KİRA KONTRATI DİJİTALLEŞİYOR AMA ASIL SORUN HÂLÂ YERİNDE
KONTRAT DİJİTALLEŞİYOR, BARINMA SORUNU BÜYÜYOR
Türkiye’de kiracı ile ev sahibi arasındaki ilişki artık sadece bir kira sözleşmesinden ibaret değil. Son yıllarda hızla yükselen kira bedelleri, tahliye tartışmaları, ev sahibi-kiracı anlaşmazlıkları ve barınma maliyetleri, konut meselesini toplumun en önemli ekonomik sorunlarından biri haline getirdi.
Şimdi ise kira piyasasında yeni bir dönem konuşuluyor: Kira sözleşmelerinin e-Devlet üzerinden hazırlanmasının zorunlu hale getirilmesi.
İlk bakışta bu düzenleme oldukça olumlu görünüyor. Ev sahibi ve kiracı, dijital ortamda bir araya gelecek, sözleşme kayıt altına alınacak ve işlemler daha güvenli hale gelecek. Kaybolan kontratlar, tartışmalı imzalar ve sahte belge iddiaları açısından bakıldığında, sistemin önemli bir kolaylık sağlayacağı açık.
Ancak mesele sadece kira kontratının kâğıttan ekrana taşınması değil.
Asıl soru şu: Kira piyasasının en büyük sorunu gerçekten sözleşmenin nerede hazırlandığı mı?
Bugün milyonlarca kiracı için asıl sorun, kira sözleşmesinin dijital olup olmaması değil. Asıl sorun, her geçen gün artan barınma maliyetleri. Birçok vatandaş gelirinin önemli bir bölümünü kiraya ayırırken, kontratın e-Devlet üzerinden hazırlanması elbette güvenlik sağlayabilir ama yüksek kira bedellerini tek başına düşürmeyecek.
Bununla birlikte sistemin önemli bir başka yönü var: Kayıt dışılık.
Kira sözleşmelerinin dijital ortamda ve merkezi bir sistem üzerinden hazırlanması, piyasadaki işlemlerin daha şeffaf hale gelmesini sağlayabilir. Devlet açısından gerçek kira bedellerine ilişkin daha sağlıklı verilere ulaşmak, kayıt dışı gelirlerin azaltılması ve denetimin güçlendirilmesi mümkün olabilir.
Kiracı açısından da sistem bazı avantajlar sunabilir. Sözleşmenin kaybolması, sonradan değiştirildiği iddiaları veya tarafların farklı belgeler üzerinden hak iddia etmesi gibi sorunların önüne geçilebilir.
Ev sahibi açısından ise mülk sahibi ve kiracı bilgilerinin daha güvenli şekilde doğrulanması önemli bir kazanım olabilir.
Yani dijital kira sözleşmesi sistemi, doğru uygulanırsa aslında iki taraf için de daha güvenli bir ortam oluşturabilir.
Ancak her dijital dönüşümde olduğu gibi burada da önemli bir risk bulunuyor: Sistemi herkes kullanabilecek mi?
Teknolojiye hâkim genç bir kullanıcı için birkaç dakikada tamamlanabilecek bir işlem, dijital sistemleri kullanmakta zorlanan bir vatandaş için ciddi bir bürokrasiye dönüşebilir. Özellikle yaşlılar, birden fazla mülk sahibinin bulunduğu taşınmazlar, kefilli sözleşmeler ve daha karmaşık kiralama işlemleri düşünülerek sistemin mümkün olduğunca sade ve esnek hazırlanması gerekiyor.
Çünkü vatandaşın hayatını kolaylaştırmak için getirilen bir uygulama, eğer doğru tasarlanmazsa yeni bir sorun haline gelebilir.
Benim görüşüme göre kira sözleşmelerinin e-Devlet üzerinden hazırlanması genel anlamda doğru bir adım. Türkiye’nin hâlâ böylesine önemli bir ekonomik ilişkiyi büyük ölçüde kaybolabilecek bir kâğıt belgesine bağlaması çağın gerisinde kalan bir yöntem.
Dijital, doğrulanabilir ve kayıt altında tutulan sözleşmeler hem hukuki süreçlerde hem de taraflar arasındaki anlaşmazlıklarda önemli avantaj sağlayabilir.
Ama burada büyük resmi unutmamak gerekiyor.
Kira sözleşmesini dijitalleştirmek kolay. Asıl zor olan, insanların ödeyebileceği bir kira piyasası oluşturmak.
Kontrat artık e-Devlet’te olabilir. Ancak vatandaşın cebindeki para, barınma sorununu çözmeye yetmiyorsa sistemin ne kadar dijital olduğu ikinci planda kalacaktır.
Türkiye’nin kira sorununda teknoloji elbette çözümün bir parçası olabilir. Daha şeffaf bir piyasa, daha güvenli sözleşmeler ve daha az kayıt dışılık önemli kazanımlar sağlar.
Fakat dijitalleşme, yüksek kira fiyatlarının ve barınma krizinin yerine geçecek bir çözüm değil.
Kontrat dijitalleşiyor. Ancak Türkiye’de asıl mesele hâlâ aynı: İnsanlar barınabilecekleri bir evi, gelirleriyle ne kadar daha karşılayabilecek?
