Avrupa'da sokaklar ısınıyor: Fransa'da 410 bin, İtalya'da sekiz kent, Tiran'da 300'den fazla yaralı; "Avrupa Baharı" mı geliyor?

Fransa: Yüz binler sokakta, bin gözaltı

Fransa'da 24 Ekim Cumartesi günü düzenlenen gösterilere İçişleri Bakanlığı'nın açıkladığı rakama göre ülke genelinde yaklaşık 410 bin kişi katıldı; bunların 110 bini Paris'teydi. CGT sendikası ise katılımın 800 bine yaklaştığını açıkladı. Hükümet ülke genelinde yaklaşık 70 bin güvenlik görevlisi konuşlandırdı, bazı büyük kentlerde planlanan yürüyüşler yasaklandı; bu karar insan hakları örgütlerinin tepkisini çekti.

Yürüyüşlerin büyük bölümü barışçıl geçse de gün sonunda Paris ve bazı kentlerde birkaç bin kişilik gruplar polise yabancı madde ve havai fişek attı; güvenlik güçleri biber gazı ve tazyikli suyla karşılık verdi. İçişleri Bakanı Laurent Nuñez, gün içinde yaklaşık 1.000 kişinin gözaltına alındığını açıkladı; bir hafta önceki gösterilerde bu sayı 385'ti. Göstericilerin talepleri hayat pahalılığı, akaryakıt fiyatları, eğitim ve kamu hizmetleri etrafında yoğunlaşıyor.

İtalya: "İtalya'yı savaşın dışında tutun"

İtalya'da 24 Ekim'de sekiz kentte gösteri çağrısı yapıldı. Hükümet, bir hafta önce Milano'da Duomo Meydanı çevresinde vitrinlerin kırılıp çöp kutularının yakıldığı olayların ardından kente yüzlerce asker konuşlandırdı. Milano'da 10 binden fazla kişinin yürüdüğü bildirildi. Roma'daki ulusal yürüyüşün sloganı "İtalya'yı savaşın dışında tutun" oldu; göstericiler savunma harcamalarının artırılmasına ve hayat pahalılığına tepki gösterdi.

Akşam saatlerinde Roma'nın merkezinde polis ile göstericiler arasında çatışma çıktı, polis tazyikli su ve biber gazı kullandı. Torino'da bazı göstericiler polise havai fişek ve şişe attı; Bologna ve Floransa'da da polis müdahalesi yaşandı. Başbakan Giorgia Meloni şiddeti kınadı.

Arnavutluk: Öğrenciler Rama'nın istifasını istiyor

Arnavutluk'un başkenti Tiran'da aylardır süren öğrenci eylemleri 24 Ekim'de en sert hâline ulaştı. Öğrenciler harçların düşürülmesini, eğitime daha fazla kamu kaynağı ayrılmasını ve eğitimdeki yolsuzluğun sona erdirilmesini istiyor. Eğitim Bakanlığı önünde toplanan göstericilerin bir kısmı taş attı ve Tarım Bakanlığı'nın kapısında yangın çıkardı; polis biber gazı, tazyikli su ve plastik mermi kullandı. Yetkililere göre 2 bin 500 polis görev aldı; çatışmalarda 300'den fazla gösterici ve polis yaralandı.

Muhalefet de Başbakan Edi Rama'nın istifa çağrısına katıldı; ancak öğrencilerin muhalefet lideri Sali Berişa'ya da mesafeli durduğu belirtiliyor. Rama ise istifa etmeyeceğini açıkladı. Hareketin, aylardır süren lüks bir sahil turizm projesine karşı eylemlerden doğduğu aktarılıyor.

İspanya, Portekiz ve Belçika

Protesto dalgası Fransa, İtalya ve Arnavutluk'la sınırlı değil. Portekiz'de 17 Ekim'de CGTP sendika konfederasyonunun çağrısıyla on binlerce kişi Lizbon'da ücret, konut ve kamu hizmetleri için yürüdü; Lizbon ve Porto'da konut aktivistleri çadır kampları kurdu. İspanya'da kiraların yükselmesine karşı Madrid, Barselona, Valensiya ve Sevilla gibi kentlerde büyük konut gösterileri düzenlendi. Belçika'da ise Başbakan Bart De Wever hükümetinin kemer sıkma politikalarına ve 2027 bütçe hazırlıklarına karşı sendikalar, işçiler ve öğrenciler sokağa çıkıyor.

Arap Baharı ile karşılaştırma yerinde mi?

2010'un sonunda Tunus'ta başlayıp Mısır, Libya, Suriye ve Yemen'e yayılan Arap Baharı, otoriter yönetimleri hedef alan ve bazı ülkelerde rejim değişikliğiyle sonuçlanan kitlesel bir halk hareketiydi. Avrupa'daki bugünkü tablo farklı: Gösteriler demokratik sistemler içinde, seçilmiş hükümetlere karşı ve büyük ölçüde ekonomik taleplerle yapılıyor. Ülkeler arasında ortak bir siyasi hedef ya da tek bir merkezden yürütülen örgütlü bir hareket bulunduğuna dair bir veri yok.

Buna karşın ortak başlıklar dikkat çekici: Hayat pahalılığı, akaryakıt ve enerji fiyatları, kiralar ve barınma krizi, eğitim maliyetleri, gençlerin gelecek kaygısı ve artan savunma harcamalarına tepki. Bu başlıkların aynı anda birçok ülkede sokakları doldurması, Avrupa'da yeni bir toplumsal kırılmanın eşiğinde olup olmadığı tartışmasını büyütüyor.

Türkiye için ne anlama geliyor?

Avrupa, Türkiye'nin en büyük ihracat pazarı ve milyonlarca Türk vatandaşının yaşadığı bir kıta. Fransa, İtalya ve Belçika'daki grev ve gösteriler, bu ülkelere seyahat edecekler için ulaşım aksamaları ve güvenlik önlemleri anlamına gelebiliyor. Seyahat planı olanların yerel yönetimlerin ve konsoloslukların duyurularını takip etmesi öneriliyor.

Önümüzdeki haftalarda gösterilerin başka ülkelere yayılıp yayılmayacağı, taleplerin daha geniş bir siyasi harekete dönüşüp dönüşmeyeceği ve hükümetlerin ekonomik taleplere nasıl yanıt vereceği, "Avrupa Baharı" sorusunun cevabını belirleyecek.