Avrupa'da "mülksüzleşme" isyanı mı? Evler yatırım aracına dönüştü, gençler gelecek kaygısına sıkıştı; Lizbon'da bir ev 18,7 yıllık gelir

Mesele yalnızca hayat pahalılığı değil

Avrupa'nın farklı ülkelerinde insanlar farklı gerekçelerle sokağa çıkıyor. Fransa'da eğitim koşulları ve yaşam maliyetleri, İtalya'da ücretler, kamu hizmetleri ve savunma harcamaları, Arnavutluk'ta yolsuzluk ve eğitim, İspanya ve Portekiz'de ise konut krizi öne çıkıyor. Bu taleplerin tamamı aynı hareketin parçası değil. Ancak ortak bir nokta var: İnsanların ekonomik koşulları, barınma imkânları ve gelecek beklentileri üzerindeki baskı artıyor. Bu nedenle protestoları yalnızca güvenlik ve siyasi istikrarsızlık başlıklarıyla değerlendirmek, krizin toplumsal boyutunu eksik bırakıyor.

Ev sahibi olmak lükse dönüştü

Konut, birçok insan için temel bir ihtiyaç olmanın ötesinde yatırım ve servet biriktirme aracı hâline geldi. Fiyatların ve kiraların gelirden hızlı yükseldiği kentlerde, özellikle gençler ve düşük gelirli çalışanlar yaşadıkları şehirde kalmakta zorlanıyor.

Portekiz bu tablonun en çarpıcı örneği. Euronews'in Haziran 2026'da derlediği verilere göre Portekiz'de konut fiyatları yaklaşık on yılda yüzde 240'a yakın artarken ortalama aylık ücret 839 eurodan 1.333 euroya, yani yaklaşık yüzde 59 yükseldi. Numbeo verilerine göre Lizbon'da bir ev, tipik bir hanenin yaklaşık 18,7 yıllık gelirine denk geliyor. OECD'nin 2026 Portekiz raporu da düzenleyici engelleri, zayıf kira piyasasını ve talebe yavaş yanıt veren konut arzını sayarak ülkeyi gelişmiş dünyada konuta erişimin en zor olduğu yerlerden biri olarak gösterdi.

Bu tablo yalnızca ev alamamak anlamına gelmiyor. Yüksek kira yükü tasarruf yapmayı, aile kurmayı, eğitim için başka bir şehre gitmeyi ve ekonomik bağımsızlık kazanmayı da zorlaştırıyor. Lizbon ve Porto'da konut aktivistlerinin kurduğu çadır kampları, İspanya'da Madrid, Barselona ve Valensiya'daki kira protestoları bu öfkenin sokaktaki yüzü.

"Mülksüzleştirerek birikim" ne anlatıyor?

Sosyal bilimlerde kullanılan "mülksüzleştirerek birikim" kavramı, coğrafyacı ve sosyal teorisyen David Harvey ile özdeşleşen bir yaklaşım. Kavram, sermayenin yeni kazanç alanları oluştururken arazileri, kamusal kaynakları ve ortak varlıkları özel birikim süreçlerine dâhil etmesini eleştirel bir çerçevede inceliyor. Konut piyasası, kentsel dönüşüm, özelleştirme, arazi kullanımı ve finansallaşma bu tartışmanın başlıca alanları.

Konutun giderek bir yatırım varlığı olarak görülmesi, emlak piyasasında yüksek getirinin öncelik kazanması ve yerel halkın artan maliyetler nedeniyle yaşadığı mahalleden uzaklaşması bu çerçevede incelenebilecek örnekler. Haberin Sesi, Eylül ayında yayımladığı "Dünya sessiz bir mülksüzleşme çağına mı giriyor?" yazısında bu eğilimin küresel boyutuna dikkat çekmişti. Avrupa'daki sokak tablosu, o tartışmanın artık kâğıt üzerinde değil, meydanlarda yaşandığını gösteriyor. Elbette her konut yatırımı ya da özelleştirme kendiliğinden mülksüzleştirme anlamına gelmiyor; somut sonuçların ülke ve politika bazında değerlendirilmesi gerekiyor.

Huzursuzluğun arka planında ne var?

Protestoların nedenleri tek bir başlıkla açıklanamıyor. Eğitim sistemine yönelik tepkiler, kamu hizmetlerinin niteliği, ücretler, emeklilik hakları, yolsuzluk iddiaları ve savaş karşıtı talepler de gösterilerde etkili. Bununla birlikte barınma sorunu, ekonomik güvencesizlik ve gençlerin gelecek kaygısı, farklı ülkelerdeki toplumsal huzursuzluğu anlamak için önemli bir ortak mercek sunuyor.

Buradaki kritik soru şu: Ekonomik büyüme ve yatırım artışı toplumun geniş kesimlerinin yaşam koşullarını iyileştirmiyorsa, bu büyümenin kazançları kimlere gidiyor?

Avrupa Baharı mı, birikmiş toplumsal tepki mi?

Avrupa'daki gösterileri şimdiden yeni bir "Arap Baharı" olarak nitelendirmek için erken. Ülkelerdeki hareketlerin siyasi hedefleri, örgütlenme biçimleri ve talepleri farklı; gösterilerin tek bir merkezden yönetildiğine ya da ortak bir program etrafında birleştiğine dair doğrulanmış bir kanıt yok. Protestoların son durumunu "Avrupa'da sokaklar ısınıyor" haberimizde ayrıntılı olarak aktardık.

Ancak barınma, gelir dağılımı ve kamusal hizmetlere erişimin siyasi tartışmanın merkezine yerleşmesi dikkat çekici. Avrupa'daki asıl kırılma, yalnızca insanların sokağa çıkması değil; çalışmanın, eğitim almanın ve gelir elde etmenin artık güvenli bir gelecek kurmaya yetmediği duygusunun yayılması olabilir. Önümüzdeki dönemde bu memnuniyetsizliğin geçici protestolarla mı sınırlı kalacağı, yoksa konut ve gelir politikalarında köklü değişim taleplerine mi dönüşeceği belirleyici olacak.