Türk matematikçi Riemann hipotezini çözdü mü?
- İddia: Anthropic'te çalışan Levent Alpöge, 20 Kasım'da yayımladığı dört sayfalık notta Riemann hipotezinin ve genelleştirilmiş sürümünün kanıtını Claude ile bulduğunu yazdı.
- Kanıtın biçimi: Kanıt, insanların okuyacağı bir makale olarak değil, bilgisayarın adım adım denetlediği Lean kodu olarak paylaşıldı.
- Doğrulama: MIT'den Andrew Sutherland kodu kendi bilgisayarında derledi; kodun gerçekten Riemann hipotezini ifade edip etmediğinin denetimi sürüyor.
- Hakem süreci: Bir dergiye ya da ön baskı arşivine gönderilmiş bir makale yok.
- Ödül: Problem, Clay Matematik Enstitüsü'nün 1 milyon dolarlık yedi Milenyum Problemi'nden biri; ödül için yayımlanma ve iki yıllık bekleme şartı var.
Matematik dünyası 20 Kasım'dan bu yana tek bir iddiayı konuşuyor. Yapay zekâ şirketi Anthropic'te araştırmacı olarak çalışan Levent Alpöge, kişisel internet sitesinde paylaştığı dört sayfalık bir notta, şirketin yapay zekâ modeli Claude ile birlikte çalışarak Riemann hipotezinin kanıtını bulduğuna inandığını açıkladı. Alpöge, aynı yöntemin hipotezin daha geniş bir biçimi olan Genelleştirilmiş Riemann Hipotezi'ni de çözdüğünü öne sürdü. Notta bunun bir sınır ya da zayıflatılmış bir sürüm değil, hipotezin kendisi olduğu vurgulanıyor.
Haber kısa sürede Türk basınına da "167 yıllık problem çözüldü" başlıklarıyla yansıdı. Ancak şu aşamada ortada kesinleşmiş bir sonuç değil, doğrulama süreci başlamış bir iddia var.
Kanıt neden alışılmadık?
Matematikte bir kanıt genellikle bir makale olarak yazılır, hakemli bir dergiye gönderilir ve uzmanların aylarca, bazen yıllarca süren incelemesinden geçer. Alpöge'nin kanıtı ise bu yolu izlemedi. Kanıt, Lean adlı bir ispat doğrulama dilinde yazılmış çok büyük bir kod arşivi olarak paylaşıldı. Lean, bir ispatın her adımını bilgisayara mantık kurallarına göre denetleten bir yazılım. Kod hatasız derlenirse, yazılan ifadenin seçilen aksiyomlardan mantıksal olarak çıktığı kabul ediliyor.
Basına yansıyan bilgilere göre Alpöge, kanıtın insanların okuyabileceği bir metne dönüştürülmesi hâlinde 250 bin sayfayı aşacağını söyledi. Bu durum, ileride matematikçiler arasında "kimsenin baştan sona okuyamadığı bir kanıt kabul edilebilir mi?" tartışmasını da beraberinde getirdi.
Bağımsız denetim ne aşamada?
İlk bağımsız kontrol MIT'den sayılar teorisi uzmanı Andrew Sutherland'den geldi. Sutherland, Lean kodunu kendi bilgisayarında derlediğini ve kodun yalnızca üç standart aksiyomla yeniden denetlendiğini açıkladı. TechCrunch'ın aktardığına göre Sutherland bunu "tarihî bir an" olarak nitelendirdi. Lean kullanıcılarının bir araya geldiği tartışma kanalında başka katılımcılar da kodu derleyebildiklerini yazdı.
Ancak işin en kritik kısmı henüz tamamlanmadı. Kodun hatasız çalışması, kodda yazılan teoremin gerçekten Riemann hipotezi olduğu anlamına gelmiyor. Uzmanların, Lean'e çevrilmiş ifadenin hipotezin kendisiyle birebir örtüştüğünü ayrıca denetlemesi gerekiyor. Raporlara göre bu karşılaştırma denetimi 21 Kasım itibarıyla hâlâ sürüyordu. Quanta Magazine de daha önce, bir Lean kanıtının tek başına son söz olmadığını, ifadenin doğru çevrildiğini insanların okuyarak teyit etmesi gerektiğini hatırlatmıştı.
Matematikçilerin tepkisi ilgi ile temkin arasında. Pek çok uzman, kanıt doğru çıksa bile argümanın mantığını anlamadan sonucu tamamlanmış saymayacağını söylüyor; bazı matematikçiler ise geçerliliği konusunda şüphelerini dile getirdi. Scientific American, aynı günlerde iki tanınmış matematikçinin, aylar önce bir insanın yapay zekâ yardımı olmadan benzer bir kanıt ortaya koymuş olabileceğini öne sürdüğünü de aktardı. Bu ikinci iddia da doğrulanmış değil.
Riemann hipotezi nedir?
Alman matematikçi Bernhard Riemann, 1859'da yayımladığı kısa bir makalede bugün kendi adıyla anılan zeta fonksiyonunu inceledi ve bu fonksiyonun "aşikâr olmayan" sıfırlarının hepsinin, gerçel kısmı 1/2 olan tek bir doğru üzerinde bulunduğunu tahmin etti. Basında geçen "167 yıl" ifadesi bu makaleden bugüne geçen süreyi anlatıyor.
Hipotezin önemi asal sayılardan geliyor. Zeta fonksiyonunun sıfırları, asal sayıların sayı doğrusu üzerinde nasıl dağıldığıyla doğrudan bağlantılı. Hipotez doğruysa asal sayıların dağılımına ilişkin pek çok tahmin kesinlik kazanıyor. Bugüne kadar binlerce matematik sonucu "Riemann hipotezi doğruysa" koşuluyla kanıtlandı; hipotezin ispatı bu sonuçların hepsini koşulsuz hâle getirecek.
Clay Matematik Enstitüsü, 2000 yılında Riemann hipotezini her biri 1 milyon dolar ödüllü yedi Milenyum Problemi arasına aldı. Bu problemlerden bugüne kadar yalnızca Poincaré sanısı çözüldü. Enstitünün kurallarına göre bir çözümün ödüle aday olabilmesi için saygın bir yayın organında yayımlanması, yayımdan sonra en az iki yıl geçmesi ve matematik camiasında genel kabul görmesi gerekiyor.
Yapay zekâ bu alanda neler yapmıştı?
Bu yıl yapay zekâ destekli çalışmalar Riemann hipotezi çevresinde iki kez gündeme gelmişti. Ağustos'ta Anthropic, henüz yayımlanmamış bir modelinin hipotezle ilgili bir sınırı önemli ölçüde iyileştirdiğini duyurmuş, sonuç Lean ile biçimselleştirilmişti. Ekim'de ise OpenAI, "yarı-Riemann hipotezi" denen daha zayıf bir ifadenin kanıtını yayımlamıştı. Bu iki çalışma da hipotezin kendisini kanıtlamıyordu.
Levent Alpöge kimdir?
Levent Alpöge, sayılar teorisi ve aritmetik istatistik alanında çalışan Türk-Amerikalı bir matematikçi. Lisans eğitimini Harvard Üniversitesi'nde, doktorasını Princeton Üniversitesi'nde tamamladı. Doktorasının ardından Harvard Society of Fellows'ta genç araştırmacı olarak çalıştı, daha sonra akademi yerine yapay zekâ şirketi Anthropic'te araştırmacı olarak çalışmayı seçti. Alpöge'nin adı bu yıl yapay zekâ destekli başka matematik sonuçlarıyla da basına yansımıştı.
Sıradaki adım, Lean ifadesinin hipotezle örtüşüp örtüşmediğine dair denetimin tamamlanması. Bu denetim olumlu sonuçlansa bile kanıtın matematik camiasında kabul görmesi, yazılı bir açıklamanın hazırlanması ve Clay Enstitüsü'nün şartlarının yerine gelmesi uzun bir süreç gerektiriyor.
Haberleri kaçırmaSon dakika haberleri WhatsApp ve Telegram kanallarımıza anında düşüyor.
WhatsApp kanalını takip etTelegram'dan takip etUygulamayı kur
El-Harezmî kimdir? Cebirin babasının hikâyesi
Okumaya devam et →
İlgili Haberler
Teknoloji
Gemini ile GIF nasıl yapılır, Türkiye'de kullanılabiliyor mu?
Teknoloji
One UI 9.5 Türkiye'ye ne zaman gelecek?
Teknoloji
Instagram hikâyesi paylaştıktan sonra düzenlenebiliyor mu?
Teknoloji
Gemini'de "geçici sohbet" artık ne kadar saklanacak?
Teknoloji
Google Haritalar sizin yerinize randevu mu alacak?