HABAŞ'ta daha önce kaç işçi öldü?

Patlamanın nedeni neydi?

İzmir Valisi Süleyman Elban, fabrika bahçesinde yaptığı açıklamada patlama sırasında tesiste üretim yapılmadığını, bakım ve kazan değişimi çalışmasının sürdüğünü söyledi. Elban'ın anlatımına göre kazan değişimi yapılırken tavan vinci düştü; vinçle birlikte düşen malzemeler ark ocağı bölümüne ve tesisteki doğal gaz hattına çarptı, ardından patlama ve yangın çıktı. Valiliğin gün içindeki ilk açıklamasında ise olayın sıvı çelik döküm sırasında tavan vincinin koparak ark ocağına düşmesiyle yaşandığı belirtilmişti. Vali'nin olay yerindeki son açıklaması, faciaya üretim değil bakım çalışması sırasında yaşanan bir vinç kazasının yol açtığını gösteriyor. Kesin neden bilirkişi incelemesiyle belli olacak.

Can kaybı gün boyunca arttı. Valilik önce 3, ardından 6 ölüden söz etti; Vali Elban akşam saatlerinde 10 ölü ve enkaz altında aranan 4 kişi bulunduğunu açıkladı. Cumhurbaşkanı Erdoğan, Kabine toplantısının ardından can kaybının 16'ya yükseldiğini, 2'si ağır 13 kişinin yaralandığını duyurdu. Hayatını kaybeden işçilerin isimleri resmî olarak henüz açıklanmadı. Günün gelişmeleri ana haberimizde.

HABAŞ yönetimi ne açıkladı?

HABAŞ'ın yazılı açıklamasında kazanın, Aliağa'daki tesiste elektrik ark ocaklarından birinde yürütülen planlı bakım çalışmaları sırasında meydana geldiği bildirildi. Şirket, olayın nedenlerinin yetkili kurumlarla birlikte araştırıldığını, hayatını kaybeden çalışanların ailelerine başsağlığı, yaralılara acil şifa dilediğini ve soruşturmaya her türlü desteği verdiğini açıkladı. Şirketin bakım çalışmasını kendi personeliyle mi yoksa yüklenici firmalar aracılığıyla mı yürüttüğüne dair bir açıklama yapılmadı. Şirketin kimliği ve tesislerin büyüklüğü HABAŞ kimin? haberimizde.

Soruşturmada son durum

Adalet Bakanlığının açıklamasına göre Menemen Cumhuriyet Başsavcılığı ivedilikle soruşturma başlattı ve 4 Cumhuriyet savcısı görevlendirildi. Savcılar ve bilirkişi heyeti olay yerinde inceleme yaptı. Basına yansıyan bilgilere göre olayla ilgili 5 kişi gözaltına alındı; gözaltına alınanların kimlikleri ve tesisteki görevleri henüz açıklanmadı. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da inceleme için bir başmüfettiş görevlendirdi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, adli ve idari soruşturmayla olayın nedenlerinin ve sorumluların ortaya çıkarılacağını söyledi. CHP olayı incelemek için üç milletvekilinden oluşan bir heyet görevlendirdi (ayrıntılar); İzmir Büyükşehir Belediye Meclisi'nde partiler ortak taziye mesajı verdi (ayrıntılar).

Önceki iş kazaları ve ihmal iddiaları

Facianın ardından tesisin geçmişi de gündeme geldi. EMEP, fabrikada önceki haftalarda da ölümlü kazalar yaşandığını, son 10 yılda en az 7 işçinin hayatını kaybettiğini ileri sürdü; parti, bakım, ekipman ve taşeron çalışma düzeniyle ilgili ihmaller olduğunu iddia ederek yöneticilerin yargılanmasını ve olayın bağımsız bir heyetçe araştırılmasını istedi. Birleşik Metal-İş Sendikası da 9 Kasım'daki patlamanın son üç haftada yaşanan üçüncü ölümlü olay olduğunu açıkladı ve işçilerin can güvenliği sağlanana kadar üretimin durdurulmasını talep etti. Sendikanın ve yerel basının aktardığına göre 21 Ekim'de taşeron işçi Hakan Doğan (55) merdivenden düşerek, 5 Kasım'da taşeron işçi Eyüp Eğinli lastik patlaması sonucu hayatını kaybetti. Bu ihmal iddiaları siyasi parti ve sendika açıklamalarına dayanıyor; yetkili makamlarca doğrulanmadı.

Basın arşivleri tesiste ölümlü kazaların yeni olmadığını gösteriyor. bianet'in derlediği listeye göre 1999'da bir potanın düşmesi sonucu 4 işçi öldü; 2013'te bir ay içinde dört ayrı iş kazası yaşandı, işçi Engin Solmaz hayatını kaybetti. Ekim 2018'de işçi Hasan Bostancı yaklaşık 15 metrelik toz toplama bacasından düşerek öldü; Ağustos 2022'de vinç operatörü Oktay Eryılmaz vinçten düşerek, 11 Ocak 2024'te HABAŞ Limanı'nda taşeron temizlik işçisi Kemal Özdemir üzerine düşen metal bobin nedeniyle hayatını kaybetti. Ölü sayıları derlemeye göre değişiyor: İşçi Haber'e göre son 10 yılda en az 21, Evrensel'in listesine göre 2018'den bu yana 8 işçi öldü. Tesise geçmişte kesilen cezalar ya da mahkeme kararları hakkında kamuya açık, doğrulanabilir bir kayda ulaşılamadı. Türkiye genelindeki iş kazası tablosu iş kazaları dosyamızda.

Cevap bekleyen kritik sorular

• Tavan vinci neden düştü; kopma mı, kullanım hatası mı, ekipman arızası mı?
• Vincin ve kaldırma ekipmanlarının son periyodik bakımı ve kontrolü ne zaman yapıldı?
• Bu vinçte ya da bölümde daha önce arıza kaydı veya uyarı var mıydı?
• Kazan değişimi sırasında alan boşaltıldı mı, hangi iş güvenliği önlemleri alındı?
• Doğal gaz hattı bakım sırasında neden kapatılmadı ya da korunamadı?
• Bakımı HABAŞ'ın kendi personeli mi, taşeron firma mı yaptı; hayatını kaybedenlerin kaçı taşeron işçiydi?
• Tesiste geçmiş yıllarda kaç iş kazası yaşandı, bunların ardından hangi önlemler alındı?
• Gözaltına alınan 5 kişinin görevleri ne ve sorumlulukları nasıl belirlenecek?

Gözler bilirkişi raporunda

Facianın gerçek nedenini, bilirkişi heyetinin hazırlayacağı rapor ve savcılık soruşturması ortaya koyacak. Rapor; vincin teknik durumunu, bakım planlamasını, doğal gaz hattına ilişkin önlemleri ve iş güvenliği kurallarına uyulup uyulmadığını belirleyecek. Aliağa, rafinerisi, petrokimya ve demir-çelik tesisleriyle Türkiye'nin en yoğun ağır sanayi bölgelerinden biri; bölgede Kasım 2024'te Tüpraş İzmir Rafinerisi'ndeki patlamanın ardından da 7 kişi gözaltına alınmış, 4'ü tutuklanmıştı. 16 işçinin hayatını kaybettiği bu faciada patlamanın gerçek nedeninin ortaya çıkarılması, varsa ihmallerin belirlenmesi ve sorumluların hesap vermesi, hem ailelerin hem de bölgede çalışan binlerce işçinin beklentisi.