ABD seçimleri sonrası yapay zekâ korkusu: Veri merkezine karşı çıkan Demokratlar kazandı, Wall Street'te çip hisseleri çöktü

Seçimde ne oldu?

ABD'de Başkan Donald Trump'ın görev süresinin ortasında yapılan ara seçimlerde Temsilciler Meclisi'nin 435 sandalyesinin tamamı, Senato'nun 35 sandalyesi ve 36 eyaletin valiliği oylandı. Seçimden önce Cumhuriyetçiler iki kanatta da dar bir çoğunluğa sahipti: Temsilciler Meclisi'nde 218'e 214, Senato'da 53'e 47.

Data Center Dynamics'in sonuçlar gelirken yaptığı sayıma göre Demokratlar Senato'da 7, Temsilciler Meclisi'nde 25 sandalye kazandı ve Trump'ın görev süresinin ikinci yarısında Kongre'nin iki kanadını da kontrol edecek. Mississippi ve Alaska'daki Senato yarışları gibi bazı yarışların sonucu henüz ilan edilmedi; kesin tablo sayım tamamlandıkça netleşecek.

Veri merkezleri neden seçim konusu oldu?

Yapay zekâ modellerini çalıştıran dev veri merkezleri, büyük miktarda elektrik ve soğutma için su tüketiyor. Son iki yılda ABD'nin pek çok eyaletinde yeni veri merkezi projeleri hızla çoğaldı. Bazı bölgelerde elektrik faturalarındaki artış, su kaynakları üzerindeki baskı ve şirketlere verilen vergi teşvikleri yerel tepki doğurdu.

Bu tepki seçim kampanyalarına da yansıdı. NBC'nin sandık çıkış anketinde seçmenlerin yüzde 56'sı yapay zekâ ve veri merkezlerini Kongre oyunda "belirleyici ya da önemli bir etken" olarak tanımladı. CNBC'nin seçmen anketine göre Demokrat seçmenler bu konuya Cumhuriyetçi seçmenlerden daha fazla önem verdi. Her iki partiden adaylar ve dış gruplar veri merkezi karşıtı reklamlara toplam 173 milyon dolardan fazla harcadı.

Eyaletlerde oylanan yerel sorularda da tablo benzer oldu. Ballotpedia'nın derlediği 38 oylamanın 28'inde veri merkezi yapımının yasaklanması ya da durdurulması yönündeki seçenek yüzde 70 ve üzerinde destek aldı.

Hangi adaylar kazandı, ne vaat ettiler?

Fast Company, TIME ve Data Center Dynamics'in derlediği sonuçlara göre veri merkezlerine karşı açık tutum alan adaylar pek çok yarışı kazandı:

• Teksas: Demokrat Gina Hinojosa, eyaletteki hızlı veri merkezi yapılaşmasını kampanyasının merkezine koyarak Vali Greg Abbott'u yendi.
• Georgia: Valilik seçimini kazanan Keisha Lance Bottoms, eyalet genelinde veri merkezi yapımına ara verilmesini kampanyasının ana vaadi yaptı.
• Ohio: Senato seçimini kazanan Sherrod Brown, veri merkezlerinin elektrik ve altyapı maliyetlerinin tamamını kendilerinin ödemesini savundu.
• Arizona: Amish Shah, yeni veri merkezlerinin yapımını durdurma vaadiyle kazandı.
• Nevada: İki yıllık veri merkezi moratoryumu öneren Annie Andrews, rakibi Darline Graham'ı yendi.
• Wisconsin: Cumhuriyetçi rakibinin "veri merkezi adayı" diye eleştirdiği Demokrat David Crowley, bu konudaki tutumunu sertleştirdikten sonra kazandı.

Her yarış aynı sonucu vermedi. Florida'da eyalet genelinde veri merkezi yapımının durdurulmasına karşı çıkan Cumhuriyetçi Byron Donalds valilik seçimini kazandı.

Yapay zekâ sektörünü destekleyen siyasi fonlar da seçimde büyük harcama yaptı. CNBC'ye göre kripto para, yapay zekâ ve çevrim içi bahis şirketleriyle bağlantılı gruplar seçime toplam 377 milyon dolardan fazla para aktardı, ancak bu harcama beklenen sonucu getirmedi.

Wall Street'te ne oldu?

Seçim sonuçlarının geldiği 4 Kasım'da ABD borsaları güçlü yükseldi; Dow Jones bir yılı aşkın sürenin en iyi işlem gününü yaşadı. Ancak 5 Kasım'da tablo tersine döndü. CNBC'nin aktardığı gün içi verilere göre Dow Jones 1.700 puanın üzerinde, S&P 500 yüzde 4'ün üzerinde, teknoloji ağırlıklı Nasdaq ise yaklaşık yüzde 5 değer kaybetti. Nasdaq, geçen ay gördüğü rekor seviyenin yüzde 10'dan fazla altına inerek düzeltme bölgesine girdi.

Satışın merkezinde yapay zekâ ve çip hisseleri vardı. CNBC'ye göre Nvidia ve Broadcom yaklaşık yüzde 8 düştü; Yahoo Finance, AMD ve Micron'un yüzde 10'un üzerinde değer kaybettiğini bildirdi. Bloomberg, Philadelphia Yarı İletken Endeksi'nin haftalık kaybının yüzde 12'ye yaklaştığını yazdı. İşlemlerin açılışında ABD hisse senedi piyasasının toplam değerinden yaklaşık 1 trilyon dolar silindi. Belirtilen rakamlar gün içi verilerdir; kesin kapanış değerleri borsa kapandıktan sonra netleşecek.

Satışın nedeni ne?

ABC News, satışı yeni dönemde Kongre'de güç kazanan ve kampanyalarında yapay zekâ veri merkezlerini eleştiren Demokratların sektöre yönelik düzenlemeler getirebileceği endişesine bağladı. Yatırımcıların, şirketlerin planladığı dev yapay zekâ yatırımlarının boyutunu ve ne zaman kâra dönüşeceğini sorgulaması da satışı derinleştirdi. Çip üreticisi Qualcomm'un zayıf gelir beklentisi de sektör hisselerine baskı yaptı.

Piyasalarda oynaklığı ölçen ve "korku endeksi" olarak bilinen VIX, nisandan bu yana en yüksek seviyesine yaklaştı. Son iki yılda ABD borsalarındaki yükselişin önemli bir kısmının birkaç büyük yapay zekâ ve çip şirketinden gelmesi, bu hisselerdeki sert düşüşün endekslere de güçlü yansımasına yol açıyor.

Bundan sonra ne olacak?

Yeni Kongre ocak ayında göreve başlayacak. Demokratların iki kanatta da çoğunluğu alması, veri merkezlerinin enerji tüketimi, elektrik fiyatları, vergi teşvikleri ve yapay zekâ düzenlemeleri konusundaki yasa tekliflerinin önünü açabilir. Eyalet düzeyinde ise yeni valiler ve yerel oylamalar, veri merkezi projelerine ara verilmesi ya da yeni koşullar getirilmesi tartışmasını hızlandırabilir. Piyasada ise yatırımcıların gözü, yapay zekâ şirketlerinin önümüzdeki bilanço açıklamalarına ve yeni Kongre'nin atacağı ilk adımlara çevrilmiş durumda.