Galileo Galilei kimdir? Gökyüzüne bakan adamın hikâyesi
- Kim? İtalyan fizikçi, matematikçi ve astronom; gözlem ve deneye dayalı modern bilimin öncülerinden.
- Doğumu: 15 Şubat 1564'te Pisa'da; babası müzisyen Vincenzo Galilei.
- Teleskop: Teleskopu o icat etmedi; 1609'da Hollanda'da yapılan aletten yola çıkarak çok daha güçlüsünü yaptı ve gökyüzüne çevirdi.
- Gözlemleri: Ay yüzeyindeki dağlar, Jüpiter'in dört büyük uydusu, Venüs'ün evreleri ve Güneş lekeleri.
- Yargılanması: 1616'da uyarıldı; 1633'te Roma'da yargılandı, 22 Haziran 1633'te görüşlerinden vazgeçtiğini açıklamak zorunda kaldı.
- Vefatı: 8 Ocak 1642'de Floransa yakınlarındaki Arcetri'de, ev hapsindeyken, 77 yaşında.

Bir bilim insanını anlatırken efsane ile gerçeği ayırmak
Galileo'nun hayatı, bilim tarihinin en çok anlatılan ve en çok süslenen hikâyelerinden biridir. Bunların başında, mahkemede görüşlerinden vazgeçtikten sonra mırıldandığı söylenen "Eppur si muove", yani "Yine de dönüyor" sözü gelir. Bu sözü Galileo'nun söylediğine dair dönemine ait bir belge yoktur. Ölümünden sonra yazılan ilk biyografilerde de geçmez. Bilinen en eski basılı kaynak, Giuseppe Baretti'nin 1757'de, yani Galileo'nun ölümünden bir asırdan fazla sonra Londra'da yayımlanan kitabıdır. Tarihçilerin büyük bölümü sözü bir efsane olarak değerlendirir.
İkinci efsane Pisa Kulesi'yle ilgilidir. Galileo'nun kulenin tepesinden farklı ağırlıkta iki cisim bırakarak aynı anda yere düştüklerini gösterdiği anlatılır. Bu hikâyenin kaynağı, son yıllarında yanında bulunan öğrencisi Vincenzo Viviani'nin yıllar sonra kaleme aldığı biyografidir. Galileo'nun kendi yazılarında böyle bir gösteriden söz edilmez; deneyin gerçekten yapılıp yapılmadığı belgelenmiş değildir. Galileo düşme hareketini asıl olarak eğik düzlemler üzerinde yuvarladığı toplarla incelemiştir.
Üçüncü yanlış, teleskopu onun icat ettiğidir. Alet Hollanda'da gözlükçüler tarafından yapılmıştı; Galileo onu geliştirdi ve sistemli biçimde gökyüzü gözlemi için kullandı. Son olarak, Engizisyon tarafından işkence gördüğü de sıkça söylenir. Kaynaklara göre Galileo'ya işkence uygulanmadı; yargılama usulü gereği işkenceyle tehdit edildi.
1. Pisa'da bir müzisyenin oğlu: 1564-1589
Galileo Galilei, 15 Şubat 1564'te Pisa'da doğdu. Babası Vincenzo Galilei, Floransalı bir müzisyen ve müzik kuramcısıydı; annesi Giulia Ammannati'ydi. Aile daha sonra Floransa'ya taşındı. Babası onun hekim olmasını istiyordu; Galileo 1581'de Pisa Üniversitesi'ne tıp okumak üzere kaydoldu. Ancak ilgisi kısa sürede matematiğe kaydı ve 1585'te diploma almadan üniversiteden ayrıldı.
Anlatıya göre Pisa Katedrali'nde sallanan bir avizeyi izlerken, salınımın genişliği azalsa da süresinin değişmediğini fark etti ve bunu nabzıyla ölçtü. Bu hikâyenin ayrıntıları da Viviani'ye dayanır; kesin olan, Galileo'nun sarkacın salınım süresini ilerleyen yıllarda sistemli biçimde incelediğidir.
2. Pisa ve Padova'da profesörlük: 1589-1610
Galileo 1589'da Pisa Üniversitesi'nde matematik profesörü oldu. Burada hareket üzerine çalışmaya başladı ve ağır cisimlerin hafiflerden daha hızlı düştüğünü söyleyen Aristoteles geleneğine karşı çıktı. 1592'de Venedik Cumhuriyeti'ne bağlı Padova Üniversitesi'ne geçti; maaşı Pisa'dakinin birkaç katıydı. Padova'da 18 yıl kaldı ve bu dönemi sonradan hayatının en mutlu yılları olarak andı.
Padova yıllarında geometri, mekanik ve astronomi dersleri verdi, askerî pusula gibi aletler tasarladı. Düşen cisimlerin aldığı yolun, geçen sürenin karesiyle orantılı olduğunu gösteren çalışmalarını da bu dönemde olgunlaştırdı.
3. Teleskop gökyüzüne çevriliyor: 1609-1610
1609'da Hollanda'da uzaktaki cisimleri yakın gösteren bir alet yapıldığı haberi İtalya'ya ulaştı. Galileo, aletin ilkesini öğrenir öğrenmez kendi merceklerini yontarak daha güçlülerini üretti; kısa sürede yaklaşık 20 kat büyüten bir teleskop elde etti. Aleti Venedik yöneticilerine tanıttı, ardından gökyüzüne çevirdi.
Gördükleri, o güne kadar kabul edilen evren anlayışıyla bağdaşmıyordu. Ay kusursuz bir küre değil, dağları ve çukurları olan bir yüzeydi. Samanyolu sayısız yıldızdan oluşuyordu. Ocak 1610'da Jüpiter'in yanında, gece gece yer değiştiren dört küçük cisim gördü ve bunların gezegenin çevresinde dönen uydular olduğunu anladı. Bu, her şeyin Dünya'nın çevresinde dönmediğinin ilk doğrudan gözlemiydi.
Galileo bulgularını Mart 1610'da Venedik'te basılan Sidereus Nuncius (Yıldız Habercisi) adlı kısa kitapta duyurdu. Uydulara, Toskana'yı yöneten Medici ailesinin onuruna "Medici Yıldızları" adını verdi. Aynı yıl Toskana Büyük Dükü'nün baş matematikçisi ve filozofu olarak Floransa'ya döndü. Bugün bu dört uydu Io, Europa, Ganymede ve Callisto adlarıyla bilinir ve "Galileo uyduları" diye anılır.
4. Venüs'ün evreleri ve Güneş lekeleri: 1610-1613
Floransa'ya döndükten sonra Venüs'ün de Ay gibi evreler gösterdiğini gözlemledi. Bu, Venüs'ün Güneş'in çevresinde döndüğünü gösteriyordu ve Dünya merkezli Batlamyus modeliyle açıklanamıyordu. 1613'te Güneş lekeleri üzerine mektuplarını yayımladı; lekelerin Güneş'in yüzeyinde ya da çok yakınında bulunduğunu ve Güneş'in kendi ekseni etrafında döndüğünü savundu.
Bu gözlemler, Nicolaus Copernicus'un 1543'te ortaya koyduğu Güneş merkezli modeli güçlü biçimde destekliyordu. Ancak bir ayrımı belirtmek gerekir: Galileo'nun gözlemleri Dünya'nın hareket ettiğini kesin olarak kanıtlamıyordu. Venüs'ün evreleri, Danimarkalı gökbilimci Tycho Brahe'nin önerdiği karma modelle de bağdaşıyordu. Galileo'nun en güçlü kanıt saydığı gelgit açıklaması ise yanlıştı. Dünya'nın Güneş çevresindeki hareketinin doğrudan gözlemsel kanıtı sayılan yıldız paralaksı ancak 1838'de ölçülebildi.
5. İlk uyarı: 1616
Galileo'nun Copernicus sistemini açıkça savunması, kutsal metinlerin nasıl yorumlanacağı tartışmasını da beraberinde getirdi. Galileo, kutsal kitabın insanlara göğün nasıl işlediğini değil, nasıl kurtuluşa erileceğini öğrettiğini savunan mektuplar yazdı. Konu Roma'ya taşındı.
1616'da Kilise'nin ilgili kurulu, Güneş'in merkezde ve hareketsiz, Dünya'nın hareketli olduğu görüşünü kabul edilemez buldu. Papa V. Paulus'un talimatıyla Kardinal Roberto Bellarmino, 26 Şubat 1616'da Galileo'yu çağırarak bu görüşü savunmaktan vazgeçmesini bildirdi. Mart 1616'da Copernicus'un kitabı, düzeltilinceye kadar yasak kitaplar listesine alındı. Galileo hakkında o tarihte bir ceza verilmedi.
6. Il Saggiatore ve Dialogo: 1623-1632
Galileo sonraki yıllarda daha temkinli davrandı. 1623'te, kuyrukluyıldızlar üzerine bir tartışmadan doğan Il Saggiatore'yi (Ayarcı) yayımladı. Bu kitap, doğanın "matematik dilinde yazılmış bir kitap" olduğu yolundaki ünlü düşüncesini içerir. Aynı yıl, kendisini takdir eden Kardinal Maffeo Barberini VIII. Urbanus adıyla papa seçildi.
Galileo bu ortamda, iki evren sistemini karşılaştıran büyük eserini yazdı. Dünya'nın İki Büyük Sistemi Üzerine Diyalog (kısaca Dialogo) 1632'de Floransa'da basıldı. Kitap üç kişinin konuşması biçiminde yazılmıştı ve İtalyanca olduğu için geniş bir okur kitlesine ulaşıyordu. Biçim olarak iki görüşü tartsa da Copernicus sistemini açıkça üstün gösteriyordu. Dünya merkezli görüşü savunan karakterin adının Simplicio olması da tepki çekti. Kitabın satışı kısa süre sonra durduruldu ve Galileo Roma'ya çağrıldı.
7. Yargılama: 1633
Galileo, yaşlı ve hasta olmasına rağmen 1633 başında Roma'ya gitti. Yargılama, 1616'da kendisine yapılan bildirimi çiğneyip çiğnemediği üzerinde yoğunlaştı. 22 Haziran 1633'te mahkeme onu "güçlü sapkınlık şüphesi"nden suçlu buldu. Galileo, diz çökerek Dünya'nın hareket ettiği görüşünden vazgeçtiğini açıklayan metni okudu. Dialogo yasaklandı.
Hakkında verilen hapis cezası hemen ev hapsine çevrildi. Önce Siena Başpiskoposu'nun konutunda kaldı; Aralık 1633'ten itibaren Floransa yakınlarındaki Arcetri'de bulunan villasında yaşamasına izin verildi. Ömrünün geri kalanını burada geçirdi.
8. Arcetri'de son yıllar ve son büyük kitap: 1633-1642
Ev hapsi, Galileo'nun çalışmasını durdurmadı. Gençlik yıllarından beri sürdürdüğü hareket ve malzeme dayanımı araştırmalarını bir araya getirdi. İki Yeni Bilim Üzerine Söylevler (Discorsi) İtalya'da basılamadığı için el yazması yurt dışına çıkarıldı ve 1638'de Hollanda'da, Leiden'de yayımlandı. Düşen cisimlerin düzgün hızlanması, atılan cisimlerin parabol çizmesi ve eylemsizlik fikrinin ilk biçimi bu kitaptadır. Birçok bilim tarihçisi, Galileo'nun fiziğe en kalıcı katkısı olarak Dialogo'yu değil bu eseri gösterir.
Aynı yıllarda görme yetisini tümüyle yitirdi. Son dönemde yanında öğrencileri Vincenzo Viviani ve Evangelista Torricelli vardı. Galileo, 8 Ocak 1642'de Arcetri'de, 77 yaşında hayatını kaybetti.
9. Ölümünden sonra: 1737, 1835, 1992
Galileo ölümünün ardından Floransa'daki Santa Croce Bazilikası'nda gösterişsiz bir yere defnedildi. Naaşı 1737'de aynı bazilikada onun için yapılan anıt mezara nakledildi. Dialogo, 1835'te yayımlanan yasak kitaplar listesinde artık yer almıyordu.
Katolik Kilisesi, davayı 20. yüzyılda yeniden ele aldı. Papa II. Jean Paul'ün kurduğu inceleme komisyonu on yılı aşan bir çalışmanın ardından sonuçlarını sundu; Papa 1992'de yaptığı konuşmada, Galileo'yu mahkûm eden dönemin ilahiyatçılarının hata yaptığını kabul etti.
10. Mirası bugün nerede yaşıyor?
Galileo'nun kalıcı mirası tek bir buluştan çok bir yöntemdir: doğayı anlamak için ölçmek, deney yapmak ve sonuçları matematikle ifade etmek. Eylemsizlik ve düşme hareketi üzerine çalışmaları, kendisinden sonra gelen Isaac Newton'ın hareket yasalarının zeminini hazırladı. Newton'ı İz Bırakanlar serimizin dokuzuncu dosyasında anlatmıştık.
Sık tekrarlanan bir ayrıntıyı da düzeltmek gerekir: Newton'ın "Galileo'nun öldüğü yıl doğduğu" söylenir. Bu, yalnızca o dönem İngiltere'de kullanılan Jülyen takvimine göre doğrudur. Galileo 8 Ocak 1642'de, İtalya'da geçerli olan Gregoryen takvimine göre öldü; Newton aynı takvime göre 4 Ocak 1643'te doğdu.
Bugün Jüpiter'in dört büyük uydusu onun adıyla anılıyor. NASA'nın 1989'da fırlattığı ve Jüpiter'i yıllarca inceleyen uzay aracına, Avrupa'nın uydu konumlama sistemine Galileo adı verildi. Floransa'daki Museo Galileo, onun yaptığı teleskoplardan ikisini ve Jüpiter'in uydularını keşfettiği merceği sergiliyor.
Kısa kronoloji
- 1564: 15 Şubat'ta Pisa'da doğdu.
- 1581: Pisa Üniversitesi'nde tıp öğrenimine başladı; 1585'te diploma almadan ayrıldı.
- 1589: Pisa'da matematik profesörü oldu.
- 1592: Padova Üniversitesi'ne geçti.
- 1609: Teleskopunu yaptı ve gökyüzüne çevirdi.
- 1610: Jüpiter'in uydularını gözlemledi; Sidereus Nuncius'u yayımladı.
- 1613: Güneş lekeleri üzerine mektuplarını yayımladı.
- 1616: Kardinal Bellarmino tarafından uyarıldı.
- 1623: Il Saggiatore yayımlandı.
- 1632: Dialogo yayımlandı.
- 1633: Roma'da yargılandı; 22 Haziran'da görüşlerinden vazgeçtiğini açıkladı, ev hapsine alındı.
- 1638: Discorsi Leiden'de yayımlandı.
- 1642: 8 Ocak'ta Arcetri'de hayatını kaybetti.
- 1737: Naaşı Santa Croce'deki anıt mezara nakledildi.
- 1992: Papa II. Jean Paul, dönemin ilahiyatçılarının hata yaptığını kabul etti.
Haberleri kaçırmaSon dakika haberleri WhatsApp ve Telegram kanallarımıza anında düşüyor.
WhatsApp kanalını takip etTelegram'dan takip etUygulamayı kur
Gastromasa İstanbul ne zaman, hangi şefler geliyor?
Okumaya devam et →
İlgili Haberler
Gastronomi
Mercimek çorbası neden her sofrada?
Gastronomi
Michelin Rehberi ilk kez tüm Türkiye'de: Ne değişiyor?
Gastronomi
Özbek pilavı neden UNESCO listesinde?
Gastronomi
Bitlis'teki 200 yıllık konak ne olacak?
Gastronomi
Tarhana çorbası tarifi: Kışın ilk çorbası nasıl yapılır, topaklanmaması için püf noktaları neler?