Avrupa'da uçaklara sahte bomba ihbarları: E-postalardaki imzalar "Male State" ve "Mihail Andropov"u gösteriyor, fail hâlâ belirsiz

Bir haftada neler oldu?

Dalga 2 Kasım'da Londra Luton'dan Sofya'ya giden bir Wizz Air uçağının Budapeşte'ye acil inişiyle başladı. 3 Kasım'da Ryanair, Wizz Air, LOT ve SAS'a ait en az yedi uçak arandı ya da rotasından saptırıldı; İspanya'daki Murcia Havalimanı'nın bir bölümü kapatıldı, Varşova yakınındaki bir havalimanı geçici olarak hizmet dışı kaldı. 5 Kasım'da Reuters'a göre en az 27 uçuş etkilendi; Eurocontrol aynı gün o günkü yaklaşık 26.300 uçuşun 14'üne yönelik tehdit bildirdi. Dublin-Roma seferini yapan Aer Lingus uçağı Fransa'daki Évreux askerî üssüne yönlendirildi. 6 Kasım'da Prag Havalimanı'nda dokuz uçak yerde arandı; Romanya'da istihbarat servisi SRI, Bükreş Otopeni Havalimanı'nda altı olaya müdahale etti. The Insider'ın derlemesine göre bir hafta içinde bomba mesajı alan uçak sayısı 50'yi aştı.

İhbarların izi: E-postalar ve imzalar

Çek ve İtalyan yetkililer tehditlerin e-postayla geldiğini açıkladı. Çek polis sözcüsü, Prag Havalimanı'na gönderilen e-postanın benzerlerinin Avrupa'daki başka havalimanlarına da gittiğini söyledi; soruşturmayı Çek polisinin aşırıcılık, terör ve siber suçlarla mücadele birimi devraldı. İspanyol polisi, Madrid'den Paris'e giden iki Air Europa seferi ile Roma ve Milano'dan gelen dört Iberia seferine yönelik üç e-postanın 20 dakika içinde geldiğini bildirdi.

Rusça yayın yapan Novaya Gazeta Avropa ve Agentstvo'nun aktardığına göre mesajlar ele geçirilmiş e-posta adreslerinden ya da kimlik gizleme hizmeti veren e-posta servislerinden gönderildi. Bu, göndericinin izini sürmeyi zorlaştıran bir yöntem.

İtalyan haber ajansı ANSA, İtalyan havalimanlarına gelen e-postaların "Male State savaşçıları" adına imzalandığını yazdı. İtalyan kanalı SkyTG24'ün yayımladığı e-postada kendini "Male State" diye tanıtan kadın düşmanı bir grup, Roma'ya inecek iki uçağa yönelik tehdidi üstlendi. CNN'e konuşan başka bir Avrupa havalimanının yetkilisi de kendi aldıkları tehdidin kadın düşmanı bir gruptan geldiğini ve aynı ifadeleri içerdiğini söyledi.

İkinci iz haber odalarından geldi. İrlanda'nın kamu yayıncısı RTÉ, Bulgaristan'da Nova TV ve Finlandiya'daki haber odalarına "Mihail Andropov" takma adlı birinden tehdit e-postaları ulaştı. Romen ve Hırvat basınının aktardığına göre "Batı'ya mesaj" başlıklı e-postalarda binaya patlayıcı yerleştirildiği ve 45 dakika içinde patlayacağı yazıyordu; gönderen kendini uçak ihbarlarının arkasındaki grubun liderlerinden biri olarak tanıtıyor ve "bu yalnızca başlangıç" diyordu. Sofya ve Dublin'de bazı binalar boşaltıldı, patlayıcı bulunmadı. Reuters, göndericinin kimliğini, e-postaların çıkış noktasını ve uçak tehditleriyle aynı kaynaktan gelip gelmediğini doğrulayamadığını bildirdi. Finlandiya yayın kuruluşu Yle de bu adın bir takma ad olduğunu yazdı.

Male State kim?

"Мужское государство" (Erkek Devleti), Rusya'da 2016 civarında ortaya çıkan, kadın düşmanı ve aşırı milliyetçi söylemiyle bilinen bir internet hareketi. Nijniy Novgorod Bölge Mahkemesi 18 Ekim 2021'de hareketi aşırıcı örgüt ilan ederek Rusya'da yasakladı; mahkeme kurucunun ana Telegram kanalı dahil üç Telegram kanalını ve altı VKontakte sayfasını da kapattı (Kommersant, Mediazona, Radio Svoboda). Hareketin kurucusu Vladislav Pozdnyakov, 2018'de Rusya'da nefret söylemi maddesinden iki yıl ertelemeli ceza almış, ceza ertesi yıl kaldırılmıştı; 2019'dan beri Polonya'da yaşıyor.

Pozdnyakov, Telegram kanalından yaptığı açıklamada uçaklara yönelik ihbarlarla hiçbir ilgisi olmadığını söyledi. TV Rain ve Zerkalo'nun aktardığına göre 2019'da hareketten uzaklaştığını, hareketin 2021'den beri fiilen var olmadığını ve tehditleri başkalarının bu adı kullanarak gönderdiğini ileri sürdü. AFP de tehditlerin sahiplerinin hareketin üyeleri olduğunu doğrulayamadığını bildirdi. Kısacası e-postalarda geçen ad bir iz, ama tek başına bir kanıt değil: Kimlik gizleyen servislerden gönderilen bir mesaja herkes herhangi bir grubun adını yazabilir.

Benzer dalgalar ve nasıl sonuçlandı?

Toplu sahte ihbar e-postaları yeni bir yöntem değil ve geçmiş dalgaların failleri çoğu zaman beklenenden farklı çıktı. Hindistan'da Ekim 2024'te 13 günde 300'den fazla uçuşa sahte bomba tehdidi yapıldı. Nagpur polisi, ihbarların önemli bir kısmının arkasında terörizm üzerine kitap yazmış 35 yaşındaki Jagdish Uikey'nin olduğunu açıkladı; polis, Uikey'in başbakanlık ofisine, havayollarına ve demiryollarına yüzlerce e-posta gönderdiğini, amacının dikkat çekmek olduğunu söyledi.

Rusya da benzer dalgaların hedefi oldu. Aralık 2019'da Rusya'da okullara, mahkemelere ve alışveriş merkezlerine binden fazla anonim "bomba" e-postası gönderildi; Rusya Federal Güvenlik Servisi FSB, e-postaların Hollanda'da kayıtlı bir e-posta servisi üzerinden geldiğini açıkladı, servis sağlayıcılar kullanıcı bilgisi vermediği için göndericiler belirlenemedi. Ocak 2022'de Krasnoyarsk'ta okullara ve alışveriş merkezlerine sahte ihbar gönderen bir grup lise öğrencisi gözaltına alındı. İrlanda'da da Ekim 2026'da 150'den fazla okula bomba tehdidi içeren e-posta gitti; Garda teknik ekipleri kaynağı arıyor.

Soruşturmalar nerede?

Çek Cumhuriyeti, İtalya, İspanya, Fransa, İrlanda, Bulgaristan ve Romanya'da soruşturma yürütülüyor. Şu ana kadar hiçbir ülke gözaltı, şüpheli adı ya da teknik iz (IP adresi, sunucu, ödeme kaydı) açıklamadı; Europol'ün ortak bir soruşturma başlattığına dair resmî bir açıklama da yok. Çek polisi tehditleri "düşük riskli" diye değerlendirdi. AB Ulaştırma Komiseri Apostolos Tzitzikostas, olayların birbiriyle bağlantılı olup olmadığı konusunda sonuç çıkarmak için "henüz erken" olduğunu söyledi; İngiltere Ulaştırma Bakanı ise ihbarları "kötü niyetli asılsız tehditler" diye nitelendirdi. Fransa'da ayrıca Aer Lingus pilotunun Évreux'ya yönlendirme talimatına uyup uymadığına dair ayrı bir inceleme açıldı.

Hibrit operasyon tezi ve karşı görüşler

İspanya Dışişleri Bakanı José Manuel Albares, RTVE'ye yaptığı açıklamada Avrupa'nın "hibrit saldırganlık ve bir tür psikolojik savaşla" karşı karşıya göründüğünü, bu düzenin "basit bir tesadüf olamayacağını" söyledi; ancak sorumlunun belirlenmesinin zaman alacağını da ekledi. Bazı güvenlik uzmanları da Romen basınının aktardığına göre dalganın Avrupa'yı istikrarsızlaştırmaya çalışan devlet aktörlerinin yöntemine uyduğunu ileri sürdü. Bu bir değerlendirmedir ve doğrulanmamıştır; hiçbir hükümet resmî olarak bir devleti sorumlu tutmadı. Daha önce Danimarka, Polonya ve Romanya başka olaylar nedeniyle Moskova'yı suçlamış, Rusya bu suçlamaları reddetmişti. Al Jazeera'ya göre Moskova, Avrupa'daki uçaklara yönelik tehditlerle ilgisi olduğu iddiasını da reddetti; Rusya ya da İran'la bağlantılı bir gruba işaret eden kanıt bulunmuyor.

Karşı görüşler de güçlü. Reuters'a konuşan güvenlik uzmanları, tehditleri taklitçilerin ya da kişisel nedenlerle hareket eden kişilerin göndermesinin her zaman mümkün olduğunu hatırlattı. Kimlik gizleyen bir e-posta servisi ve birkaç cümlelik bir mesajla yüzlerce kilometre uzaktaki bir uçağı indirmek mümkün; bu da hem tek başına hareket eden kişiler hem de dikkat çekmek isteyen aşırıcı internet grupları için düşük maliyetli bir yöntem. Haberlerin yayılması taklitçileri de cesaretlendirebiliyor: Hindistan'daki dalgada da ilk ihbarlar duyulduktan sonra sayı hızla arttı ve tek bir kişinin yüzlerce mesaj gönderdiği ortaya çıktı.

Yolcunun hakları

AB'nin 261/2004 sayılı düzenlemesinde bomba tehdidi genellikle "olağanüstü durum" sayılıyor; bu yüzden havayolu 250-600 avroluk sabit tazminatı çoğu zaman ödemiyor. Ancak yemek, içecek, gerekirse otel ve ulaşım ile yeni uçuş ya da bilet iadesi hakkı sürüyor. Yolcuların uçuş durumunu kalkıştan önce havayolunun uygulamasından takip etmesi, gecikmede harcama belgelerini saklaması öneriliyor. Türk Hava Yolları, Pegasus ya da AJet uçuşlarının bu dalgadan etkilendiğine dair bir bilgi yok; ancak Avrupa'daki gecikmeler aktarmalı yolculukları etkileyebiliyor.

Soruşturmalarda bir şüpheli ya da teknik iz açıklandığında haberimiz güncellenecek.