AYM'den Canan Karatay kararı: Ne değişecek?

Mahkeme neye baktı?

Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru kararı, Karatay'ın aşıyla ilgili kamuoyuna yaptığı açıklamalar nedeniyle hakkında verilen bir aylık meslekten geçici men cezasına ilişkin. Mahkeme, kararında açıklamaların bilimsel olarak doğru olup olmadığını değerlendirmedi; incelemesini cezanın hukuki dayanağıyla sınırlı tuttu. Yüksek mahkemeye göre bir hekimin kamuoyuna yönelik açıklamaları nedeniyle mesleğinden men edilmesi ağır bir müdahale ve bu müdahalenin kanunda açık, öngörülebilir biçimde düzenlenmiş olması gerekiyor. Mahkeme bu koşulun sağlanmadığı sonucuna vardı ve ihlal kararı verdi.

Bundan sonra ne olacak?

Bireysel başvuru yolu 2012'den beri açık. Temel hak ve özgürlüklerinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini düşünen kişi, olağan kanun yollarını tükettikten sonra 30 gün içinde Anayasa Mahkemesi'ne başvurabiliyor. Mahkeme ihlal tespit ederse dosyayı yeniden yargılama için ilk derece mahkemesine gönderiyor ya da tazminata hükmediyor. Karatay dosyasında Mahkeme yeniden yargılama yolunu seçti.

İhlal kararının ardından dosya, ihlalin ve sonuçlarının giderilmesi için yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili idare mahkemesine gönderildi. İdare mahkemesi, AYM'nin tespitini dikkate alarak cezanın hukuki durumunu yeniden değerlendirecek. Karar metninin hüküm kısmında Karatay lehine manevi tazminata hükmedilmedi. Bireysel başvuru kararları bağlayıcı; yeniden yargılama yapan mahkemenin ihlali ortadan kaldıracak şekilde karar vermesi bekleniyor.

Karatay'ın AYM'deki önceki dosyaları

Karatay'ın açıklamaları nedeniyle aldığı cezalar daha önce de Anayasa Mahkemesi'nin gündemine gelmişti. Mahkeme 2022'de, şeker yükleme testine ilişkin televizyon açıklamaları nedeniyle verilen 15 günlük meslekten geçici men cezasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiğine hükmetmişti. 2023'te ise sağlıklı beslenme önerileri nedeniyle verilen 1.325 liralık idari para cezasında ihlal kararı verilmiş, Karatay'a 18 bin lira manevi tazminat ödenmesine hükmedilmişti. Hamilelere şeker yükleme testine ilişkin açıklamaları nedeniyle verilen bir başka idari para cezasına yönelik başvurusu ise kabul edilemez bulunmuştu.

Hekimlerin açıklamaları neden tartışma konusu?

Sağlık Bakanlığı ve meslek kuruluşları, hekimlerin televizyon ve sosyal medyada yaptığı açıklamaların bilimsel kanıta dayanması gerektiğini, yanıltıcı sağlık bilgisinin halk sağlığını etkileyebileceğini savunuyor. Bu nedenle bazı hekimler hakkında idari para cezası ve meslekten men gibi yaptırımlar uygulanıyor. Anayasa Mahkemesi ise bu tür dosyalarda yaptırımın kanuni dayanağına, ölçülülüğüne ve kamuoyunun bilgi alma hakkına bakıyor. Karatay kararı da, yaptırım uygulanırken dayanağın kanunda açıkça gösterilmesi gerektiğini bir kez daha ortaya koydu. Kararın ardından sağlık alanında ifade özgürlüğünün sınırları ve hekimlere uygulanan yaptırımların hukuki çerçevesi yeniden tartışılıyor.

Canan Karatay, iç hastalıkları ve kardiyoloji alanında çalışan bir akademisyen; beslenme, şeker ve kolesterol üzerine kitapları ve televizyon programlarıyla tanınıyor. Açıklamaları uzun süredir hem geniş bir izleyici kitlesi buluyor hem de tıp çevrelerinde tartışma yaratıyor. İdare mahkemesindeki yeniden yargılamanın takvimi henüz belli değil. Hukukçular, kararın benzer gerekçeyle yaptırım uygulanan başka hekimlerin başvurularında da emsal olarak gösterilebileceğini belirtiyor.