İzmir kaç yıllık bir şehir? Höyük cevabı değiştirdi

İzmir denince akla önce körfez, kordon ve Saat Kulesi geliyor. Oysa kentin altında, binlerce yıllık katmanlar var. Bu katmanların en eskisine ulaşmamızı sağlayan yer, Bornova'daki Yeşilova Höyüğü.

Höyük 2003 yılında bulundu, kazılar 2005'te başladı. Buluntular, bölgede yerleşimin Neolitik Çağ'ın başına kadar uzandığını gösterdi. Bu keşiften önce İzmir'in tarihsel geçmişinin en fazla 5 bin yıl olduğu düşünülüyordu; Yeşilova, bu görüşü geçersiz kıldı ve kentin bilinen tarihini yaklaşık 8.500 yıl öncesine taşıdı.

Yeşilova Höyüğü'nde ne bulundu?

Höyük, Bornova Ovası'nın güneyinde, kent merkezinin yaklaşık 3 kilometre güneybatısında yer alıyor. 70 dönümlük yerleşim alanıyla Batı Anadolu'nun en büyük höyüğü olarak tanımlanıyor. İlk yerleşim katmanı, yüzey toprağının 4-5 metre altında, ana toprağın üzerinde bulunuyor.

Kazılarda gündelik hayata ışık tutan çok sayıda buluntu çıktı: taş baltalar, sürme kalemi, pişmiş toprak kaplar ve hayvan figürleri. Höyüğe bağlı yürütülen Yassıtepe kazılarında ise yaklaşık 5 bin yıllık, 10 santimetre boyunda pişmiş toprak kadın tanrıça heykelciği bulundu. Benzer örneklerine Midilli Adası'nda rastlanması, Ege'nin iki yakası arasındaki ilişkiyi gösteriyor.

Çalışmalar Kültür ve Turizm Bakanlığı, İzmir Büyükşehir Belediyesi, Bornova Belediyesi ve Ege Üniversitesi'nin desteğiyle sürüyor. Alanda kurulan ziyaret merkezi, kazı alanını ve buluntuları görmek isteyenlere açık.

Smyrna neresi?

İzmir, antik dönemde Smyrna adıyla biliniyordu. Kentin ilk çekirdeği bugünkü Bayraklı sınırlarındaki alanda kuruldu; bu nedenle burası "Eski Smyrna" olarak anılıyor. Daha sonra kent, bugünkü Konak ve çevresini kapsayan alana taşındı.

Taşınmanın ardından kurulan yeni kentin izleri, Konak'taki Smyrna Agorası'nda görülebiliyor. Roma döneminden kalma bazilika, galeriler ve su sistemi, agoranın en çok ilgi çeken bölümleri. Kentin yukarısındaki Kadifekale ise antik adıyla Pagos Dağı üzerinde yükseliyor ve İzmir körfezinin en geniş manzarasını sunuyor.

Kemeraltı nasıl oluştu?

İzmir'in ticaret kültürünün merkezi Kemeraltı, bugün bir çarşı; ama aslında bir liman. Kentin iç limanı zamanla dolduruldu ve bu alanın üzerine çarşı kuruldu. Kemeraltı'nın kıvrımlı ana güzergâhının, eski liman kıyısını takip ettiği belirtiliyor.

Çarşı içinde hanlar, camiler, havralar ve kiliseler yan yana duruyor. Kızlarağası Hanı, Hisar Camii ve Havra Sokağı en çok bilinen duraklar arasında. Kemeraltı, farklı inanç ve toplulukların aynı sokaklarda ticaret yaptığı liman kenti geleneğinin somut örneği sayılıyor.

İzmir'de hangi antik kentler var?

İzmir, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan iki alana ev sahipliği yapıyor. Selçuk'taki Efes, 2015 yılında listeye alındı. Celsus Kütüphanesi, Büyük Tiyatro ve Meryem Ana Evi, Efes'in en bilinen yapıları.

Bergama'daki Pergamon Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı ise 2014'te listeye girdi. Akropol, Asklepion sağlık merkezi ve dik yamaca kurulu antik tiyatro bu alanın öne çıkan bölümleri. Bunların dışında Teos, Klazomenai, Erythrai ve Metropolis gibi antik kentler de İzmir sınırları içinde bulunuyor.

Kentin simgeleri nereden geliyor?

Konak Meydanı'ndaki Saat Kulesi, 1901 yılında yapıldı ve kısa sürede kentin simgesi hâline geldi. Karataş'taki Asansör ise 1907'de, yamaçtaki iki sokak arasındaki yükseklik farkını aşmak için inşa edildi; bugün hem ulaşım aracı hem de seyir noktası olarak kullanılıyor.

Kordon boyu, Alsancak'ın tarihi evleri, Şirince'nin taş sokakları ve Çeşme ile Alaçatı'nın kıyı dokusu da İzmir gezisinin klasik durakları arasında. Kentin bu kadar çok katman barındırmasının nedeni basit: İzmir, binlerce yıldır kesintisiz biçimde yerleşim gören az sayıdaki kentten biri.

İzmir'in tarihine, kazılara ve kültür mirasına ilişkin yeni gelişmeleri takip etmeye devam ediyoruz.