Bergama'da kunduracılık neden tükeniyor?

İzmir'in Bergama ilçesindeki Arasta Çarşısı, yüzyıllardır el sanatlarının ve küçük esnafın merkezi. Çarşının dar sokaklarındaki dükkânlarda bugün hâlâ altı kundura ustası tezgâh başında. Ustalar, eskiyen ve yırtılan ayakkabıların tamirini ve bakımını yaparak hem bir mesleği hem de bir alışkanlığı ayakta tutmaya çalışıyor.

Çarşıdaki ustalardan Erol Akdere, 1968'den bu yana kunduracılığın içinde olduğunu anlatıyor. Ortaokuldan sonra bu işe yöneldiğini söyleyen Akdere gibi diğer ustalar da mesleği babalarından devralmış.

Kunduracılık neden azalıyor?

Ustaların anlattığına göre mesleğin gerilemesinin birkaç nedeni var. Birincisi, seri üretimle gelen hazır ayakkabının ucuzlaması. Yeni bir ayakkabının fiyatı, tamirin maliyetine yaklaştığında tüketici tamir yerine yenisini almayı tercih ediyor.

İkincisi, ayakkabıların yapısındaki değişim. Geçmişte deri ve dikiş ağırlıklı üretilen ayakkabılar sökülüp yeniden dikilebiliyordu. Günümüzde yaygınlaşan yapıştırma tabanlı, sentetik malzemeli modellerde tamir hem zor hem de kısa ömürlü oluyor.

Üçüncüsü ise tamir kültürünün zayıflaması. Bir ürünü onarıp kullanmaya devam etme alışkanlığı, yerini hızlı tüketime bıraktı.

Çırak sorunu ne durumda?

Ustaların ortak şikâyeti, mesleği devralacak genç bulunamaması. Kunduracılık uzun bir çıraklık dönemi gerektiren, el becerisine dayalı bir meslek. Ustalar, gençlerin uzun süren ve kazancı belirsiz bir eğitim sürecine girmek istemediğini söylüyor.

Türkiye'de geleneksel mesleklerin çoğu benzer bir sorunla karşı karşıya. Mesleki Yeterlilik Kurumu ve kalkınma ajansları, kaybolmaya yüz tutmuş meslekler için eğitim ve destek programları yürütüyor. Esnaf ve sanatkârlar odaları da çıraklık eğitimi kapsamında kayıt yaptıran gençlere sigorta ve eğitim desteği sağlıyor. Buna rağmen başvuru sayısı istenen düzeye ulaşmıyor.

Kunduracılar ne iş yapıyor?

Kundura ustalarının işi yalnızca kopan bir bağı dikmekten ibaret değil. Tezgâhlarda yapılan başlıca işler şunlar:

• Taban değişimi ve pençe takma
• Topuk onarımı ve lastik değişimi
• Dikiş sökülmelerinin onarımı
• Deri bakımı, boya ve cila
• Ayakkabı genişletme ve kalıba alma
• Çanta, kemer ve benzeri deri eşyaların tamiri

Ortopedik ihtiyaçlar için özel tabanlık ve yükseltme uygulamaları da kunduracıların yaptığı işler arasında. Bu yönüyle meslek, sağlıkla da bağlantılı.

Arasta Çarşısı nasıl bir yer?

Bergama, Antik Pergamon kentinin bulunduğu ilçe olarak UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alıyor. İlçenin tarihî dokusunda Arasta Çarşısı da önemli bir yer tutuyor. Çarşıda kunduracıların yanı sıra bakırcılar, semerciler, keçeciler ve dokumacılar gibi geleneksel meslek erbabı da bulunuyor.

Çarşı, Bergama'nın antik kalıntılarını ziyarete gelen turistlerin uğrak noktaları arasında. Ancak ustalar, turist ilgisinin günlük işi ayakta tutmaya yetmediğini belirtiyor; esas gelirlerinin yöre halkının tamir işlerinden geldiğini söylüyorlar.

Ayakkabı ömrü nasıl uzar?

Ustaların önerileri, tamir masrafını azaltmaya da yarıyor:

• Aynı ayakkabıyı üst üste her gün giymemek; deri havalanmak için en az bir gün dinlenmeli.
• Islanan ayakkabıyı kalorifer üstünde değil, gölgede ve oda sıcaklığında kurutmak.
• Kalıp (şablon) kullanarak ayakkabının biçimini korumak.
• Taban aşınmaya başladığında pençe yaptırmak; taban tamamen delinmeden müdahale etmek maliyeti düşürüyor.
• Deri ayakkabıya düzenli bakım kremi uygulamak.

İzmir ve çevresindeki geleneksel meslekler ve esnafa dair diğer haberlerimize sitemizden ulaşabilirsiniz.