Abu Dabi'de ne kararlaştırıldı?

11 Kasım akşamı güncellemesi: Esir takasında uzlaşı

Abu Dabi'deki üçlü görüşmelerin ikinci günü 11 Kasım akşamı sona erdi. Rus heyetinin başkanı Vladimir Medinskiy, gazetecilere yaptığı açıklamada tarafların yeni ve büyük çaplı bir esir takası konusunda "prensipte anlaştığını" söyledi. Medinskiy, takasın parametrelerinin yakın zamanda açıklanacağını belirtti; görüşmelerin diğer ayrıntılarını paylaşmadı. Medinskiy, insani başlıkların görüşmelerde ele alındığını ve Rus heyetindeki bazı üyelerin doğrudan bu konuyla ilgilendiğini de ifade etti.

Rusya Genelkurmay Başkanlığı temsilcisi Aleksandr Zorin, takasın önümüzdeki iki-üç hafta içinde gerçekleşebileceğini açıkladı. Ukrayna heyetinin başkanı Rüstem Ümerov da planlanan takası doğruladı ve önlerinde "çok zor bir çalışma" olduğunu söyledi. ABD heyetinden Jared Kushner, görüşmeleri "kapsamlı" ancak "çok zorlu" olarak nitelendirdi; takasın rakamlarının bir sonraki gün netleşeceğini belirtti. Ukrayna basınında, ilk gün 1.000'e 1.000 ya da 1.500'e 1.500 formatının konuşulduğu yazıldı; bu rakamlar taraflarca resmî olarak doğrulanmadı.

Çatışmanın sona erdirilmesine ilişkin ana başlıklarda ise bir anlaşma açıklanmadı. Haberlere göre toprak meselesi görüşmelerin en zor başlığı olarak öne çıktı. ABD'nin özel temsilcileri Kushner ve Steve Witkoff'un 12 Kasım'da Moskova'da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşmesi, ardından Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy ile Dublin'de bir araya gelmesi bekleniyor.

Rusya ile Ukrayna arasındaki çatışmanın sona erdirilmesine yönelik ABD arabuluculuğundaki görüşmeler, Birleşik Arap Emirlikleri'nin başkenti Abu Dabi'de ikinci gününe girdi. Heyetler 10 Kasım Salı günü öğle saatlerinde masaya oturmuş, görüşme basına kapalı yürütülmüştü. İlk günün ayrıntılarını Abu Dabi'de ilk gün neler oldu? haberimizde aktarmıştık. Bu haberde ilk günün ardından yapılan açıklamaları ve ikinci gün masada olması beklenen başlıkları derledik.

İlk gün nasıl geçti?

Rus haber ajansı Interfax'ın aktardığına göre görüşme yerel saatle 12.20 civarında başladı. Oturuma yaklaşık 40 dakikalık bir ara verildi. Interfax toplam süreyi yaklaşık dört saat olarak bildirdi; Ukrayna ve Batı basınındaki bazı haberlerde süre 4,5 saat olarak yer aldı. Oturumun ardından ortak bir bildiri yayımlanmadı, heyetler görüşmelerin çarşamba günü süreceğini duyurdu.

Masada üç heyet var. Rus heyetine Devlet Başkanı Yardımcısı Vladimir Medinskiy, Ukrayna heyetine Rüstem Ümerov başkanlık ediyor. ABD'yi Beyaz Saray'ın özel temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner temsil ediyor. Rus ajansları, ABD heyetinde NATO'nun Avrupa'daki kuvvetlerinin komutanı General Alexus Grynkewich'in de yer aldığını bildirdi. Rus heyetinin bileşimini Rus heyeti Abu Dabi'de haberimizde yazmıştık.

Rus tarafı ne dedi?

Rus heyetinin başkanı Vladimir Medinskiy, görüşmelerin başında yaptığı konuşmada Abu Dabi'deki toplantının barış yolunda ilerlemeye imkân vermesini umduğunu söyledi. RIA Novosti'nin aktardığına göre Medinskiy, Amerikalı muhataplarına barışın sağlanmasına yönelik kapsamlı çabaları için, Birleşik Arap Emirlikleri'ne de ev sahipliği için teşekkür etti.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, görüşmelerin baştan üçlü formatta kararlaştırıldığını belirtmiş, gündemin güvenlik meseleleri, gerilimin azaltılması ve insani girişimler üzerinde yoğunlaştığını söylemişti. Rusya Dışişleri Bakanlığı da Avrupa Birliği temsilcilerinin Abu Dabi'deki görüşmelere katılmadığını açıkladı. Interfax'ın Rus heyetine yakın bir kaynağa dayandırdığı habere göre, Rus tarafı açısından görüşmelerin ana konusu Avrupa'da yeni bir güvenlik düzeninin temel unsurları; Ukrayna'daki çatışmanın çözümü bu gündemin başlıklarından biri.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ise görüşmeler öncesinde, ABD'nin önerisiyle kolektif güvenlik güvencelerinin ele alındığını aktarmıştı.

Ukrayna tarafı ne dedi?

Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy, ilk günün ardından Telegram hesabından yaptığı açıklamada görüşmeleri "yapıcı ve oldukça içerikli" olarak nitelendirdi. Zelenskiy'ye göre heyetler insani adımların gerekliliğini ve olası çerçevesini, Ukrayna için güvenlik güvencelerini ve bu güvencelerin uzun vadede nasıl işleyeceğini, ayrıca gerilimi azaltacak adımları ele aldı. Zelenskiy, "Asıl olan barışı gerçekten yakınlaştırmak" ifadesini kullandı.

Ukrayna heyetinin başkanı Rüstem Ümerov, heyetin Zelenskiy'den savaşın sona erdirilmesiyle ilgili bütün konuları görüşme yetkisi aldığını belirtti. Ümerov daha önce önceliklerini çatışmaların durdurulması, savaş sonrası güvenlik güvenceleri, ekonomik toparlanma ve esirlerin serbest bırakılmasını da kapsayan insani adımlar olarak sıralamıştı.

ABD ne dedi?

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Abu Dabi'deki ilk günü verimli olarak değerlendirdi, ancak tarafların önünde hâlâ çok iş bulunduğunu söyledi. RIA Novosti'ye göre masada ABD'yi temsil eden Jared Kushner de ilk turu yapıcı olarak nitelendirdi. Rubio'nun görüşmeler öncesindeki değerlendirmesini Rubio: Abu Dabi görüşmelerinde ilerleme sağlanabilir haberimizde bulabilirsiniz.

İkinci gün masada ne var?

Tarafların açıklamalarına göre ikinci günde de üç ana başlığın sürmesi bekleniyor:

• Güvenlik güvenceleri: Kremlin, gündemde Rusya ve Ukrayna için karşılıklı güvenlik güvencelerinin bulunduğunu belirtiyor. Ukrayna tarafı kendi güvenlik güvencelerinin uzun vadeli işleyişini öne çıkarıyor.
• Gerilimin azaltılması: Hem Kremlin'in hem Zelenskiy'nin açıklamasında bu başlık yer alıyor. Ateşkese ilişkin bir duyuru yapılmadı.
• İnsani adımlar: İki tarafın açıklamalarında da insani girişimler geçiyor. Ukrayna tarafı esirlerin serbest bırakılmasını öncelikleri arasında sayıyor.

Toprak ve sınır konularının ele alınıp alınmadığına ilişkin ilk günün ardından üç heyetten de resmî bir açıklama gelmedi. Görüşmeler kapalı yürütüldüğü için masadaki tekliflerin içeriği kamuoyuyla paylaşılmış değil; basında yer alan ayrıntılar heyetlere yakın kaynaklara dayanıyor ve doğrulanmış değil.

Bundan sonra ne olacak?

Abu Dabi turu iki günlük olarak planlandı. İkinci günün sonunda heyetlerin ortak bir açıklama yapıp yapmayacağı, yeni bir tur için tarih belirlenip belirlenmeyeceği henüz bilinmiyor. Abu Dabi bu yılın ocak ve şubat aylarında da aynı formatta görüşmelere ev sahipliği yapmış, o turlardan kapsamlı bir anlaşma çıkmamıştı. Bu nedenle uluslararası basında kısa vadede atılım beklentisi sınırlı tutuluyor; taraflar ise temasın sürmesini olumlu bir işaret olarak sunuyor.

Türkiye de sürece yakın duruyor. Ankara'nın Moskova ile temasını Türkiye, Ukrayna konusunda Rusya ile temasını sürdürüyor haberimizde aktarmıştık. İkinci günün ardından heyetlerden gelecek açıklamaları Haberinsesi.net'te izleyebilirsiniz.