AFAD ile Kandilli deprem büyüklüğü neden farklı çıkıyor?

Adana'nın Kozan ilçesinde 9 Kasım'da meydana gelen 4,6 büyüklüğündeki depremin ve 10 Kasım sabahı kaydedilen 3,5'lik sarsıntının ardından "Kandilli Rasathanesi" ve "AFAD son depremler" aramaları yeniden zirveye çıktı. Her depremde olduğu gibi okurların en sık sorduğu sorulardan biri de iki kurumun neden farklı büyüklük açıkladığı.

Deprem büyüklüğü nasıl hesaplanıyor?

Deprem büyüklüğü, depremde açığa çıkan enerjinin ölçüsü. Bu enerji doğrudan ölçülemediği için deprem istasyonlarındaki sismometrelerin kaydettiği dalgalardan hesaplanıyor. Ancak bu hesap için tek bir yöntem yok; sismolojide farklı amaçlar için geliştirilmiş birkaç büyüklük türü kullanılıyor:

• Yerel büyüklük (ML): Halk arasında "Richter ölçeği" olarak bilinen yöntem. Kayıttaki en büyük dalga genliğine ve istasyonun depreme uzaklığına dayanıyor. Küçük ve orta büyüklükteki yakın depremler için hızlı sonuç veriyor, ancak çok büyük depremlerde gerçek büyüklüğü olduğundan küçük gösterebiliyor.
• Moment büyüklüğü (Mw): Fayın kırılan alanı, kayma miktarı ve kayaçların dayanımından hesaplanan sismik momente dayanıyor. Büyük depremlerde en güvenilir ölçü kabul ediliyor; hesabı ise biraz daha uzun sürüyor.
• Yüzey dalgası (Ms) ve süre büyüklüğü (Md): Bazı kurumların sayfalarında karşılaştırma için bu değerler de yer alıyor.

Aynı istasyon, farklı sonuç

Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Haluk Özener'in daha önce yaptığı açıklamaya göre iki kurum aynı istasyonların verilerini kullansa bile sonuçlar farklılaşabiliyor; çünkü hesaplamada kullanılan algoritmalar ve yer kabuğunun yapısına ilişkin varsayımlar aynı değil. Kurumların hangi istasyonların verisini hesaba kattığı, depremin merkez üssünün istasyonlara uzaklığı ve kullanılan büyüklük türü de rakama yansıyor.

Bu nedenle bir kurumun ML, diğerinin Mw cinsinden verdiği iki rakam aslında aynı şeyi ölçmüyor. Örneğin bir haberde Kandilli'nin 6,6 olarak gösterdiği değerin yerel büyüklük (ML), AFAD'ın değerinin ise moment büyüklüğü (Mw) olduğu görülmüştü. Rakamları karşılaştırırken yanlarındaki kısaltmaya bakmak gerekiyor.

İlk açıklanan rakam neden değişiyor?

Deprem anında kurumlar, hızlı bilgi vermek için otomatik sistemlerin ürettiği ilk değeri paylaşıyor. Uzmanlar kayıtları inceledikçe bu değer güncellenebiliyor. 2023 Kahramanmaraş depreminde Kandilli, ilk etapta ML cinsinden 7,4 olarak açıkladığı büyüklüğü daha sonra Mw cinsinden 7,7 olarak revize etmişti. 2026'daki Şanlıurfa depreminde de Kandilli'nin ilk paylaşımında 5,8 olarak duyurulan büyüklük daha sonra 5,5'e çekildi.

Hangisine bakmalı?

Türkiye'de deprem büyüklüğü, yeri ve derinliği gibi temel veriler kamuoyuna resmî olarak AFAD tarafından duyuruluyor. Can ve mal kaybı, hasar tespiti, toplanma alanları ve yardım süreçleri de AFAD koordinasyonunda yürütülüyor. Boğaziçi Üniversitesi'ne bağlı Kandilli Rasathanesi ise bilimsel bir kurum olarak kendi istasyon ağından elde ettiği ölçümleri yayımlamayı sürdürüyor.

Okurlar için pratik öneri şu: Deprem sonrası güvenlik ve yardım bilgisi için AFAD'ın ve valiliklerin açıklamaları takip edilmeli; büyüklükteki küçük farklar ise depremin etkisini değiştirmiyor. Sarsıntıyı hisseden herkes için kural aynı: hasar gören binalara girilmemeli, artçı sarsıntılara karşı dikkatli olunmalı ve acil durumlarda 112 aranmalı. Kozan'daki son gelişmeleri Adana deprem haberimizde güncelliyoruz.

Kaynak: AFAD