Ballıkuyu’da plan hazır: peki sırada Cumhuriyet Mahallesi var mı?

Yorum

İzmir’de siyaset haftalardır tek bir soruyla meşgul: Cemil Tugay hangi partiye geçecek. Biz başka bir soruyu önemsiyoruz: İzmirli bu süreçten ne kazanacak?

Cevap, kimin hangi rozeti taktığında değil, bu şehre ne kadar yatırım geldiğinde.

Önce hakkını teslim edelim: Örnekköy çalışıyor

Kentsel dönüşüm İzmir’de yıllarca lafta kaldı. Karşıyaka Örnekköy’de bu değişti.

18 hektarlık alanda 1.290 binayı kapsayan projede birinci etapta 143, ikinci etapta 190 bağımsız bölüm hak sahiplerine teslim edildi. Üçüncü etapta 611, dördüncü etapta 407 konutun inşaatı sürüyor. Üçüncü, dördüncü ve beşinci etaplardaki toplam 1.603 bağımsız bölümün teslimine bu yıl başlanması kararlaştırıldı.

Proje tamamlandığında ortaya 3.520 konut, 338 ticarethane, 4.200 metrekarelik kapalı pazar yeri, yaklaşık 30 bin metrekare otopark, 3.500 metrekare spor ve sosyal alan, 68 bin metrekare yeşil alan çıkacak.

Bu tablo önemlidir, çünkü “yapılamıyor” diyenlerin elindeki en büyük argümanı çürütür. Yapılabiliyor. Örnekköy bunun kanıtı.

Ballıkuyu doğru yerden başlıyor

Yeni açıklanan Ballıkuyu projesi 48 hektarı ve 6.196 bağımsız bölümü kapsıyor; İzmir’in şimdiye kadar giriştiği en büyük tek dönüşüm hamlesi. Model yerinde dönüşüm: topografyaya uygun teras evler, düşük yoğunluk, Kadifekale siluetinin korunması.

Tugay, projeye yöneltilen eleştirilere şöyle karşılık verdi:

“2,5 yıldır çalışıyoruz. Bu planları yapmak kolay değil. Kolay olsaydı 13 yıl boyunca yapılmadan kalmazdı.”

Bu cümlede haklılık payı var. Ballıkuyu ve Kadifekale, İzmir’in en zor dosyalarından biri; yıllarca kimse elini sürmedi. Plan masaya kondu, hak sahipliği envanteri çıkarıldı, korunacak tarihi yapılar belirlendi. Bu bir ilerlemedir ve teslim edilmelidir.

Ama Bayraklı altı yıldır bekliyor

Şimdi asıl meseleye gelelim: dönüşüm Ballıkuyu’yla sınırlı kalamaz.

İzmir Büyükşehir’in Bayraklı’da kentsel dönüşüm alanı ilan ettiği üç mahallede projeye altı yıldır başlanamadı. Bayraklı Belediye Başkanı Serdar Sandal son dönemde “Tarihimizde ilk kez dönüşüme bu kadar yakınız” diyor, hak sahiplerinin kooperatifle anlaşmasının ardından çalışmaların başlayacağı belirtiliyor.

Bayraklı için bu bir altmış yıllık bekleyiş. 30 Ekim 2020 depreminde en ağır yıkımı yaşayan ilçe de burasıydı. Cumhuriyet Mahallesi başta olmak üzere Bayraklı’daki dönüşüm artık takvime bağlanmalı. “Yakınız” cümlesi altı yıldır kuruluyor; İzmirlinin duymak istediği şey tarih.

Peki İzmir’in sağlam zemini nerede? Uzmanlar yıllardır aynı yeri gösteriyor

Bir nokta daha var ve teknik olduğu kadar hayatidir.

Uzmanlar, İzmir’de kıyı şeridindeki alüvyon zeminlerin deprem dalgasını büyüttüğünü, yamaçlardaki kaya zeminlerin ise çok daha güvenli olduğunu yıllardır söylüyor. 30 Ekim 2020’de bunun bedeli görüldü: Bayraklı’da zeminin sarsıntıyı iki–üç kat büyüttüğü değerlendirildi. Aynı deprem, aynı şehir, ama zemini kaya olan mahallelerde hasar bambaşkaydı.

Peki güvenli olan neresi? Uzmanların yıllardır verdiği adresler şunlar:

• Yamanlar Dağı hattı. Dokuz Eylül Üniversitesi Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Hasan Sözbilir, Yamanlar boyunca uzanan EVKA bölgeleri, Cengizhan, Çiğli İzkent ve Atatürk Mahallesi çevresinin İzmir’in geri kalanına göre sağlam zeminde olduğunu belirtiyor. Bu alanların altında andezit kaya var. Sözbilir’in şehrin büyüme yönü için işaret ettiği taraf da burası.
• Bayraklı ve Karşıyaka’nın sırtları. Aynı hattın üzerinde, Yamanlar’a doğru yükselen üst mahalleler. Aşağıdaki alüvyon ovayla aynı ilçe sınırları içinde olsalar da zemin bakımından bambaşka bir yerdeler. Uzmanlara göre Karşıyaka’nın yamaca doğru yükselen kesimleri, kıyıdaki Bostanlı–Mavişehir hattına göre çok daha avantajlı.
• Dikmen (Çatalkaya) ve güney aksı. Jeofizik profesörü Ahmet Ercan, Yamanlar ve Dikmen dağlarının yanı sıra Karabağlar, Gaziemir, Cumaovası ve Menderes’i sağlam zemin olarak sayıyor; bir röportajında tercihini “İzmir’de otursam Yamanlar ya da Dikmen’i seçerdim” diye özetliyor.

Buna karşılık kıyı şeridi — Bayraklı’nın yeni kent merkezi, Alaybey, Bostanlı, Mavişehir, Çiğli ve Bornova düzlüğü — alüvyon ve dolgu zemin sınıfında. Zaten 30 Ekim’de yıkımın adresi de burasıydı.

Bir uyarıyı da yazmak zorundayız: TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası İzmir Şubesi, heyelan riski nedeniyle Kadifekale ve Harmandalı’nın imara kapatılmasını istiyor. Bu, Ballıkuyu planının karşısında bir görüş değil. Tam tersi: o plandaki her etabın güncel zemin ve heyelan etüdüne dayanması gerektiğini gösteriyor. Bir bölgeyi dönüştürürken aynı hatayı tekrar etmemenin tek yolu bu.

Bu durumda yapılması gereken açık: zemini sağlam olan yamaç bölgeleri bir an önce planlanıp imara açılmalı. Çünkü yerinde dönüşümün en büyük tıkanma noktası, hak sahibinin inşaat sürerken nerede oturacağıdır. Güvenli zeminde hazır alan varsa, rezerv konut oradan çıkar ve dönüşüm hızlanır.

Riskli alanda beklemek ile güvenli alanda inşa etmek arasında bir tercih varsa, cevabı depremin kendisi vermiştir.

Ankara’yla çalışmak İzmir’in lehinedir

Bu ölçekte bir dönüşüm, tek başına belediye bütçesiyle yürümez. Ballıkuyu 6.196, Bayraklı binlerce bağımsız bölüm demek; üstelik İzmir’de 180 bin 784 bina çok yüksek deprem risk grubunda değerlendiriliyor.

Bu rakamın altından kalkmanın yolu merkezi hükümetle çalışmaktan geçer. Kentsel dönüşümün finansmanı, rezerv alan tahsisi, TOKİ ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın desteği olmadan bu iş yürümez.

Tugay 30 Eylül’de Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Külliye’de görüştü; açıklamasında İkinci Çevre Yolu’nu, İZBAN’ı ve metro projelerini anlattı. Bu görüşme İzmir’in lehinedir. Yıllardır süren “merkez bize vermiyor, belediye yapmıyor” kısır döngüsünde kaybeden hep İzmirli oldu.

İzmir’de artık kimsenin tartışmadığı bir şey var: Tugay’ın AK Parti’ye geçişi fiilen gerçekleşmiş durumda, geriye yalnızca resmiyet kaldı. Bunu bir kayıp gibi sunanlar oluyor; biz tersini düşünüyoruz.

Bir belediye başkanı Ankara ile masaya oturup şehrinin dosyalarını açıyorsa, bu eleştirilecek değil desteklenecek bir tutumdur. İzmir yıllardır merkezle yerel arasındaki gerginliğin faturasını ödedi: proje bekledi, ödenek gecikti, dönüşüm başlamadı. Bu gerginlik biterse kazanan İzmirli olur.

İzmir’e yatırım ve hizmet getiren her adımın arkasında duracağız.

Tugay’ın kendi ifadesi de bu yönde:

“Tarihin neresinde nasıl anılacağımızı konuşmak ve hüküm vermek için erken diye düşünüyorum. İzmir iyi olsun da, ben tarihin bir yerinde olmakla falan ilgilenmiyorum.”

Bu cümlenin arkasında durulursa İzmir kazanır.

Beklentimiz

Haberin Sesi olarak bu dosyanın takipçisi olacağız. Beklentimiz nettir:

• Ballıkuyu’nun ilk etabındaki 645 parselde uzlaşma takvimi açıklansın, ilk temel tarihi belli olsun.
• Bayraklı’da, başta Cumhuriyet Mahallesi olmak üzere dönüşüm için somut bir başlangıç tarihi verilsin.
• Uzmanların sağlam zemin olarak gösterdiği Yamanlar hattı ile Bayraklı ve Karşıyaka’nın sırtları öncelikli olarak planlansın, buralarda rezerv konut alanı oluşturulsun.
• Merkezi hükümetle yürütülen görüşmelerin sonuçları İzmirliyle paylaşılsın.

İzmir’in kaybedecek altı yılı daha yok.