Antep baklavası neden başka yerde aynı olmuyor?
- Tescil: Antep baklavası Türkiye'de coğrafi işaretle korunuyor; 2013'te Avrupa Birliği'nde tescil edilen ilk Türk ürünü oldu.
- Başvuru sahibi: Gaziantep Sanayi Odası; tescil adını kullanmak isteyen üretici belirlenen kurallara uymak zorunda.
- Olmazsa olmazı: Antep fıstığı, sade yağ ve çok ince açılan yufka.
- Şehrin unvanı: Gaziantep, 2015'te UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'na gastronomi alanında katıldı.
- Köken: Baklavanın ilk nerede yapıldığı kesin olarak belgelenemiyor; Osmanlı saray mutfağı ise tatlıyı imparatorluğun simgesi hâline getirdi.
Baklava, Türkiye'nin hemen her şehrinde satılıyor; ama vitrinlerde en çok rastlanan sıfat yine aynı: "Antep usulü". Bu ifadenin arkasında bir pazarlama sözcüğünden fazlası var. Gaziantep'te baklava; fıstık bahçelerinden yağ üreticisine, yufka ustasından kutu matbaasına kadar uzanan bir zincirin adı. Şehirde çıraklıkla başlayan ve yıllar süren bir ustalık geleneği bulunuyor, tescil kuralları da hangi ürünün "Antep baklavası" adını taşıyabileceğini belirliyor.
Baklava nereden geldi?
Baklavanın kökeni üzerine birçok anlatı var. Orta Asya Türk mutfağındaki kat kat yufka ve katmer geleneği, Bizans ve Ortadoğu mutfaklarındaki hamur tatlıları bu anlatıların başında geliyor. Yemek tarihçileri, bugünkü anlamıyla incecik yufka katları arasında kuruyemiş bulunan ve şerbetle tatlandırılan baklavanın Osmanlı saray mutfağında olgunlaştığı görüşünde büyük ölçüde birleşiyor. Ancak "ilk baklavayı kim, nerede yaptı" sorusunun kesin ve belgeli bir cevabı yok; bu nedenle tek bir ülkeye ya da şehre mal eden iddialar dikkatle okunmalı.
Osmanlı döneminde baklavanın sarayla bağı belgelerle biliniyor. Ramazan ayının on beşinci günü Topkapı Sarayı'nın mutfaklarında pişirilen baklava tepsilerinin yeniçeri ortalarına dağıtıldığı ve bu törene "baklava alayı" dendiği tarih kaynaklarında anlatılıyor. Tatlı, saraydan konaklara, oradan da şehirlerin çarşılarına yayıldı.
Gaziantep neden baklavanın başkenti oldu?
Gaziantep'in baklavayla özdeşleşmesinin ilk nedeni fıstık. Bölge, yüzyıllardır Antep fıstığının yetiştiği ve işlendiği bir merkez. Baklavada kullanılan fıstık, "boz iç" denilen erken hasattan seçiliyor: Henüz tam olgunlaşmadan toplanan, içi canlı yeşil ve aroması yoğun bu fıstık, baklavaya hem rengini hem de kendine özgü tadını veriyor. İkinci neden ustalık. Şehirdeki eski baklavacı ailelerinin anlatılarına göre 19. yüzyılın ikinci yarısında açılan ilk dükkânlardan bu yana meslek, ustadan çırağa aktarılıyor. Yufkanın elle, neredeyse şeffaf olacak kadar ince açılması yıllar süren bir pratik istiyor.
Şehrin mutfak kimliği uluslararası alanda da tescillendi. Gaziantep, 2015 yılında UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı'na gastronomi alanında dahil edildi. Bu unvan, baklavanın yanı sıra kebaplar, beyran, yuvalama ve menengiç kahvesi gibi yöresel lezzetlerle birlikte şehrin bütün mutfak mirasını kapsıyor.
Coğrafi işaret neyi koruyor?
Antep baklavası, Gaziantep Sanayi Odası'nın başvurusuyla Türkiye'de coğrafi işaret olarak tescil edildi. Ulusal tescilin tarihi kaynaklarda 2007 ya da 2008 olarak geçiyor. Oda, 2009'da Avrupa Birliği Komisyonu'na başvurdu ve Antep baklavası 2013'te Avrupa Birliği'nde coğrafi işaret tescili alan ilk Türk ürünü oldu. Gaziantep'ten AB tescili alan ürünler arasında bugün Araban sarımsağı, Gaziantep menengiç kahvesi ve Antep fıstık ezmesi de bulunuyor.
Tescil, ürünün yalnızca Gaziantep'te yapılmasını şart koşmuyor; asıl önemli olan belirlenen malzeme ve üretim kurallarına uyulması. Gaziantep Sanayi Odası'nın açıklamasına göre bu şartları yerine getiren ve odanın üretici listesine kaydolan üreticiler ürünlerini "Antep baklavası" adıyla satabiliyor. Kurallara uymayan ürünün bu adla satılması ise tescilin ihlali sayılıyor.
Bölge ekonomisindeki yeri
Baklava, Gaziantep'te bir tatlıdan çok bir sektör. Fıstık üreticileri ve tüccarları, sade yağ ve un tedarikçileri, yufka atölyeleri, ambalaj ve kargo firmaları bu zincirin parçası. Bayram ve özel günler öncesinde şehirden Türkiye'nin dört bir yanına ve yurt dışına baklava gönderiliyor. Gaziantep Sanayi Odası baklavayı kentin önemli ihracat ürünleri arasında sayıyor. Fıstık fiyatlarındaki artış ise doğrudan baklava fiyatına yansıyor; son yıllarda kilogram fiyatlarının yükselmesinde fıstık ve sade yağ maliyetleri belirleyici oldu. Gastronomi turizmi de bu ekonominin bir parçası: Şehri ziyaret edenlerin listesinin başında çoğu zaman baklavacılar yer alıyor.
Evde Antep usulü fıstıklı baklava
Ustaların ince yufkası evde birebir yapılamasa da hazır baklavalık yufkayla aynı mantıkta bir tepsi hazırlanabilir. Yaklaşık 30x40 santimlik bir tepsi için 500 gram baklavalık yufka, 250 gram sade yağ, 250 gram iri çekilmiş Antep fıstığı kullanılır. Şerbet için 3 su bardağı toz şeker, 2,5 su bardağı su ve birkaç damla limon suyu yeterlidir.
Önce şerbet hazırlanır: Şeker ve su kaynatılır, 10 dakika kaynadıktan sonra limon eklenir ve şerbet tamamen soğumaya bırakılır. Tepsi yağlanır, yufkaların yarısı aralarına yağ sürülerek dizilir. Fıstık eşit biçimde yayılır, kalan yufkalar yine yağlanarak üzerine kapatılır. Baklava kare dilimlere kesilir, kalan sade yağ eritilip üzerine dökülür. Önceden ısıtılmış 180 derece fırında üzeri altın rengi alana kadar, yaklaşık 40-45 dakika pişirilir. Fırından çıkan sıcak baklavaya soğuk şerbet yavaşça dökülür ve en az birkaç saat dinlendirilir. Servis ederken üzerine bir tutam toz fıstık serpilebilir.
Haberleri kaçırmaSon dakika haberleri WhatsApp ve Telegram kanallarımıza anında düşüyor.
WhatsApp kanalını takip etTelegram'dan takip etUygulamayı kur
Gaziantep FK'da Volkan Demirel dönemi mi başlıyor?
Okumaya devam et →
İlgili Haberler
Spor
Gaziantep FK 0-2 Kasımpaşa: Hajradinović ve Benedyczak'ın golleriyle Kasımpaşa 20 puana çıktı
Spor
Gaziantep FK-Kasımpaşa canlı anlatım: Süper Lig'de dakika dakika Gaziantep'ten
Spor
Gaziantep FK-Kasımpaşa maçı ne zaman, saat kaçta, hangi kanalda? Süper Lig'de 11. hafta bu akşam Gaziantep'te açılıyor
Spor
Trabzonspor-Gaziantep FK maç sonucu 2-0: Savic ve Muçi attı, bordo-mavililer üst üste 5. galibiyetle 22 puana yükseldi
Spor
Trabzonspor-Gaziantep FK canlı anlatım: Trabzonspor 2-0 kazandı, Savic ve Muçi attı
RusyaRusya'da pasaportunu kaybeden Türk ne yapmalı?
2
RusyaRusya'da yabancı öğrencilere yeni denetim mi geliyor?
3
RusyaRusya'da bugün: 19 Kasım'da yabancıları ne ilgilendiriyor?
4
DünyaDünya Yeniden Şekillenirken: Putin–Avrupa gerilimi Türkiye'yi nasıl etkiliyor?
5
TürkiyePOLSAN iddiası ne? Fon dosyasında yeni tartışma