Et yiyen parazit ABD'de yaban hayatında ilk kez doğrulandı: New World screwworm insanlara bulaşır mı, küresel tehdit mi?

Canlı dokuyla besleniyor

New World screwworm sıradan bir bağırsak paraziti değil. Dişi sinekler yumurtalarını sıcak kanlı hayvanların açık yaralarına, burun ve göbek gibi bölgelerine bırakabiliyor. Yumurtalardan çıkan larvalar ise ölü doku yerine canlı dokuyla besleniyor ve yarayı giderek derinleştiriyor. Tedavi edilmemesi halinde ağır yaralara ve hayvanların ölümüne kadar giden sonuçlar ortaya çıkabiliyor.

Texas'ta yaban hayatında ilk tespit

ABD Tarım Bakanlığı, Texas'ın Pecos County bölgesindeki bir av çiftliğinde, bir avcının vurduğu Kanada geyiğinde (elk) New World screwworm tespit edildiğini duyurdu. Bu vaka, mevcut salgın sırasında ABD'de yaban hayatında doğrulanan ilk tespit olarak kayıtlara geçti. Texas Hayvan Sağlığı Komisyonu daha önce belirlenen enfeste bölgeyi genişletecek; Tarım Bakanlığı ve Texas Parklar ve Yaban Hayatı Dairesi bölgede ek gözetim yapıyor.

Aynı gün New Mexico yetkilileri de bir besi ineğinde yeni vaka doğruladığını açıkladı. New Mexico'daki ilk vaka haziran ayında Lea County'de bir köpekte, sonraki vakalar ise Grant County'de bir at ve bir buzağıda görülmüştü. Haziran'dan bu yana ABD'de kaydedilen hayvan vakası sayısı 50'yi aştı.

İnsanlara bulaşabilir mi?

En çok merak edilen soru bu. New World screwworm nadiren de olsa insanları etkileyebiliyor; özellikle açık yarası olan kişiler risk altında. Ancak ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne (CDC) göre ülkede şu ana kadar ABD içinde edinilmiş bir insan vakası bildirilmedi. Yetkililer mevcut insan sağlığı riskinin çok düşük olduğunu belirtiyor. Sosyal medyada çıkabilecek "yeni insan salgını başladı" iddialarını destekleyen bir kanıt bulunmuyor. Yetkililer yine de açık yaraların temiz ve kapalı tutulmasını, hayvanlarda yara görülmesi halinde veterinere başvurulmasını öneriyor.

Neden şimdi yeniden gündemde?

Parazit, steril sinek salımı yöntemiyle 1966'da ABD'den büyük ölçüde temizlenmiş, ardından Meksika ve Orta Amerika'da da geriletilmişti. Ancak son yıllarda Orta Amerika ve Meksika üzerinden kuzeye doğru ilerleyen vakalar ABD'yi yeniden alarma geçirdi. ABD yönetimi hayvan hareketlerini takip ediyor, riskli bölgelerde tuzaklar kuruyor ve parazitin yayılmasını engellemek için kısırlaştırılmış erkek sineklerin doğaya salınması dahil çeşitli yöntemler kullanıyor. Kısırlaştırılmış erkeklerle çiftleşen dişiler döl veremediği için nüfus zamanla azalıyor.

Yeni bir küresel tehdide dönüşebilir mi?

Şimdilik "yeni bir küresel salgın başladı" demek için bilimsel veri yok. Ancak parazitin hayvanlar arasında yayılabilmesi, yaban hayatının paraziti geniş alanlara taşıyabilmesi ve sıcak kanlı bütün canlıları etkileyebilmesi nedeniyle gelişmeler yakından takip ediliyor. Asıl büyük risk şu aşamada hayvancılık, evcil hayvanlar ve yaban hayatı açısından görülüyor; parazitin yayıldığı bölgelerde hayvan ticareti kısıtlanabiliyor ve bu durum et fiyatlarını etkileyebiliyor.

"ABD yeni bir hastalık mı deniyor?" iddiasının kanıtı var mı?

İnternette bu tür vakaların ardından laboratuvar çalışmaları ve biyolojik müdahaleler hakkında çeşitli iddialar ortaya çıkabiliyor. Ancak mevcut resmî verilerde New World screwworm'un ABD tarafından üretildiğini, kasıtlı olarak yayıldığını ya da dünyaya yeni bir hastalık bulaştırılmaya çalışıldığını gösteren güvenilir bir kanıt bulunmuyor. Parazit, Amerika kıtasında yüzyıllardır bilinen doğal bir tür. ABD makamları ise yayılmayı engellemeye ve kontrol altına almaya çalıştıklarını bildiriyor.

Bu nedenle asıl takip edilmesi gereken soru şu: Parazit kontrol altında tutulabilecek mi, yoksa yeni bölgelerde görülmeye devam mı edecek? Texas ve New Mexico'daki son vakaların ardından bu sorunun yanıtı önümüzdeki haftalarda daha da önem kazanacak.