans dönemi sikkeleri, dönemin siyasi ve dini yapısını okumak için önemli kaynaklar. Sikkelerin üzerindeki imparator portreleri, tasvirler ve yazılar; hangi dönemde basıldığını, hangi darphanede üretildiğini ve dönemin resmî söylemini gösteriyor.

Bu dönemde basılan altın sikkelerin genel adı "solidus" ya da sonraki biçimiyle "nomisma". Yüksek ayarlı altından basılan bu paralar, yüzyıllar boyunca Akdeniz ticaretinde güvenilir bir ödeme aracı olarak kullanıldı. Üzerlerindeki dini tasvirler ise imparatorluğun Hristiyanlık ile kurduğu bağı yansıtıyordu.

Tarihi eser bulan ne yapmalı?

Türkiye'de kültür varlıkları devletin malı sayılıyor. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'na göre, tesadüfen tarihi eser bulan kişilerin bunu en geç üç gün içinde en yakın müzeye, mülki amirliğe ya da kolluk kuvvetlerine bildirmesi gerekiyor.

Bildirim yapanlar hakkında işlem yapılmıyor; kanunda, eseri usulüne uygun biçimde teslim edenlere ikramiye verilmesine ilişkin düzenleme de bulunuyor. Buna karşılık tarihi eseri saklamak, satmak ya da yurt dışına çıkarmaya çalışmak ağır cezalar gerektiren suçlar arasında yer alıyor. İzinsiz kazı ve define arama da yasak.

Eser müzeye gidince ne oluyor?

Müzeye teslim edilen buluntu önce kayıt altına alınıyor. Uzmanlar eserin dönemini, malzemesini ve korunma durumunu belirliyor. Gerekirse konservasyon, yani temizlik ve koruma işlemleri yapılıyor. Ardından eser müze envanterine giriyor ve uzman gözetiminde depoya alınıyor.

Sergilenip sergilenmeyeceğine müze yönetimi karar veriyor. Karaburun açıklarında bulunan sikkenin de kayıt işlemlerinin tamamlanmasının ardından depoya alınacağı, ileride sergilenmesinin planlandığı bildirildi.

İzmir Arkeoloji Müzesi, kentin ve çevresinin tarihine ait buluntuları barındıran en kapsamlı koleksiyonlardan birine sahip. Müzede Smyrna Agorası, Bayraklı Höyüğü ve çevredeki antik kentlerden çıkarılan eserler sergileniyor. Ziyaretçiler, kentin farklı dönemlerine ait heykel, seramik ve sikke koleksiyonlarını burada görebiliyor.